نه جهان میداند نه کرهشمالی
سودابه رخش . عكس: AP
نه جهان میداند با کرهشمالی چه باید کند، نه کرهشمالی میداند چگونه باید با جامعه جهانی تا کند. سالهاست که کرهشمالی به رسوم و سیاستهای روابط بینالملل تن نداده و این بیاعتنایی برایش گران تمام شده. پیونگیانگ اما اگر از سیاست و دیپلماسی هیچ چیز نداند این را میداند: تهدید کند و امتیاز بگیرد. این سیاست را البته تحریمهای سازمان ملل و آمریکا به او آموختهاند. اما این تهدیدات تا کجا پیش میرود؟ آیا تحریم تنها پاسخ غرب به خط و نشانکشیدنهای کرهشمالی است؟ بهزاد شاهنده، کارشناس امور شبهکره و استاد دانشگاه تهران گزینه جنگ را خط میزند و بر این باور است که رهبر جوان کرهشمالی کار را به جایی کشانده که برگشتش مشکل است. «شرق» در گفتوگوی پیشرو با بهزاد شاهنده، مسایل این روزهای شبهجزیره را به بحث نشسته است: کرهشمالی اخیرا دو موشک میانبرد خود را از محل پرتاب خارج کرده است. این عقبنشینی و سیاست دوگانه به دلیل وضعیت اقتصادی این کشور بود یا تجهیزات نظامی کرهشمالی آنقدرها که ادعا میکند مجهز نیست؟ کرهشمالی حدود دو هفته فشار را ادامه داد ولی دیدیم که بعد از دو هفته این
تهدیدات فروکش کرد و موشکها را از شرق شبهجزیره خارج کردند. تحریمهای شدیدی از سوی سازمان ملل و آمریکا وضع شده و من فکر میکنم کرهشمالی به دنبال گرفتن امتیاز است و برای کمکردن فشار اقدام به خارج کردن این موشکها کرده است. اما روز چهارشنبه «اوباما» اعلام کرد کرهشمالی دیگر نمیتواند از بحرانسازی سود ببرد. کرهشمالی پیشنهاداتی به سئول داده که در صورت پذیرفتن آنها، برنامههای اتمی را موقتا متوقف میکند. اما برخی درخواستها از جمله خروج نظامیان آمریکا و توقف مانورهای نظامی، عملا به هیچوجه قابل اجرا نیست و کرهجنوبی اعلام کرده ما این درخواستها را نمیپذیریم. ببینید خانم «پارک هیون گی» تحت فشار است. او به نسبت رییسجمهور پیشین سختگیری بیشتری دارد اما یک تفاوت عمده با آقای «لی میونگ باک» دارد و آن این است که حاضر به گفتوگو است؛ با این حال او گفته که حاضر به امتیازدهی نیست. اما این نکته را هم باید مدنظر داشته باشیم که آقای کیم جونگ اون بیشتر به دنبال تثبیت قدرتش در داخل کرهشمالی است، او میخواهد در میان نظامیان کرهشمالی عرضاندام کند و تا حدودی در این کار موفق بوده و امتیازات کوتاهمدتی
در داخل گرفته اما در خارج اوضاع متفاوت است. با این حساب شما فکر میکنید که هدف«اون» تثبیت قدرتش بوده و اکنون که به این هدف رسیده تا حدودی عقبنشینی کرده است؟ یکی از دلایل عقبنشینی کرهشمالی این بوده است، اما در کنار این موضوع، کیم جونگ اون متوجه شده که برخی اقداماتش از جمله بستن مجتمع صنعتی کیسانگ، به نفع کرهشمالی نبوده است. در این مجتمع، حدود 52هزار نفر در استخدام حدود0 12 شرکت کرهجنوبی بودند و حدود دومیلیارددلار در سال به اقتصاد این کشور کمک میشد. کیم جونگ ایل، پدر رهبر کنونی کرهشمالی پیش از این چند بار تهدید به بستن این مجتمع صنعتی کرده بود اما هیچ وقت تهدیدش را عملی نکرد اما اکنون رهبر جدید این امر را عملی کرده است. اکنون به دلیل ضرر بسیار زیادی که به کرهشمالی وارد شده است، نمیداند چطور این ضرر را جبران کند. کرهجنوبی مایل است که این مجتمع به فعالیت سابق خود برگردد اما موضع سرسختانهای که کیم جونگ اون گرفته است بازگشت را مشکل میکند. از سوی دیگر چینیها برخلاف گذشته موضع سختتری در مقابل کرهشمالی گرفته و گفتهاند این ماجراجوییها در منطقه را نمیپذیرند. حدود 70درصد اقتصاد
کرهشمالی به چین وابسته است و اگر چین هم فشار بر کرهشمالی را زیاد کند، پیونگیانگ نمیتواند تحمل کند. اما مواضع کیم جونگ اون و مقاومتش تا این لحظه به این دلیل بوده که وضعیت کشاورزی و برداشت محصول بهتر از سالهای گذشته بوده و این موضع فرصت تنفسی به او داده است اما در کل وضعیت کرهشمالی به گونهای نیست که بتواند در مقابل این فشارها بایستد. شما در مورد مواضع سرسختانه کیم جونگ اون، در مورد مجتمع صنعتی مشترک دو کرهصحبت کردید. اما چند روز پیش کرهشمالی اعلام کرد در صورت برگشت کرهجنوبی از تهدیدات و فشارهایش، حاضر است دوباره این مجتمع را باز کند اما این بار کرهجنوبی از مواضعش کوتاه نیامد و گفت که حاضر به امتیازدهی نیست. ببینید، برآورده کردن تقاضاهای کرهشمالی عملا برای کرهجنوبی امکانپذیر نیست. تقاضاها فراتر از حد خانم پارک است. همانطور که گفتم خانم پارک حاضر به گفتوگو است اما حاضر به امتیازدهی نیست. آیا این احتمال وجود دارد که کرهشمالی به پای میز مذاکره برگردد و در صورت بازگشت آیا بر کاهش تنش تاثیرگذار خواهد بود؟ کیم جونگ اون، مواضع سرسختانهای گرفته است و همانطور
که آقای بانکیمون، دبیرکل سازمان ملل گفته و من نیز این موضوع را بارها مطرح کردهام، مساله این نیست که کسی بخواهد جنگی را آغاز کند اما وقتی حدود 600هزار نیرو در حول و حوش مدار 38 درجه قرار گرفتهاند، میتوانند با یک اشتباه جرقه بزنند. باید مواظب بود چرا که اگر تهدیدها از حد خاصی بالاتر رود، ممکن است اتفاقی بیفتد. بنابراین با توجه به موضعگیری آمریکا، چین و مذاکرات آقای کری در بیجینگ و همچنین تغییراتی که اخیرا در ژاپن ایجاد شده است، عقبنشینی کرهشمالی و بازگشت به میز مذاکره قابل پیشبینی است. احتمالا در آینده نزدیک کرهشمالی امتیازاتی میدهد و مجددا مذاکرات ششجانبه از سر گرفته میشود. بسیاری از ناظران بر این باورند که افکار عمومی آمریکا پذیرای یک جنگ دیگر نیست، با این وجود آیا فکر میکنید که آمریکا با همکاری کرهجنوبی وارد جنگ مستقیمی با کرهشمالی شود؟ احتمال چنین اتفاقی بسیار کم است. اما باید در نظر گرفت که آمریکاییها به دلیل قدرت گرفتن چین، محور حضورشان را در آسیا گذاشتهاند. پیشرفت اقتصادی چین و پیشبینی پیشی گرفتن اقتصادی بیجینگ از آمریکا تا سال 2016و فعالیتهای چینیها و حضور
آنها در دریای جنوب و شرق چین موجب گرایش نظامی آمریکا به سمت آسیا شده است. آمریکا تلاش میکند جلو نفوذ چین در منطقه را بگیرد به همین دلیل از همپیمانانش در منطقه حمایت بیشتری میکند. به هر حال فکر میکنید اگر کرهشمالی تهدیداتش را ادامه دهد، آخرین واکنش آمریکا چه خواهد بود؟ آیا در نهایت باز هم تحریمها افزایش پیدا میکند؟ تحریمهایی که وضع شده علیه کرهشمالی بهخصوص بعد از سومین آزمایش موشکی این کشور، بسیار شکننده است و کرهشمالی عملا یارای ادامه این وضعیت را ندارد. تحریمها بیسابقه بوده و غیرقابل مقایسه با زمان پدرش است. به همین دلیل آنها در تلاش هستند که فشارها کم شود تا آنها سروسامانی به وضعیت کشورشان دهند. آیا ژاپن و کرهجنوبی میخواهند در این مورد انعطاف نشان دهند و اصلا انعطاف نشان دادن به نفع آنهاست؟ من فکر میکنم با این وضعیت هر دو کشور نماینده گروههایی هستند که حاضر به سازش نیستند. آنها احساس میکنند که درخواستهای کرهشمالی قابل اجرا نیست بنابراین موضع خیلی محکمتری را نسبت به گذشته اتخاذ میکنند. البته در بلندمدت به نفع کرهجنوبی است که تنشها در منطقه کم
شود و راه ارتباطی مجددا برقرار شود. خواست کرهشمالی و جنوبی این است که اتحاد دو کره برقرار شود. اتحاد دو کره هزینههای زیادی برای کرهجنوبی دارد. از طرف دیگر چینیها هم نمیخواهند انفجاری در کرهشمالی به وجود بیاید چرا که مردم به سمت چین هجوم میبرند. چین اکنون بیشتر به دنبال بهبود اوضاع اقتصادیاش است؛ رکود اقتصادی پارسال به چین فشار آورده است بنابراین آنها به دنبال بالا بردن رشد اقتصادی خود هستند. آمریکا در ازای دادن امتیازی بزرگ از سوی کرهشمالی حاضر به برداشتن اندکی از تحریمهاست. آیا این امر عادلانه و اصولی است؟ آمریکا اکنون حاضر است که امتیازاتی به کرهشمالی دهد اما پیونگیانگ در موقعیتی نیست که بتواند تهدیدات را افزایش دهد. اکنون کرهشمالی میخواهد باب مذاکره را بازکند. ببینید مساله اصلی برای کرهشمالی این است که کرهجنوبی را دور بزند و با آمریکا رابطه مستقیم برقرار کند اما آمریکا به هیچوجه حاضر به برقراری چنین رابطهای نیست. آیا اصلا کرهشمالی از لحاظ نظامی توانایی عملیکردن تهدیداتش را دارد؟ بله، خود آمریکاییها هم میدانند که کرهشمالی از لحاظ نظامی و اتمی
پیشرفت قابل ملاحظهای داشته است اما با این تهدیدات به کجا میخواهد برسد، مساله است. چین که اصلیترین حامی کرهشمالی در منطقه است، حمایت خود را تا حدودی برداشته است. آیا این امر در نهایت به امتیازدهی بیشتر کرهشمالی منجر میشود؟ کیم جونگ اون پس از به قدرت رسیدن به چین سفر نکرده است. این تفاوتهایی است که او نسبت به پدر و پدربزرگش در سیاست خارجی دارد. آنها بیشتر شیوه سنتی را دنبال میکردند و هیچوقت کار را بهجایی نمیرساندند که راه برگشتی نداشته باشند. به نظر من اکنون کیم جونگ اون کار را به جایی رسانده که برگشتش مشکل شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.