|

آیا فرهنگ پدیده‌ای اصیل است

تنبل یا زرنگ؟

نشست «تاملاتی درباره جامعه ایرانی» گرچه با استقبال نه‌چندان پرشمار مخاطبان روبه‌رو شد اما پرسش و پاسخ‌های آن بحث را وارد جزییات بیشتری کرد و سخنرانان با ذکر مثال‌هایی مباحث مطروحه را روشن کردند. ابتدا دیهیمی از لیلاز پرسید: «میزان پول نفت و درآمدهای بی‌حساب و کتاب عملا به بی‌ارزش‌شدن کار انجامیده. امروزه در ایران کمتر آدمی می‌تواند از طریق کار کردن زندگی خود را ادامه دهد.با توجه به اینکه ما جزو تنبل‌ترین ملل دنیا هستیم و همچنین با رشد جامعه تحصیلکرده که سطح انتظار این نیروی کار را بالا برده چگونه می‌توانیم به سمت حذف نفت از اقتصاد و جامعه تولیدمحور و صنعتی حرکت کنیم، چرا که رشد تولید متکی به نیروی کار است. در دوره‌ای که شما امیدوارید تلاطم از بین برود این مشکل چگونه حل می‌شود؟ فرهنگ که همان عادات جمعی است یک‌شبه تغییر نمی‌کند. اگر هم زمانی از لحاظ اقتصادی وضع ایران به حالت ایده‌آل برسد اما رفتار اجتماعی و فرهنگ بلافاصله عوض نمی‌شود. مثلا باید 12ساعت کار کرد تا تولید وضع خوبی پیدا کند اما این در توان نیروی کار ایران نیست.» دیهیمی تغییر یک‌شبه ساختار اجتماعی را به دنبال تغییر در ژرف‌ساختارهای اقتصادی مورد تردید قرار داد.لیلاز در پاسخ، اصل ادعای دیهیمی را زیر سوال برد: «معتقد نیستم فرهنگ پدیده‌ای اصیل است و همچنین معتقد نیستم که ایرانی‌ها یا هر ملت دیگری تنبل‌اند. انسان‌ها در شرایط مختلف رفتارهای مختلف دارند. آدام اسمیت می‌گوید مردم در زمینه اقتصاد یک تصمیم‌گیر عاقل‌اند.همین که دولت‌ها لطف کنند در اقتصاد دخالت نکنند و مردم دنبال منافع خودشان باشند، کافی است. وقتی شرایطی پدید می‌آید که لازم نیست زیاد کار کرد مردم از آن استفاده می‌کنند والا بحران اقتصادی همه جا وجود دارد و اخلاق مصرفی مردم نیز در همه جای دنیا تغییر می‌کند.مثلا در شرایط امروز که گرفتار بحران جهانی اقتصادی هستیم، آمارها نشان می‌دهد صنعت ماکارونی رشد کرده چون مردم قدرت مالی ندارند استیک بخورند. طبیعی است که اگر به یکباره قیمت نفت کاهش یابد تلاطم اجتماعی حاصل می‌شود. این روند به صورت آهسته انجام می‌گیرد. این شکل از تغییر الگوی مصرف را بعد از پایان جنگ هم داشتیم.لیلاز در پاسخ سوالی در مورد حذف یا ادامه یارانه‌ها در دولت‌های بعدی، با توجه به حذف آن پس از پایان جنگ گفت ایدئولوژی به حالت مادی اولویت ندارد.این نوع سیاست به دنبال شرایطی خاص مثل افزایش درآمدهای نفتی یا به عنوان بخشی از مکانیسم رفتار دولت‌های درگیر اتفاق می‌افتد. در دوران جنگ جهانی دوم انگلستان هم سیاست‌های بازتوزیعی را در اقتصاد اجرا کرد و سیب‌زمینی سهمیه‌ای شد. چون کنترل غذای غالب طبقه کارگر در زمان جنگ دارای اهمیت خاصش است. تصمیم در روبنای سیاسی ریشه در اقتصاد دارد. پس از جنگ هم یارانه‌ها به دلیل تغییر شرایط خودبه‌خود برداشته شد.پس از پایان جنگ شرایط سازندگی مهیا شد. کشتی‌ها و شکم مردم و انبارها و یخچال‌ها همه خالی بود. مردم گشتند و کسی به نام سردار سازندگی پیدا کردند. آنها هم رفتند دنبال سیاست تعدیل. نه تنها یارانه را قطع کردند که وام هم از خارج گرفتند و بزرگ‌ترین موج سرمایه‌گذاری را در تاریخ ایران مهیا کردند. بعدتر که کمی وضع اقتصادی بهتر شد نیاز به جامعه مدنی به وجود آمد. بی‌انضباطی و افزایش واردات در اقتصاد ایران از سال 82 شروع شد. مجلس و نهادهای بیرونی هم پس از سرازیر شدن دلارهای نفتی به اقتصاد برای افزایش واردات به دولت فشار آوردند. سال 52 هم فشار نهادها شاه را مجبور به این کار کرد. شاه هم گفت 34 سال است اقتصاد را بدون کمک کارشناسان اداره کرده‌ام و بعد از این نیز این کار را انجام می‌دهم.او در مورد راهکار همیشگی برای حذف بی‌انضباطی اقتصادی، از پنج‌دولت کاملا ‌مختلف یاد کرد که با افزایش قیمت نفت بی‌انضباطی را وارد اقتصاد ایران کردند: هویدا، موسوی، رفسنجانی، خاتمی و احمدی‌نژاد. او راهکار کوچک کردن دولت را برای حل این مشکل مطرح کرد. زیرا فقط در این صورت است که می‌توان از تلاطمات درآمدهای نفتی جلوگیری کرد و به سمت تولید ثروت و افزایش تولید ناخالص ملی حرکت کرد. لیلاز در بخشی از سخنانش در مورد مفهوم توسعه گفت: «اولین‌بار مفهوم توسعه بعد از جنگ‌جهانی دوم مهم شد، هم در میان اقتصاددانان و هم بین سیاستمداران. کشورها متوجه شدند که برخی پیش رفتند و برخی درجا زدند. توسعه به مفهوم رشد متوازن و همراه با توزیع عادلانه بوده است. پس توسعه مربوط است به رشدی که روی دیگرش توزیع عادلانه درآمدهاست. فرق ایدئولوژی‌های توسعه‌محور و ایدئولوژی‌های رشد‌محور در همین است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.