|

درباره پوستر کوروش شیشه‌‌گران در نمایشگاه «صلح از اعماق هنر من»

آنچه خوبان همه دارند

علیرضا امیرحاجبی

1 شاید کمتر بتوان برای یک اثر هنری در ایران انگیزه‌ای برای نوشتن به‌دست آورد. این به دلیل نازل‌بودن آثار هنری در حوزه تجسمی نیست، بلکه بیشتر به دلیل ایجادشدن نوعی فضای ناسالم است که به شکل‌های مختلف در حاشیه‌های هنر به قلب آن لطمه می‌زند. به همین دلیل است که از پرداختن به یک اثر هنر، صرف اجتناب می‌شود. گویا رسانه‌های نوشتاری از جمله روزنامه‌ها نه تنها جایگاه نقد و بررسی آثار هنری هستند، بلکه مکان مناسبی نیز برای ایجاد سوءتفاهماتی شده‌اند که پیکان نقد را به سمت دوستی‌ها یا دشمنی‌ها هدایت می‌کند. اینها تفسیر‌هایی بیجا و بی‌موردند. همین چند روز پیش بود که با نوشتن یادداشتی درباره یک جشنواره بی‌نام و نشان در فرانسه متهم شدیم که با این حضرات خصومت شخصی داریم. چه خصومتی برادرجان؟ کار و وظیفه ذاتی ما به عنوان روزنامه‌نگار همین است که زوایای تاریک یا مبهم یک رویداد را به مردمی که وقت سرخاراندن ندارند، نشان دهیم که اینگونه است فلان رویداد و حواستان جمع باشد. در این کشور روزنامه‌نگاری به سطحی رسیده که گویا از وظایف ذاتی خود قرن‌ها و قرن‌ها دور شده است و توقع از روزنامه برای برخی چیزی نیست جز مجیزگویی این یا آن شخص. کار روزنامه‌نگاری تنها انتقال خبر نیست بلکه باید با شفافیت به محتوای خبر نیز بپردازد. این مشکل تنها به یک روش قابل حل خواهد بود و آن استمرار صریح‌نویسی و کنارگذاشتن تعارفات معمول در فضای نقد است. نه قصد ضربه‌زدن به کسی را داریم و نه قصد ارتقای جایگاه فردی خاص را. نمونه این دست نقد صریح را می‌توانیم در گفت‌وگوی چند وقت پیش خود من با نصرت‌الله مسلمیان مشاهده کرد. با اینکه با نقاشی انتزاعی سر سازگاری ندارم اما نمی‌توانم نکته‌ها و ارزش‌های زیباشناختی هنر مسلمیان را ندیده بگیرم. تابه‌حال نیز با او گفت‌وگو نکرده بودم. کدام قانون و قاعده روزنامه‌نگاری این حق را از من می‌گیرد که همزمان به نکات مثبت یا منفی آثار هنری یک هنرمند نپردازم؟ صفحه روزنامه خود قواعدش را کاملا مشخص به من روزنامه‌نگار دیکته می‌کند و من نیز آنها را سال‌هاست که پذیرفته و خواهم ‌پذیرفت وگرنه تا به امروز با این همه مشکلات و مرارت‌ها باقی نمی‌ماندم در این مطبوعات. هر رویداد واکنش‌ها و بالاتر از آن هزینه‌هایی دارد که باید پرداخت شود. یک نمایشگاه برگزار می‌شود. بالاخره شما به عنوان یک هنرمند که آثارش را در معرض دید عموم قرار داده، مسوول کار خودت هستی یا نه؟ در جشنواره‌ای شرکت می‌کنی. بالاخره مسوول هستی یا نه؟ چطور آن‌زمان که مطبوعات به تمجید و تحسین می‌پردازند همه چیز خوب است و عالی است اما یک کلام که به نقد و اطلاع‌رسانی صحیح بپردازیم، مظهر شر در دو عالم می‌شویم. 2 و اما چند هفته پیش انتشار پوستر زیبای کوروش شیشه‌گران انگیزه شد تا به شکل مشخص به این اثر بسیار زیبا و تاثیرگذار بپردازیم. این پوستر با عنوان «صلح بر روی زمین» یادمانی است جهت تذکر و یادآوری مفهومی که گویا بشر مدت‌هاست آن را از دست داده است، زمینه آبی‌تیره پوستر به دو ویژگی کمک کرده است، ابتدا ایجاد حس آرامش و دوم ایجاد بستری برای نمایش شکل اصلی، یعنی کره زمینی که با خط‌های ویژه و شخصی شیشه‌گران نظم گرفته است. اما خود کره زمین نیز دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است هم در انتخاب رنگ‌های وابسته به طبیعت و هم به لحاظ ترکیب‌بندی غیرمتمرکز که باز همان نیز برگرفته از ذات طبیعت است. در این اثر، شیشه‌گران دست به ترسیم بی‌نظمی‌هایی زده است که در نهایت نظمی کلی و زیبا را پدید می‌آورد. اما در این عدم تمرکزگرایی نوعی آرامش و صلح نیز دیده می‌شود که این از مهم‌ترین خصوصیات اثر این هنرمند بزرگ ایرانی است. انتخاب رنگ آبی برای ترسیم خطوط محیطی و بخش‌هایی از داخل کره‌زمین که دلالت بر آب‌های جهان دارد، بر اهمیت این ماده حیاتی تاکید می‌کند. پوستر شیشه‌گران نه مستقیما بلکه به شکلی ضمنی به صلح جهانی اشاره دارد و بیشتر یک اثر محیط‌زیستی است. در این فرآیند می‌توان ارتباط مستقیمی را بین صلح جهانی و حفظ محیط‌زیست مشاهده کرد. آنان‌که به جنگ و خونریزی می‌اندیشند دشمنان محیط‌زیست نیز هستند چون با زیستن سرجنگ دارند و برعکس، دشمنان محیط‌زیست با زیستن نیز سر ناسازگاری دارند. در زیر این کره‌زمین زیبا و آرام، جمله‌ای زیبا باری مفهومی به اثر می‌دهد: «من منتظر روزی هستم که صلح بر روی زمین برقرار شود. حتی اگر در آن روز دیگر زنده نباشم.» نكته ديگر آنكه شيشه‌گران با استفاده از يك گره فوقاتي در بالاي كره زمين با رنگ سفيد توانسته معناي صلح را با رنگ‌هاي زيست‌محيطي تلفيق كند. تنها موردي كه شايد بتوان به عنوان ضعف يا نوعي كلاژ نامناسب از آن ياد كرد گل سفيدرنگي است كه در بالاي گره سفيد و در امتداد آن قرار گرفته كه با كل تركيب‌بندي اثر در تضاد فراواني است. مبناي هميشگي آثار شيشه‌گران خطوطي سيال و پوياست كه اين سياليت با انتزاع تلفيق شده است اما مفهوم‌گرايي عيني گل سفيد با ويژگي‌هاي هنر شيشه‌گران در مواجهه شكلي قرار دارد. این پوستر توسط گالری اپرا در لندن چاپ و منتشر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.