شرط تازه برای تایید صلاحیت
شرق: سخنگوی شورای نگهبان که پیشتر از ایجاد یک سازوکار برای تشخیص توانایی نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری سخن گفته بود اخیرا در یک برنامه تلویزیونی از تایید این تدابیر در هیات مرکزی نظارت بر انتخابات خبر داده است؛ تدبیری که براساس آن تایید صلاحیت برخی نامزدها با برنامههای انتخاباتیشان گره میخورد. آنگونه که سخنگوی شورای نگهبان پیش از این گفته بود: «اعضای شورای نگهبان تاکنون بر اساس «نظرات شخصیشان» درباره نامزدها تصمیم میگرفتند»، اما در آستانه انتخابات ریاستجمهوری یازدهم «این شورا درصدد ایجاد «سازوکاری برای تشخیص تواناییهای نامزدها» است.» عباسعلی کدخدایی، گفته است: «نظرمان این بود که از برخی نامزدهایی که در صلاحیتشان تردید داشتیم، دعوت کنیم تا آنها برنامههای خود را مطرح کنند تا بتوانیم به یک نتیجه قطعی برسیم.» او پیشتر هم در یک برنامه تلویزیونی از احتمال درخواست برنامههای نامزدهای ریاستجمهوری برای تعیین صلاحیت آنها خبر داده و گفته بود «اگر اعضای شورای نگهبان موافق باشند، ممکن است که از نامزدها بخواهیم که برنامههایشان را هم جزو مدارکشان ارایه دهند و حتی در گفتوگویی با نامزدها
با حضور متخصصین امر، برنامهها و توانمندی علمی آنها را محک بزنیم.»
ورود به برنامههای نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری از سوی شورای نگهبان برای احراز صلاحیت آنها در شرایطی است که «صالح نیکبخت»، حقوقدان و وکیل دادگستری به «شرق» میگوید: «ارایه برنامه توسط نامزدها نه جزو شرایطی است که در اصل 115 قانون اساسی مقرر گردیده و نه از مسایلی است که درباره صلاحیت ذاتی کاندیدا برای احراز شرایط نامزدشدن پیشبینی شده است.» به گفته این وکیل دادگستری «در اصل 115 قانون اساسی شرایط نامزدهای ریاستجمهوری تعیین شده است و این شرایط آنچنان صریح و بدون ابهام است که وقتی یکسال قبل مجلس شورای اسلامی به دنبال این بود که قانون انتخابات ریاستجمهوری را تغییر دهد و از تعیین شرایطی مثل سوابق کاری و شرط سن و... برای رییسجمهور صحبت شد این شورای نگهبان بود که با این اقدام مجلس به مخالفت برخاست و آن را قبول نکرد.»
تا این لحظه مشخص نیست که شورای نگهبان از کدامیک از نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری درخواست ارایه برنامه کرده است. مسعود پزشکیان، یکی از نامزدهای انتخابات ضمن اعلام اینکه تاکنون از او چنین درخواستی نشده است به «شرق» میگوید: «حتی اگر از ما برنامه هم بخواهند این سوال پیش میآید که ارایه برنامه باید چه شکل و چارچوبی داشته باشد؟ آیا یک فرمت خاصی دارد که از سوی شورای نگهبان برای همه نامزدها ارسال میشود یا هرکسی با هر شکلی که خواست میتواند برنامهاش را ارایه کند؟»
اکبر اعلمی، دیگر نامزد انتخابات ریاستجمهوری میگوید: «تا به امروز که از من برنامهای نخواستهاند اما من روز ثبتنام رئوس برنامههای خودم را در حضور خبرنگاران اعلام کردم.» اعلمی به «شرق» میگوید: «شورای نگهبان شأن قانونگذاری ندارد و حتی نمیتواند قانونی را در قالب آییننامه تصویب و بر نامزدها تحمیل کند. مضاف بر اینکه شورای نگهبان و اعضایش هیچ شاخصی برای تعیین درستی یا نادرستی برنامههای نامزدها ندارند» این نامزد انتخابات ریاستجمهوری با بیان اینکه «هنوز زمان ارایه برنامه نامزدها فرا نرسیده است»، میگوید ارایه برنامه مربوط به بعد از اعلام صلاحیتها و تایید و ردکردن آن هم حق مردمی است که میخواهند به نامزد مورد علاقه خود رای بدهند. «صالح نیکبخت» هم با اشاره به اینکه «قاعده نشان داده است ارایه برنامهها بیش از اینکه جنبه واقعی و عملی داشته باشد بیشتر در لفظ و گفتار تجلی دارد» میگوید: «ارایه برنامه توسط نامزدها برای جلب آرای رایدهندگان است نه برای احراز شرایط نامزدشدن، از سویی شورای نگهبان قرار نیست به این حیطه ورود کند و رایدادن به برنامههای نامزد ریاستجمهوری کار مردم است نه شورای نگهبان.» اما حتی اگر
تفاسیر اصول قانون اساسی هم این امکان و اجازه را به شورای نگهبان بدهد که برای احراز صلاحیت نامزدها به برنامههای انتخاباتیشان ورود پیدا کند به نظر میرسد در عالم واقع تقریبا امکان و فرصتی برای عملیاتیکردن آن وجود ندارد. این نگاهی است که امیر محبیان، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی نزدیک به اصولگرایان دارد: «من به قانون مسلط نیستم اما شاید شورای نگهبان به عنوان ناظر و بررسیکننده صلاحیتها برای خودش تفاسیری قانونی داشته باشد که بتواند به برنامههای نامزدها ورود کند اما معتقدم اگر چنین چیزی هم شدنی باشد، فرصت و زمانی برای بررسی و تحلیل درست و غلطبودن یا شدنی و نشدنیبودن برنامههای نامزدها وجود ندارد و به هیچ عنوان امکان عملیاتیشدن ندارد.» دیدگاه محبیان در این رابطه بسیار نزدیک به نظر نیکبخت است: «برنامهها نیاز به بررسی دارد در حالی که شورای نگهبان توانایی بررسی آنها را ندارد و حتی اگر نظر آنها براین باشد که این امر توسط کارشناسان انجام شود خود این موضوع هم محل اختلاف خواهد بود زیرا نه چنین کارشناسانی برای بررسی کارها در قانون تعریف شده است و نه اعضای شورای نگهبان خود میتوانند برای چنین اقدامی مقررات
تدوین نمایند. حتی اگر هم بخواهند زمان و نه نیروی متخصص آن را در اختیار ندارند.»
نکته دیگری که باقی میماند این است که آیا شورای نگهبان میتواند قاعدهای را وضع و آن را صرفا برای برخی نامزدها اجرا کند و برای برخی نه؟ پاسخ محبیان به این سوال منفی است: «اگر هم قاعدهای گذاشته میشود نباید استثنا داشته باشد و باید برای همه نامزدها اجرا شود» نیکبخت، حقوقدان هم چنین نظری دارد: «چون این شورا نمیتواند در احراز صلاحیت نامزدها قایل به تفاوت و تبعیض شود و باید با همه یکسان برخورد کند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.