|

نبرد ناتمام

شرق: مردم بنگلادش، با نیروهای بنیادگرای مذهبی که در نوع خود قسی‌ترین هستند، مشغول نبرد سهمگینی هستند. نبردی به یادگار از دهه ۷۰ که سه‌میلیون کشته داد. این‌بار، در جنگی که ادامه دارد، دانشجویان، جوانان و روشنفکران نقش رهبر دارند. به‌جز سازمان‌های دانشجویی و معلمی، نهادهای فرهنگی، وکلا، روزنامه‌نگارها و زنان، احزاب چپگرا و سکولار از جنبش آزادیخواهانه حمایت می‌کنند. در ماه‌های گذشته سازمان «سایبان» توانسته صدهاهزارنفر را علیه نیروهای ارتجاعی بسیج کند.بنیادگراهای مذهبی در ماه‌های اخیر با تخریب عبادتگاه‌ها و خانه اقلیت‌های مذهبی، بار دیگر چهره واقعی خودشان را نشان دادند. در دو ماه گذشته بیش از ۱۵۰ نفر قربانی خشونت‌طلبی آنها شده‌اند. بنیادگراها که عمدتا تحت عنوان «جماعت اسلامی» شناخته می‌شوند از حمایت بزرگ‌ترین حزب اپوزیسیون یعنی حزب ناسیونالیست بنگلادش BNP برخوردارند. همین آنها را برای حمله به سکولارها، کارگرها و اقلیت‌ها جسورتر کرده است.در هنگامه‌ای که جنبش آزادیبخش مردم بنگلادش در ۱۹۷۱، در جریان بود، حزب «جماعت اسلامی» و شاخه دانش‌آموزی آن به ارتش پاکستان کمک می‌کرد. در آن زمان هر کس به آزادیخواهی مظنون بود از دم تیغ این فرقه گذشت. جمعیت اسلامی برای ساماندهی جنایات غیرانسانی خودش، گروه‌هایی تبهکار با نام‌هایی چون «راجکار»، «البدر»، «الشمس» و نظیر اینها تشکیل داد. گروه‌هایی که فعالانه در قتل‌ها و تجاوزهای دسته‌جمعی و جنایت‌های دیگر شرکت داشتند. پس از آزادسازی بنگلادش، بسیاری از رهبران بنیادگرا به پاکستان و کشورهای عربی، حتی به آمریکا و کانادا گریختند. دولت جدید را که «شیخ موجیب رحمان» تاسیس کرد، پارلمان قانونی برای رسیدگی به جنایات جنگی تصویب کرد. بسیاری از متهمان دستگیر و به دادگاه آورده شدند. اما بخشی از افسران میانی ارتش به کمک نیروهای ضدآزادی و البته CIA، در ۱۵ آگوست ۱۹۷۵ کودتا کردند، شیخ موجیب و خانواده‌اش به قتل رسیدند. تنها دو تا از دخترهایش حسینا و ریحانا، توانستند از مرگ بگریزند. حسینا حالا نخست‌وزیر کشور است.در اواخر سال ۱۹۷۵ ژنرال زیائور رحمان ریاست‌جمهوری را به دست گرفت و اعلام حکومت نظامی کرد. او بابت درجه نظامی‌اش از شیخ موجیب ناراضی بود. ژنرال تشنه قدرت، دادگاه جنایات جنگی را تعطیل و آنها که زندانی بودند را آزاد کرد. برای مشروعیت‌بخشیدن به قانون حکومت نظامی، حزبی سیاسی به نام BNP از اردوگاه نظامی خودش ساخت. بعد انتخابات پارلمانی را که به مضحکه شبیه‌تر بود به راه انداخت و به این ترتیب «رییس‌جمهور برگزیده» شد. ژنرال زیائور نه‌تنها دادگاه را متوقف کرد که برخی متهمان را وزیر و وکیل هم کرد. افسرانی که در ترور شیخ موجیب دست داشتند، با پست سفیری دلجویی شدند! در همین حال رهبران حزب جماعت اسلامی در سراسر بنگلادش شبکه خود را گسترانیدند و از مسجد و مدرسه‌های علمی برای مقاصدشان سود جستند و از این طریق به پول کلانی دست یافتند که برای فعالیت‌ها و سازماندهی نیاز داشتند. حزب جماعت اسلامی صدها مدرسه، بانک، بیمارستان، کارخانه، روزنامه و کانال تلویزیونی راه انداخت و به‌زودی به امپراتوری مالی غول‌پیکری بدل شد. چنین ثروتی برای حزب جماعت اسلامی امکان سازماندهی قوی و حتی پرورش شبه‌نظامی‌های مسلح را فراهم کرد. نخوت قدرتی که ژنرال زیائور را گرفت و بازسازی جماعت اسلامی، به گروه‌های تجزیه‌طلب افراطی در شمال‌شرقی هندوستان مانند گروه «تریپورا» مجال داد تا کمپ‌ها و مراکز آموزشی خودشان را درون قلمرو بنگلادش بگسترانند. نه‌تنها اینها، که سازمان‌های تروریستی پاکستان هم واحدهای خود را به بنگلادش منتقل کردند و با استفاده از خاک بهشت امنشان اعمال تروریستی فراوانی در هندوستان انجام دادند.در دهه ۱۹۹۰، نیروهای سکولار و روشنفکران بنگلادشی که رفته‌رفته پا گرفتند، جنبشی با خواست از سرگیری دادگاه جنایات جنگی راه انداختند. پلت‌فرم این جنبش را زنی به نام جهان‌آرا امام رهبری می‌کرد که پسرش را در جنگ‌های ۱۹۷۱ از دست داده بود.در انتخابات پارلمانی سال ۱۹۹۶، حزب عوامی‌لیگ، به رهبری شیخ حسینا برنده شد. دولت حسینا دادگاه جنایات جنگی را دوباره راه انداخت همچنین فعالیت بنیادگراها را تا جایی که توانست محدود کرد. اما در انتخابات ۲۰۰۱، حزب BNP و حزب جماعت اسلامی ائتلاف نامیمونی کردند و دولت را به دست گرفتند. رهبران جمعیت اسلامی که مستقیما در جنایات سال ۱۹۷۱ دست داشتند در دومین دولت خالدا ضیا جاخوش کردند. جماعت اسلامی که دستش را باز می‌دید به خوی سال ۱۹۷۱ بازگشت، این‌بار علیه اقلیت‌ها. همان قتل و تجاوزها، البته در مقیاسی کوچک‌تر دوباره تکرار شد. از بعدی دیگر فعالیت‌های اقتصادی و در راس آنها قاچاق اسلحه برای بنیادگراها سهل‌تر از هر زمانی شد. بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ به لطف اتحاد BNP و جمعیت اسلامی، گروه‌های افراطی زیادی زاده شدند. یکی از آنها به نام JMJB در یک روز ۶۳ حمله در نقاط مختلف بنگلادش سازمان دادند که عمدتا قوه‌قضاییه را هدف می‌گرفت. ده‌ها نفر از قاضی و وکیل تا مردم عادی در این حملات کشته شدند. این تنها مثالی از شدت خشونت در کنار سازماندهی منظم گروه‌های بنیادگرا در بنگلادش است. قدرت سازماندهی که مرهون استطاعت مالی است و آن هم به مرحمت زدوبند سیاسی به دست آمده است.در سال ۲۰۰۸ که حزب عوامی‌لیگ قدرت را به دست گرفت، دادگاه‌های رسیدگی به جنایات جنگی دوباره آغاز شد. هفت نفر از رهبران جماعت اسلامی و دو نفر از اعضای حزب BNP دستگیر شدند. دو حزب مذکور برای توقف دادگاه، حملات خشونتباری به نیروهای سکولار، اقلیت‌های مذهبی و کارگران در سراسر بنگلادش با هدف ناآرام کردن کشور و سپس ساقط کردن دولت، ترتیب دادند. خالدا ضیا شخصا از مقامات ارتش خواست کودتا کنند که البته به‌خواسته‌اش نرسید. در دومین جلسه دادگاه، یکی از رهبران برجسته جماعت اسلامی به جرم کشتن بیش از ۳۰۰نفر به مرگ محکوم شد. ولی دادگاه در حکم او تخفیف داد. نیروهای سکولار به خشم آمدند و در میدان شاهبگ در داکا تحصن کردند که بیش از چهار هفته طول کشید. متعاقب آن جنبشی به راه افتاد که نیروهای دموکراسی‌طلب سکولار آن را هدایت می‌کردند. در ابتدا شش خواسته مطرح شد: اشد مجازات برای جنایتکاران جنگی، تسریع رسیدگی دادگاه به پرونده‌ها، جلوگیری از فعالیت حزب جماعت اسلامی و شاخه دانشجویی آن، مصادره اموال این حزب و ارگان‌های تجاری وابسته به آن. جنبش توانست در مدت کوتاهی حامیان زیادی جذب کند که موفقیت بزرگی بود. در این مدت جماعت اسلامی فعالانه جنبش را تخریب می‌کرد. به نظر نمی‌رسد ستیز نیروهای آزادیخواه با نیروهای ارتجاعی در بنگلادش، به این زودی‌ها تمام شود. این مبارزه از زمان استقلال از هند (۱۹۷۴) آغاز شده و مکررا اوج و فرود می‌گیرد. در شش دهه گذشته، آزادیخواهان پیروزی‌های بزرگی به دست آورده و سنت باشکوهی بنیان گذاشتند. تلاش‌های اخیر آنها نیز ادامه همین سنت است که اکنون به دوش جوانان سه نسل پس از مبارزان ۱۹۷۱ افتاده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.