|

به بهانه زادروز «روبرتو روسیلینی»

من پدر نئورئالیسم نیستم!

محمدعلی سجادی

روسیلینی عزیز تولدت مبارک. تو در چنین روزی در سال 1906 به دنیا آمدی و دیگر نمردی! بله نمردی. هنوز تو را می‌بینیم. بله فیلم‌هایت را می‌گویم. چه فرقی می‌کند. تو عین فیلم‌هایت بودی، مگر نه؟ می‌گویند وضع خانوادگی‌ات خوب بوده. خیلی خوب بود. جزو مرفهین بی‌درد ایتالیا بودی ولی درباره دردمندان فیلم ساختی. رُمِ جنگ‌زده، واکسی‌ها و بچه‌های بازمانده از جنگ و... سینما هم داشتی. سالن سینما را می‌گویم. یعنی پدرت داشته و تو تا توانستی حال کردی و هی فیلم دیدی و فیلم دیدی. عشق و حال کردی. ولخرج بودی. با برادرت رنتسو برای بچه‌ها نمایش می‌گذاشتی. دوست داشتی مخترع بشی. اختراع کنی. با آدم‌های کلاس‌بالا چرخیدی و پریدی و دور و برت شلوغ بوده. اما بابات که مُرد یتیم شدی و افتادی توی دست‌انداز. افتادی تو کار سینما. متصدی صدا شدی. فیلم مستند ساختی. کاری که در اواخر عمرت هم به آن برگشتی و مستندساز تلویزیون شدی. وقتی نگذاشتند. یا نشد یا نخواستی. واقعیت‌گرایی تو به واسطه جنگ و اثراتش، با فیلم «رم شهر بی‌دفاع » شد مبدع نگاهی تازه و نو. نئورئالیسم را به نامت سکه زدند ولی تو در 1954 در مقاله‌ای نوشتی که پدر نئورئالیسم نیستی! برایت خط و نشان کشیدند. ترا گفتند که از راهت برگشتی ولی تو در جست‌وجوی حقیقت بودی و معتقد که «رئالیسم صرفا فرم هنرمندانه‌ای برای دستیابی به حقیقت است» هرجور که دلت خواست کار کردی و دلت نخواست مجیز دیگران را بگویی یا برای دل دیگران مثل صفحه سوزن‌خورده سر «رم شهر بی‌دفاع» بمانی و بالا بیاوری. اینجا تو را پایبند اصولی می‌خواهند که دوست دارند و تو پای‌بند اصول خودت بودی. این نه اینکه تو دایم رنگ عوض کردی یا دوربینت منش و وقارش را از دست داده باشد، به هیچ‌وجه. برای همین است که تروفو، ریوت و گدار و... حتی نسل‌های امروزی مبهوت آثار تو هستند. «سفر به ایتالیا»یت را دوست دارم و با اینگرید دوست‌داشتنی همسفر شدم. تصاویرت هنوز یادم هست. «ژنرال دلاروره» را با بازی درجه یک «دسیکا»ی نازنین در خاطر دارم و «استرامبولی و پاییزا» و... تاثیر کارهایت را بر دیگران دیدم و شنیدم و خواندم. فیلمساز بالینی من نیستی. بی‌دروغ. ولی چه کسی می‌تواند دوستدار تو نباشد حتی اگر زوم‌هایت را دوست نداشته باشد یا... بگذریم. روبرتوی عزیز، سینمای ما مثل زندگی ما توی کما رفته. یعنی بردندش. از آنجایی که مثل تو با پسردوچه (موسیلینی) دوست نیستیم باید سماق معنویت بمکیم برای سیر کردن شکم به در و دیوار بزنیم و این‌طوری است که برای بعضی‌ها هنوز نئورئالیسم نفس می‌کشد و هی تو را به رخ ما می‌کشند.که چرا روسیلینی‌وار کار نمی‌کنید!؟ یا نئورئالیستی فیلم نمی‌سازید!
بحران بعد از جنگ و اتمام آن و تو را که اهل معرفت و مکاشفه بودی وانداشت به درجا زدن و پیش رفتی و من همین را از تو و استادانی مثل تو آموختم و سعی می‌کنم زنده باشم. مثل تو که هنوز زنده هستی و جزیی جدایی‌ناپذیر از تاریخ سینمای ایتالیا و جهان هستی و ما ترا دوست داریم حتی در اکنون که سال صفر است پس تولدت مبارک نامیرای سینما!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.