|

نگاهي به نمایشگاه عکس «دومینو» در گالري «راه ابريشم»

یادآوری به‌موقع

خشایار دیهیمی

ضربه کوچک نخست که وارد آمد، قطعه‌های دومینو یک‌به‌یک با سرعت خیلی زیاد تا آخرین قطعه فرومی‌ریزند و دیگر به هیچ ترتیبی نمی‌شود جلوی فروریختن قطعه‌ها را گرفت. ماشه که چکانده شد آن بازی شوم آغاز می‌شود؛ بازی شومی که معلوم نیست تا کی ادامه خواهد یافت و در آن، حتی برنده بازی هم بی‌تردید بازنده است. پس تنها راه جلوگیری از واردآمدن آن ضربه نخست، چکانده‌شدن ماشه است. اما تاریخ گواهی می‌دهد که این کار ساده‌ای نیست و پی‌در‌پی و در موارد بی‌شمار، این جلوگیری به‌دلایل مختلف، رخ نداده و بازی شوم در اکثر موارد، خیلی آسان شروع شده است. در میان این دلایل مختلف، چهار دلیل از همه مهم‌ترند: فراموشی، نداشتن خاطره، فقدان تخیل و استیصال.سیاستمداران جهان نگاه‌شان به جنگ و انگیزه‌هایشان از آغازکردن جنگ با نگاه و انگیزه مردم فرق دارد. فقط بیست‌واندی سال از جنگی که ما هشت‌سال درگیرش بودیم می‌گذرد. اما چقدر زندگی‌مان را از آن دوره به یاد می‌آوریم؟ گاهی حتی نشانه‌های بارز آن زمان را می‌بینیم اما یاد آن دوره نمی‌افتیم. مردان و زنانی روی صندلی چرخ‌دار، شیمیایی‌های بستری در بیمارستان و حتی آن چسب‌های ضربدری روی شیشه‌های پنجره که هنوز همه‌شان برچیده نشده‌اند. شعارهای روی دیوار«جنگ، جنگ، تا...» که هنوز بسیاری‌شان از دیوارها پاک نشده‌اند، زنان بی‌شوهر، کودکان بی‌پدر و گاه حتی بی‌مادر؛ کوچ، کوچ و انتقال زندگی به‌جایی دیگر. جایی که حالا به آن عادت کرده‌ایم و یادمان نمی‌آید چرا شهر و کاشانه‌مان را رها کردیم و به اینجا آمدیم و اما جوان‌های زیر 30سال که هیچ خاطره‌ای از آن دوره نمی‌توانند داشته باشند و باز اما، چه ماهایی که به یاد نمی‌آوریم و چه آنهایی که خاطره‌ای ندارند، قوه تخیل‌مان هم کار نمی‌کند.جنگ تا وقتی شروع نشده یک واژه انتزاعی است. خشک، سرد، بی‌روح و حتی گاهی برای کسانی که کاسه صبرشان از وضع‌شان لبریز شده و فقط فکر می‌کنند یک معجزه می‌تواند وضع اسفبارشان را عوض کند؛ همان معجزه هیجان‌انگیز و حتی امید‌بخش.اما وقتی که جنگ شروع شد دیگر نه خود واژه جنگ این معانی را دارد و نه زندگی. خودمان اصلا آدم دیگری می‌شویم. اما تغییری که جنگ در زندگی آدم‌ها به‌وجود می‌آورد یکسان نیست. هرکسی بنا به جنسیتش، بنا به شغلش و بنا به هزار چیز دیگر... . نمایشگاه عکس«دومینو» یک یادآوری به‌موقع است. یک یادآوری تقریبا همه‌جانبه برای همه ماهای متفاوت که به‌یاد آوریم آنچه را که فراموش کرده‌ایم. در هر گوشه هر عکس، یادآوری‌هایی هست. اما جدا از موقعیت‌های متفاوت، جدا از فضا و اشیای پراکنده، آنچه بیش از همه تکان‌دهنده است نگاه آدم‌ها و زبان بدن آدم‌هاست. عکس‌ها را باید به دقت دید و چیزهای بسیاری را که«انسانیت‌مان» را نشان می‌دهند بازجست، انسانیتی که جنگ، هرگاه دربگیرد، از کف‌مان می‌رود. شاید احساس کنید که جای خیلی عکس‌ها در این مجموعه کوچک خالی است، اما نکته اینجاست که اگر با روح عکس‌ها ارتباط برقرار کنید، نگاه‌تان به اطراف‌تان و نگاه‌تان به هر جنگی که به هر دلیلی دربگیرد عوض خواهد شد. پیشنهاد می‌کنم سعی کنید پس از تماشای دقیق عکس‌ها، خودتان برای هر عکس عنوانی انتخاب کنید، شاید به‌اين‌ترتیب، با کنار هم قرارگرفتن این عنوان‌ها، آن ایده کلی پخش‌شده در عکس‌های مختلف، واضح‌تر برای‌تان آشکار شود و معنایی فراتر از تک‌تک عکس‌ها را دریابید که در ذهن‌تان تثبیت شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.