|

رویای تعطیلی گوانتانامو

اميرعلي ابوالفتح . کارشناس آمریکا

برای پاسخ به این پرسش که چرا همه تلاش‌ها برای بستن زندان گوانتانامو، ناکام می‌ماند، ناگزیریم به فلسفه وجودی زندان گوانتانامو نگاهی بیفکنیم. سوال این است که چرا ایالات‌متحده برای نگه‌داشتن افرادی که از نقاطی چون افغانستان، سودان، عربستان و... در جزیره کوبا انتخاب کرده است. ایالات متحده در سرزمین خودش و در قلمروهای تحت‌سلطه‌اش مانند افغانستان، زندان نظامی و غیرنظامی کم ندارد. بنابراین علی‌القاعده آمریکا برای نگهداری از این افراد نباید مشکلی داشته باشد. اما در سال 2001، همزمان با حمله آمریکا به افغانستان این زندان هم به وجود آمد که اصلی‌ترین دلیل آن این بود که نمی‌خواستند این افراد که مظنون تروریستی بودند و احتمال داشت برای آمریکا اطلاعات ذی‌قیمتی داشته باشند، از حقوقی برابر با زندانیان معمولی برخوردار باشند. هدف این بود که آنها را از دسترسی به سیستم حقوقی آمریکا مانند دسترسی به وکیل، دسترسی به خانواده، شرایط استاندارد محیطی، عدم بازجویی شدید (که از آن به شکنجه تعبیر شد) دور نگه دارند. همچنین طبق توافق بین‌المللی، هرگاه صلیب‌سرخ درخواست بازرسی از زندانی را داشته باشد، هیچ مقامی نمی‌تواند و نباید مانع شود؛ در حالی‌که این موضوع خوشایند مقامات آمریکا نبود. همچنین آمریکایی‌ها مایل نبودند نسبت به کنوانسیون ژنو پایبند بمانند؛ کنوانسیونی که مشخص می‌کرد کشور غالب در قبال اسرای جنگی چه رفتاری باید داشته باشد. با این توضیحات، در سال 2001، آمریکایی‌ها به دو نتیجه رسیدند. نخست اینکه افراد مظنون به تروریسم باید جایی خارج از خاک ایالات متحده نگهداری شوند تا از حوزه قوه‌قضاییه آمریکا خارج باشند. دوم اینکه این افراد تحت عنوان «اسیر جنگی» نباید مطرح شوند تا از قوانین کنوانسیون ژنو دور بمانند. برای محقق کردن دلیل دوم، اصطلاح «جنگجوی دشمن» را اختراع کرد. مقامات آمریکا می‌گویند این افراد فاقد هویت ملی هستند. آنها از کشورهای مختلفی هستند که هیچ‌یک از آنها با آمریکا در حال جنگ نیستند. به این دلیل که هیچ‌یک از آنها از سوی دولت‌های متبوعشان برای تخاصم با آمریکا ماموریت ندارند و تنها نماینده ایدئولوژی مشخصی هستند، نمی‌توان واژه «اسیر جنگی» به آنها اطلاق کرد. اوباما در ابتدای ریاست‌جمهوری‌اش گمان می‌کرد تعطیلی این زندان با دستور و فرمان امکانپذیر است ولی زمان نشان داد که این‌گونه نیست. برخی از افرادی که در گوانتانامو محبوسند حتی مدرکی علیه‌شان نیست تا به اعتبار آن بتوان محاکمه‌شان کرد. بازگرداندن آنها به کشورهای متبوعشان نیز خالی از اشکال نیست. نخست اینکه این احتمال وجود دارد که دولت‌های بدنام، مانند عربستان یا مصر زمان حسنی‌مبارک، آنها را تحت شکنجه قرار دهند و همین نگرانی گروه‌های حقوق بشری را برانگیخته است. دوم اینکه احتمال اینکه این افراد پس از آزادی مجددا جذب گروه‌های تروریستی مانند القاعده شوند بالا‌ست. در نتیجه قرار بر‌ این است که این افراد همچنان در گوانتانامو باقی بمانند. اظهارنظر اوباما درباره هزینه‌های بالای نگهداری زندان گوانتانامو نیز دلیل محکمی برای بستن آن نیست. باید توجه داشت که هزینه نگهداری این زندان هر چقدر هم بالا باشد، در مقایسه با هزینه‌ای که ایالات متحده برای جنگ علیه تروریسم می‌پردازد ناچیز است. با وجود این موضوع اعتصاب غذای زندانی‌های این زندان، شاید روزنه‌ای برای تعدیل آن بگشاید. به این معنا که مقامات زندان را ناچار کند برخورد انسانی‌تری با زندانیان داشته باشند یا روند رسیدگی به پرونده محبوسان را تسریع کنند. این امکان نیز وجود دارد که هم‌پیمانان آمریکا-نظیر کانادا - که تا همین چندی پیش حاضر نشدند تبعه خود را از زندان گوانتانامو تحویل بگیرند و مسوولیت آنها را بپذیرند، ناچار شوند آنها را برای محاکمه به کشور اصلی‌شان بازگردانند. اگر این اتفاقات بیفتد شمار زندانیان گوانتانامو به میزان قابل‌توجهی کاهش خواهد یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.