ازدواج کودکان؛ «مانعه الجمع»
یادداشت بهمن کشاورز
بهمن کشاورز . حقوقدان
1- اجزای بعضی از عبارات مرکب با یکدیگر در تضاد و تنافر هستند. به عبارت دیگر اجزای بعضی از این عبارات را با یکدیگر نمیتوان جمع کرد. از آن جمله تعبیر «ازدواج کودکان» است. با توضیحاتی که خواهیم داد مساله بیشتر روشن خواهد شد. 2- قانونی داریم که عنوان آن «حمایت از کودکان و نوجوانان» است که در 25/9/1381 تصویب شده است. ماده 1 این قانون اعلام میکند «کلیه اشخاصی که به سن 18 سال تمام هجری شمسی نرسیدهاند، از حمایتهای قانونی مذکور در این قانون بهرهمند میشوند». با توجه به عنوان قانون و آنچه در ماده 1 آن آمده، مشخص میشود کسانی که سن زیر 18 سال داشته باشند، «کودک و نوجوان» محسوب میشوند. درماده 2 این قانون، قانونگذار هر نوع اذیت و آزارکودکان و نوجوانان را که موجب شود به آنان صدمه جسمانی یا روانی یا اخلاقی وارد شود و سلامت جسم یا روان آنان را به خطر بیندازد، ممنوع کرده است و برای هرگونه صدمه، اذیت و آزار، شکنجه جسمی و روحی کودک، نادیده گرفتن عمدی سلامت و بهداشت روانی و جسمی او و ممانعت از تحصیل او، فرد مرتکب این امور را به حبس و جزای نقدی تهدید کردهاند. همچنین قانونگذار درماده 5، کودکآزاری را از جرایم عمومی
محسوب کرده است که نیاز به شکایت شاکی خصوصی ندارد. 3- از طرف دیگر قانون رشد متعاملین، معاملات و قراردادهای مالی افراد زیر 18سال را بیاعتبار اعلام کرده است، یعنی این افراد نمیتوانند تعهد مالی برعهده گیرند یا طرف قراردادهایی واقع شوند که جنبه مالی دارد. 4- همانطور كه ميدانيد، ازدواج قراردادی است که برای تحقق آن رضایت زن و شوهر لازم است. برای اینکه این رضا محقق شود، باید طرفین اهلیت داشته باشند و یکی از شروط داشتن اهلیت علاوه بر بلوغ، رشد است، یعنی همان چیزی که درقانون رشد متعاملین، وجود آن در افراد زیر 18سال معدوم فرض شده است. همچنین توجه داشته باشید که بدون تردید، قرارداد نکاح آثار مالی دارد. آنگاه این سوال مطرح خواهد بود که چگونه کسانی که کودک محسوب میشوند، میتوانند ازدواج کنند؟ 5- از طرف دیگر قانونگذار هر نوع اذیت و آزار به کودکان را که به آنها صدمه جسمی، روانی یا اخلاقی واردکند و سلامت جسم یا روان آنان را به مخاطره بیندازد، ممنوع کرده است. با عنایت به اینکه ازدواج قطعا رابطه جنسی را به دنبال خواهد داشت، چگونه میتوان حالتی را فرض کرد که کودکی-اعم از دختر یا پسر-ازدواج کند و با تبعات جنسی و جسمی
ازدواج مواجه شود و از این رهگذر، صدمه جسمانی یا روانی و اخلاقی نبیند و سلامت جسم و روان او در مخاطره قرار نگیرد؟ البته مجمع تشخیص مصلحت نظام در 1/4/1381، سن ازدواج را برای دختران، 13سال و برای پسران، 15 سال تمام هجری شمسی تعیین کرد، اما انجام نکاح را بر اذن ولی، به رعایت مصلحت این کودکان و با تشخیص دادگاه صالح، موکول کرد. ازآنجا که مصوبات مجمع تشخیص مصلحت ناظر به موارد استثنایی است، دراینباره نیز باید به این مساله توجه کنیم، زیرا ممکن است دیر یا زود این مجمع نظر استثنایی خود را تغییر دهد و مثلا سندار شدن قابلیت صحی برای نکاح را بر سن رشد متعاملین-18 سال- منطبق کند. 6- نتیجه اینکه تعبیر «ازدواج کودکان» از همان عباراتی است که اجزا آن با یکدیگر «مانعه الجمع» هستند. یعنی نمیتوان تصورکرد با توجه به آنچه که گفته شد، کودکی ازدواج کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.