به پاس سالها کوشش «محمد گلبن»
بیآلایش و تکلف، اما کوشا
جمشید کیانفر مصحح
دوست دارم سوگنامه «محمد گلبن» را با شعری از ملکالشعرایبهار آغاز کنم:
وز ملک ادب حکمگزاران همه رفتند
شو بار سفر بند که یاران همه رفتند
بهار این شعر را در حق شاگردش «گلبن» هم سروده.
«گلبن» دوستی بیآلایش و تکلف بود. بودن با او بسیار راحت بود چون بیتوقع بود و صمیمی. «گلبن» تحصیلات آکادمیک نداشت اما بیش از بسیاری از شخصیتهای آکادمیک به فرهنگ و تاریخ و ادب سرزمینمان خدمت کرد. وقتی نگاهی به کارنامه او میاندازیم پی به این حقیقت میبریم. آثار «گلبن» را میتوان در شش گروه تقسیمبندی کرد:
یک- تصحیحات: گلبن علاقه وافری به متون تاریخی و ادبی داشت و از اینرو کتابهایی چون سفرنامه خسرو میرزا، سفرنامه میرزا ابوالحسنخان ایلچی و سفرنامه صفاءالسلطنه نایینی را تصحیح کرده. هرکدام را به دلایلی خاص.
دو- تالیفات: کتابهایی هم کار قلمی و پژوهشی گلبن هستند؛ مثل «محاکمه محاکمهگران».
سه- تدوین: کتابهایی که «گلبن» در جمعآوریشان کوشید فراوانند. مثل «بهار و ادب پارسی» یا مجموعه مقالاتی که از دیگر شخصیتها و بزرگان به کوشش او منتشر شده است.
چهار- کتابشناسی: مثل کتابشناسی صادق هدایت و کتابشناسی نگارگری.
پنج- فهرست مقالات: باید توضیح دهم که «گلبن» کتابدار نبود اما مجموعهدار خوبی بود. کتابخانهای بسیار ارزنده و پربار داشت و مجموعهای از نشریات ادواری را هم گردآورده بود. به همین دلیل برای دسترسی به محتوای مجموعه نشریات ادواری ناگزیر بود برای خودش فهرستی از مقالات مجلات را گردآوری کند. بعدها همان گردآوریها سبب تدوین چند جلد فهرست مقالات توسط او شد که بهجز خودش سایر افراد جامعه فرهنگی هم بتوانند از آن فهرستها بهرهمند شوند.
«گلبن» بسیار عاطفی و بااحساس بود و وقتی همسرش را از دست داد درصدد تدوین مجموعهای برآمد با عنوان «گلزار خاموش» که در حقیقت یادنامهای پیشکش به بانو «راضیه دانشیان» یعنی همسرش بود. ششمین دسته فعالیتهای او گردآور یادنامههایی از همین دست بود.
وقتی به کارنامه او نگاه میکنیم میبینیم این مرد بیادعا و آرام چقدر در اعتلای فرهنگی ایران کوشید. امیدوارم هماکنون روحش آرام و یادش تا همیشه جاودان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.