هر کودک یک کتاب
اسماعیل آزادی
رییس کتابخانه ملی در سال 1387 گفته بود: «سرانه کتابخوانی در ایران دو دقیقه در شبانهروز است» و مدیرکل دفتر برنامهریزی و مطالعات فرهنگی این آمار را سیاهنمایی خواند و در آماری عجیب، سرانه مطالعه در ایران را بهمراتب بالاتر از حتی رکورد جهانی، یعنی 120دقیقه در شبانهروز اعلام کرد!
البته در این زمینه یک آمارگیری رسمی از سوی وزارت ارشاد در 28 استان در سال 1381 انجام شده که با احتساب مطالعات درسی، میزان مطالعه سرانه در ایران هفتدقیقه در شبانهروز اعلام شده است.
نگارنده در این نوشته به دنبال ثابت کردن درستی و نادرستی این آمارها نیست بلکه به دنبال بیان راهکاری است که بتواند در جهت خروج از بازار بیرونق کتاب و کتابخوانی تلاشی کرده باشد. چرا که در همین سالها شاهدیم که تیراژ عمومی کتاب نیز از سههزار نسخه به دوهزار نسخه و حتی در مورد برخی کتابها حتی به زیر هزار نسخه رسیده است که بنا به گفته سرپرست معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی «در پنجماهه اول سال1391، با تولید 61 میلیون تیراژ نسبت به مدت مشابه سال قبل، شاهد کاهش ششدرصدی تیراژ کتاب در کشور بودیم که این رقم در سال قبل 65میلیون نسخه بود.» این آمار با توجه به جمعیت 75میلیونی ایران آماری بسیار نگرانکننده است.
کارشناسان عرصه فرهنگ و کتاب همواره برای افزایش سرانه کتابخوانی در کشور و برونرفت از این شرایط نامطلوب بر ایجاد زنگ کتابخوانی در مدارس تاکید کردهاند اما معلوم نیست چرا مسوولان از کنار این اقدام مهم که میتواند بازار کتاب و سرانه مطالعه را بهگونهای ریشهای به سامان برساند، بیتفاوت میگذرند هرچند راهکارهای متعدد دیگری نیز در این زمینه وجود دارد که البته آن نیز بدون اراده و برنامهریزی از سوی آموزش و پرورش امکانپذیر نیست که در اینجا به یکی از آنها اشاره میشود.
در شهرهای بزرگ، بسیاری از مدارس دارای کتابخانه هستند اما به دلیل فقرکتابخانهها و فقدان تنوع موضوعی کتابها و همچنین در حاشیه بودن این کتابخانهها و... از کارآمدی مطلوبی برخوردار نیستند. اما برای غنی کردن این کتابخانهها میتوان با فراخوان «هر کودک و دانشآموز یک کتاب» از والدین آنها خواست هرساله مثلا در ایام برگزاری نمایشگاه کتاب دستکم یک کتاب به کتابخانه مدرسه اهدا کنند، با این شیوه هرساله میتوان کتابخانههای مدارس را بهروز و غنیتر کرد.
البته این شرایط در شهرهای کوچک و روستاها کاملا فرق میکنند زیرا این مدارس غالبا کتابخانه ندارند و کسی هم متولی تجهیز این مدارس به کتابخانه نیست. در مورد مدارس شهرهای کوچک و مدارس روستایی پرجمعیت میتوان با مشارکت سازمان کتابخانههای کشور و آموزش و پرورش هر منطقه به تاسیس شعبهای از کتابخانه مرکزی شهر در این مدارس اقدام کرد. درواقع در هر یک از این مدارس کتابخانهای ایجاد میشود که تجهیز و سازمان دادن به آن از سوی سازمان کتابخانههای کشور و اداره آن از سوی کادر مدارس و با کمک دانشآموزان صورت میگیرد و از سوی دیگر برای تامین کتابها و تجهیزات مورد نیاز این کتابخانهها نیز میتوان با فراخوان از کمکهای بیکران دوستداران کتاب و خیرین استفاده کرد.
با این اقدامات علاوهبر ایجاد زمینه کتابخوانی در کودکان کشور و افزایش سرانه مطالعه و ارتقای فرهنگ عمومی کتابخوانی در کشور، بازار کتاب نیز با مشارکت علاقهمندانه همه خانوادهها رونق میگیرد.
در پایان باید باور کنیم که بالا بردن سرانه مطالعه در کشور تنها از طریق ایجاد بسترهای لازم و علاقهمند کردن کودکان به کتاب و کتابخوانی بهعنوان یک رویکرد ملی امکانپذیر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.