|

دلیل پافشاری اردوغان برای سفر به غزه

محمدعلی عسگری

«رجب‌طیب اردوغان» سیاستمدار پخته و باتجربه‌ای است که می‌داند با اسراییلی‌ها یا اعراب و آمریکایی‌ها چگونه سخن بگوید و در معادلات پیچیده بین‌المللی و تنش‌ها و آشوب‌های منطقه‌ای منافع خود و کشورش را پیگیری کند. عزم‌جزم او برای سفر به غزه یکی از این حوادث کوچک است که به‌رغم انتقاد دولت فلسطین و اعتراض آمریکا می‌گوید این سفر را به تعویق نخواهد انداخت و این اصرار و پافشاری خود بیانگر میزان اهمیت این سفر است؛ سفری که امیر قطر و نخست وزیر مصر نیز اقدام به آن کردند اما تا این حد بازتاب نداشت.اردوغان تصمیم دارد بعد از سفر آینده‌اش به آمریکا (16می) در اواخر این ماه (احتمالا 30می) به غزه سفر کند. این سفر همزمان با حمله کماندوهای اسراییلی به کاروان کمک‌های بشردوستانه در قالب کشتی مرمره برنامه‌ریزی شده است که 10 خرداد 89 صورت گرفت و در جریان آن 9 شهروند ترکیه‌ای کشته شدند. این حمله به سرفصل تازه‌ای در اختلافات ترکیه و اسراییل مبدل شد که بعد از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه شروع شد و در ماجرای اعتراض اردوغان به سخنان شیمون پرز در جریان کنفرانس داووس اوج گرفت. ترکیه بعد از این حمله ضمن تشکیل دادن کمیته‌های تحقیق و شکایت به محافل بین‌المللی روابط خود با اسراییل را به حالت تعلیق درآورد و از مقامات تل‌آویو خواست برای عادی‌سازی دوباره روابط نسبت به این جنایت عذرخواهی کرده و به خانواده قربانیان غرامت پرداخت کنند.البته اردوغان شرط دیگری را هم گذاشته بود و آن لغو محاصره غزه بود؛ شرطی که هنوز تحقق نیافته و به نظر می‌رسد یکی از دلایل اصرار وی بر سفر آینده‌اش به غزه توجیهی برای همین امر باشد. پس از چندسال کشمکش‌های لفظی و تبلیغاتی سرانجام تحت فشارهای آمریکا و در سفر نوروز «باراک‌اوباما» به منطقه، «بنیامین نتانیاهو» ناچار شد به صورت تلفنی از اردوغان به دلیل حادثه مرمره عذرخواهی کرده و قول غرامت دهد. به دنبال این اتفاق که به لحاظ سیاسی و تبلیغاتی برای ترکیه بسیار افتخارآمیز بود هیات‌هایی از ترکیه و اسراییل برای تعیین میزان غرامت‌ها ردوبدل شدند و در نهایت خانواده‌های ترک گفتند حاضر به گرفتن غرامت نبوده و باید قاتلان فرزندانشان به مجازات برسند؛ مساله‌ای که تقریبا برای دولت اردوغان می‌توانست گران تمام شود و تلاش‌های یک‌ساله اخیر و ژست پیروزمندانه‌اش بر اسراییل را خدشه‌دار کند. از این‌رو دولت تصمیم گرفت با ارایه لایحه‌ای به پارلمان قانونی را به تصویب برساند که مانع از تعقیب قضایی نیروهای نظامی اسراییل درگیر در ماجرای کشتی مرمره شود و شهروندان ترک نتوانند شکایت به دادگاهی در ترکیه ببرند. اکنون به نظر می‌رسد اردوغان در ادامه استراتژی احیای عثمانی‌گری جدید ترکیه تصمیم جدی دارد که به غزه سفر کند تا هم پیروزی خود بر نخست‌وزیر افراطی و لجوج اسراییل یعنی بنیامین نتانیاهو را تکمیل کرده و هم با سخنان آتشین و در عین حال سیاست‌های مداراجویانه‌اش تلاش کند از محاصره غزه کاسته و دست‌کم ارسال کمک‌ها به این منطقه را عادی سازد.نکته مهم‌تر اینکه اساسا در نحوه برخورد دولت اردوغان با حماس در مقایسه با مثلا برخورد کشورهایی چون ایران، قطر یا مصر با این گروه باید تمایزی جدی قایل شد زیرا اردوغان به دلیل اشتراکات فکری و خاستگاه‌های اخوانی‌اش یک سیاست خویشاوندی و پدرسالارانه را در مورد حماس تعقیب می‌کند؛ سیاستی که حماس را نه به‌عنوان یک گروه نظامی و مسلح بلکه به صورت یک حزب سیاسی می‌بیند و قصد دارد این گروه را از هیات نظامی و چریکی‌اش دور کرده و در عوض به راه‌های دیپلماتیک و امروزی بکشاند.نخست‌وزیر ترکیه یک‌بار در مصاحبه با هفته‌نامه «نیوزویک» به صراحت گفته بود: «حماس یک حزب سیاسی است و نمی‌توان این گروه فلسطینی را به عنوان یک گروه تروریستی یا حتی نیرویی ایجادشده از سوی ایران تحلیل یا ارزیابی کرد.» از این‌رو دولت فعلی ترکیه در کنار ائتلافی تنگاتنگ که با دولت مرسی در مصر دارد می‌رود تا آینده پرونده صلح خاورمیانه را به‌دست گیرد و این همان نکته حساسی است که جان‌کری وزیر خارجه آمریکا و محمودعباس رییس‌ دولت فلسطین دریافته و همزمان نسبت به سفر اردوغان به غزه ابراز نگرانی کردند. اردوغان قصد دارد محمودعباس را برآن دارد تا به انتخاب مردم گردن نهاده و اگر قدرت سیاسی برتر حماس را اعتراف نمی‌کند، دست‌کم در شرایط کنونی حاضر آن را با حماس تقسیم کند. طرحی که اخیرا از آن پرده‌برداری شد و از زبان مصری‌ها بیان شد همین نکته را تایید می‌کند. به موجب این طرح محمودعباس باید مقامش را از ریاست‌جمهوری به نخست‌وزیری کاهش داده و ضمن اداره هر دو بخش کرانه باختری و غزه به مدت یک‌سال زمینه را برای انتخاباتی سراسری (پارلمانی و ریاست‌جمهوری) آماده کند. نتیجه چنین طرحی از پیش روشن است که تا چه حد به سود حماس خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.