|

من یک رای دارم

عباس آخوندی . وزیر مسکن دولت سازندگی

جور دیگری نیز می‌توان به انتخابات نگاه کرد. انتخابات یک قرارداد اجتماعی برای حکمروایی بر کشور در یک مدت چهارساله است. در این قرارداد نوعی دادوستد برنامه و اندیشه نامزدها از یک سو و رای شهروندان از سوی دیگر صورت می‌گیرد. همان‌قدر که نامزدها در عرضه اندیشه خود به مردم تلاش می‌کنند، شهروندان حق دارند با رای خود میزان دسترسی به خواسته‌هایشان را در زندگی اجتماعی به حداکثر برسانند. رای شهروندان بزرگ‌ترین سرمایه آنان در این مبادله است. نگارنده، در جایگاه یک شهروند دارای حقوق اساسی شناخته شده بر اساس قانون اساسی با نامزدها سخن می‌گوید. من یک رای دارم و آن را به کسی که می‌دهم که حداقل به دو شرط پایبند باشد. یکم، برابری طرفین قرارداد؛ به زبان ساده، هویت من به عنوان یک شهروند در این قرارداد، با نامزدها هم‌ارز است. دوم، نامزدها باید خواسته‌های مرا با رعایت انصاف نسبت به طرف قرارداد با کمترین هزینه مادی و اجتماعی و سالم‌ترین وجه تامین کنند. قانون اساسی، قانون انتخابات و سایر قوانین قاعدتا تضمین‌کننده رقابت منصفانه در این دادوستد اجتماعی هستند. اخلاق عمومی و انصاف حکم می‌کند که اطلاعات به‌صورت شفاف و برابر در این بازار به چرخش درآید. از همین‌رو، من رویکردم را از طریق رسانه‌های عمومی به اطلاع تمام شهروندان و نامزدها می‌رسانم. همه شهروندان می‌توانند همین کار را انجام دهند و رویکرد خود را بیان کنند. به‌این‌ترتیب ما شهروندان می‌توانیم یک گفت‌وگوی اجتماعی خلاق را سامان دهیم، بر انتخابات اثر مثبت بگذاریم و امید اجتماعی را در جامعه‌مان گسترش دهیم. برای شروع کار، در گام یکم، ارزیابی خودم را از چشم‌انداز‌هایی که تاکنون از سوی نامزدها عرضه شده‌اند بیان می‌دارم. در گام‌های بعدی خواسته‌های خود را اعلام خواهم کرد. قاعدتا نامزدی موفق خواهد شد که از خواست و مطلوبیت نهایی شهروندان اطلاع کامل‌تری داشته باشد و برنامه کارآتری برای پیاده‌سازی آنها داشته باشد.
تحلیل شرایط بازار
من بازار اندیشه‌های عرضه‌شده تاکنون را به سه بازار عمده تقسیم می‌کنم. البته بین این بازارها تعدادی راه‌های فرعی ایجاد شده ‌است و برخی تلاش دارند تا در دو بازار فعال باشند. به هر روی، این سه عمده بازار به شرح زیرند:
1- بازار اندیشه‌های سوپرمارکت‌های صنعتی
تحت تاثیر تحولات دنیای مدرن، روند ‌شکل‌گیری سوپرمارکت‌های صنعتی در ایران تسریع یافته ‌است. مشکلی که در این بازارها وجود دارد این است که مبنای کار برخی آنها اقتباس ناقص از کار دیگران است. لذا ضمن تنوع اندیشه و چشم‌اندازی که ارایه می‌کنند، فاقد پیوستگی درونی، ارتباط منطقی با خواسته‌های زندگی روزمره ما و نرم‌افزارهای کارآمد هستند. افزون‌ براین، نظام طبقه‌بندی کالایی درستی نیز ندارند. گاهی معماری چشم‌نوازی عرضه نمی‌کنند و ویترین‌های آنها کم‌وبیش آشفته است. هرگوشه از این اندیشه‌های سوپرمارکتی به جریانی تعلق دارد. برخی گوشه‌ها سوپر مدرن هستند. در برابر، در گوشه‌هایی از ایده‌های کلاسیک استفاده شده است. در این میان، برخی طراحان به فکر افتاده‌اند که بد نیست در برخی جاها از چاشنی سنت نیز استفاده کند. لذا ناگاه در قلب سوپرمارکت، حوضخانه و قهوه‌خانه سنتی نیز تعبیه شده ‌است. به قولی، از مشتریان با قلیان نیز پذیرایی می‌شود. قرارگرفتن در این سوپرها گاهی حس جهت‌یابی زمانی و مکانی را از آدم سلب می‌کند. قفسه‌های اندیشه‌ها وضعیت آشفته‌تری دارند. نحوه چینش آنها اکثر از نظم مشخصی تبعیت نمی‌کند. بسیاری از قفسه‌ها خالی شده‌اند و چیزی جای آنها را پر نکرده ‌است. تازه اندیشه‌هایی که عرضه می‌شوند بسیارشان تاریخ‌گذشته هستند و برخی از آنها نیز به‌دلیل تحلیل و ارایه بد از محتوا تهی شده‌اند و دردی از ما دوا نمی‌کنند. برخی اندیشه‌های عرضه شده نیز فاقد برچسب هستند. لذا در مورد این دسته از اندیشه‌ها، از محتوای آنچه که عرضه می‌شود اطلاعات درستی به شهروندان داده نمی‌شود. لذا گاهی برای جورکردن یک منظومه سازگار فکری باید سرتاسر فروشگاه را زیرورو کنی. آخر کار هم تضمینی برای موفقیت نیست. به‌نظر می‌رسد اندیشه‌های سوپرمارکتی صنعتی مدتی است که در مقام بازاندیشی برنیامده‌اند. آنها برای آنکه از وضعیت کمبود کارایی فعلی‌شان خارج شوند، نیاز دارند تا همه‌چیز را از نو مورد تجدیدنظر قرار دهند.
2- تیمچه حاجب‌الدوله
دومین دسته از بازارهای اندیشه شکل ‌گرفته به‌سان تیمچه‌های قدیمی است. آمده‌است که تهران دو تیمچه عمده داشته به‌نام حاجب‌الدوله و امین‌السلطان. تعداد مغازه‌ها در این تیمچه‌ها فراوان است. در آنها همه‌چیز یافت می‌شود، از اشیای عتیقه و باارزش فرهنگی تا چراغ فتیله‌ای و سیخ و سه‌پایه. انواع کرسی، میز، نیمکت و صندلی درست‌ و حسابی یا رنگ‌ورو رفته و پایه‌شکسته موجود است. لوسترهای قدیمی که هنوز روشنی‌بخشند در کنار برخی چراغ‌ها که حباب‌هایشان شکسته و گاهی با حباب‌های ناجور و نامتجانس جابه‌جا شده‌اند، نیز وجود دارند. میزهای توالت قدیمی که هنوز چارستونشان سالم است، هم دیده می‌شوند. برخی از آنها آینه‌هایشان کاملا شفاف و سالم باقی مانده است و برخی دیگر با آینه‌های شکسته که با چسب‌های رنگارنگ به هم وصله و پینه شده، عرضه می‌شوند.
ساعت‌های قدیمی هم هست. البته اکثرشان دیگر کار نمی‌کنند و زمان در آنها متوقف شده ‌است. بیشتر به‌درد دکور می‌خورند. تک‌وتوک ساعت‌هایی هست که اگر باطری‌شان عوض شود احتمالا به‌کار بیفتند. بزرگ‌ترین مشکل این بازار اندیشه‌ها این است که هیچ اطلاعات روشنی را به مشتری نمی‌دهند. اولا هیچ آماری از کالاهای عرضه‌شده در آنها وجود ندارد. تاریخ تولید و اصالت اشیا عرضه شده، مورد تردید است و از همه مهم‌تر، هیچ ‌مسوولیتی درباره چشم‌اندازی که عرضه می‌کنند نمی‌پذیرند. آنان صرفا وظیفه خود را عرضه می‌دانند. نتیجه هرچه شد برعهده شهروندان است. دست روی هرکدام از اجناس که بگذاری و اطلاعاتی از فروشندگان درخواست کنی هرکدام یک چیزی می‌گویند. تشخیص جنس تقلبی و واقعی در آنها خیلی سخت است. اگر در چند روز متوالی به آنها مراجعه کنی و درباره یک اندیشه مشخص سوال کنی هر روز یک جواب می‌گیری. هرچند به‌ظاهر فروشندگان فراوانی در این مغازه‌ها کار می‌کنند، اما اغلب فاقد اختیارند و در حد یک پادو می‌باشند. تا چیزی را صاحب مغازه شخصا اعلام نکرده باشد، به حرف بقیه کارکنان این فروشگاه‌ها نمی‌توان اعتماد کرد. چون در آخر کار فروشنده اصلی منکر می‌شود. یک بخش بسیار جالب و هیجان‌انگیز در برخی مغازه‌های این بازارها نیز وجود دارد. برخی از آنها سفارش ساخت کالای قدیمی نیز می‌گیرند. نکته دوم، ابعاد، کارایی و قیمت کالاهای
عرضه ‌شده است. اغلب آنها با سبک زندگی آپارتمان‌نشینی ما مطابقت داده نشده‌اند. هرچند واجد عناصر ارزشمندی هستند، ولی نیازمند یک بازسازی بنیادین و آرایه جدیداند. حتی اگر اصرار داشته باشی که از آنها استفاده کنی، امروز ملزوماتش فراهم نیست. مشتریان تیمچه‌ها چندگونه‌اند: افرادی هستند که به‌هر دلیلی نخواسته‌اند یا نتوانسته‌اند سبک زندگی‌شان را با شرایط جدید وفق دهند: عده‌ای هم کاسبی‌شان همین‌طوری سروسامان می‌گیرد، و گروهی هم مال‌دار هستند که می‌توانند اشیا عتیقه را بخرند و در دنیای جدید از آنها استفاده کنند. بعضی از آنها خیلی باهوش‌وحواس هستند. چون گوهرشناس هستند و گوششان بدهکار حرف‌های فروشنده نیست. آنها می‌دانند چرا به این مغازه‌ها مراجعه کرده‌اند و عدل می‌روند روی همان کالایی که دوست دارند دست می‌گذارند. ارزش واقعی آن کالا را نیز می‌دانند و هیچ حاضر نیستند یک پاپاسی بیشتر بپردازند. در هر صورت آنان درگیر معامله‌ای که سودشان تضمین‌شده نباشد نمی‌شوند. با این اوضاع و احوال برای ما که جزو هیچ‌کدام از دسته‌های بالا نیستیم، خرید از این بازار بسیار پرمخاطره به‌نظر می‌رسد.
3- بازار اندیشه‌های ابزاری
بازار اندیشه‌های ابزاری سومین دسته بازاری است که شکل‌گرفته است. فعلا عرضه‌کنندگان آن بسیار محدودند. در عین‌حال، همه‌جور ابزاری عرضه می‌شود. از ابزارهای تخریبی بزرگ‌مقیاس تا ابزارهای دقیق برای کاربردهای خاص. یک بخش این بازار نیز به مواد محترقه برای تخریب و انفجار کوه‌ها برای بازکردن مسیر یا استفاده از معادن مختلف با حجم ذخیره زیاد اختصاص دارد. انواع فتیله‌های لازم برای انفجار و سایر ابزارهای آتش‌کاری نیز یافت می‌شود. با وجود این، این به این معنی نیست که هیچ نظمی در چیدمان مغازه وجود دارد یا آنکه ابزارهای عرضه‌شده کارآیی خوبی دارند. خاک و خل، همه مغازه را گرفته است. لازم به تذکر است که دانش مهندسی اخیرا استفاده از انفجار را برای کوه‌بری یا استفاده از معادن جز در موارد خیلی خاص و در دوردست‌ها که کاملا غیرمسکون است ممنوع ساخته است. چرا‌که روش‌های انفجاری موجب ریزش کوه در هنگام بهره‌برداری از مسیرها یا بسته‌شدن راه دسترسی به لایه‌های زیرین معادن می‌شود و اصطلاحا معدن کور می‌شود. لیکن گویی این مغازه‌داران به شعار «حال را خوش باش» باور دارند و کاری به آینده ندارند.
در این بازار، از همه‌چیز هم ابزار درست می‌کنند. بعضی وقت‌ها می‌بینی اجناس و مواد بسیار باارزشی را تبدیل کرده‌اند به یکسری ابزارهای دم‌دستی که حتی کارآیی اولیه را نیز ندارند. بعضی از آنها اساسا معلوم نیست به چه منظور ساخته شده‌اند. آنها نمونه مشابهی در دنیا ندارند، هرچند که فروشند‌گان این مغازه‌ها مدعی‌اند که از نمونه خارجی‌شان هم بهترند و در پی ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای درسطح جهان هستند. اغلب ابزارها کالیبره نشده‌اند. یعنی هیچ ارتباطی با کاربرد مورد ادعای صاحب مغازه برقرار نمی‌کنند. در هر صورت، به‌رغم ادعا و تنوع ابزارهای عرضه شده در این بازار، اغلب آنها فاقد هرگونه کارایی هستند. تک و توک ابزار نسبتا به‌دردخوری به‌دست می‌آید که اکثرا زنگ‌زده هستند. قسمت خطرناک این بازار بخش فروش مواد محترقه آن است که به‌صورت فله‌ای روی هم ریخته شده‌اند. فتیله‌های مختلف، آن کنار، تل‌انبار شده‌اند. کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند منجر به انفجارهای مهیبی شود خدا نکند پای شما به چیزی‌ گیر کند، در آن صورت، چیزی از شما باقی نمی‌ماند. خطر آتش‌سوزی بسیار جدی است. لیکن مغازه‌داران گوششان اساسا بدهکار توصیه‌های آتش‌نشانی نیست. تاکنون چندین بار هم آتش‌سوزی گسترده‌ای در این بازار صورت ‌گرفته ‌است، لیکن هنوز دستورالعمل‌های ایمنی در دستور کار صاحبان این مغازه‌ها قرار ندارند. طرفه آنکه فروشندگان در کمال خونسردی و با خنده حکایت انفجارهای مختلف را برای خریداران روایت می‌کنند و افراد محتاط را ترسو قلمداد می‌کنند. با وجود این به‌دلیل وضعیت نسبتا انحصاری و رقابت بسیار محدود در این بازار، حضرات قیمت، شرایط و مقدار کالای فروشی خود را به خریداران تحمیل می‌کنند. گویی اساسا گذر شورای رقابت به این بازار نیفتاده است تا دستور شکست تمرکز شدید در بازار را صادر کند. با این شرایط، خرید از این بازار کاملا به زیان خریدار است و به هیچ‌وجه توجیه ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.