|

پدیدارشناسی اخلاق

تجربه‌هایی که در متن زندگی روزانه در تقابلی مستقیم با تجربه‌های اخلاقی شکل می‌گیرند، غالبا از طریق مصداق‌هایی با مضمون نزاع‌های اخلاقی روزمره آشکار می‌شوند که با ضرورت تبیین پدیده‌های اخلاقی پیوند می‌خورند چراکه تجربه‌های اخلاقی سهمی اثرگذار و معنابخش در زندگی ما دارند. چنین وضعیتی بسیاری فیلسوفان اخلاق را بر آن داشت تا گزاره‌ای پرخطر را به جان بخرند و مدعی شوند زندگی بدون تجربه‌های اخلاقی حتی ارزش زیستن هم ندارد. به این اعتبار می‌توان بررسی چیستی و چگونگی به بار نشستن تجربیات اخلاقی و همچنین تبیین ساختار و مولفه‌های پدیدارهای اخلاقی را تحت‌عنوان «پدیدار‌شناسی اخلاق» شناخت.کتاب «پدیدار‌شناسی تجربه اخلاقی» نوشته «موریس ماندلباوم» در توصیف و تبیین همین پدیده‌های اخلاقی و واکاوی و مشخص کردن راه برون‌رفت از تقابل‌های اخلاقی است. نویسنده در این کتاب به میانجی معرفی و شرح انواع موقعیت اخلاقی و همچنین از طریق بررسی احکام اخلاقی که به روش تحلیلی صورت‌بندی کرده است، کوشیده تا تمام موقعیت‌های اخلاقی و نقش عامل ناظر اخلاقی را در زمینه مزبور دنبال کند. در واقع رویکرد این کتاب نه مبتنی بر رویکردی تطورخواه و البته انقلابی است و نه آنچنان عمیق که موجب سردرگمی خواننده شود. بلکه رویکردی است مبتنی بر دیدگاهی تحلیلی و پرداختن به موضوعاتی که در حوزه فلسفه اخلاق تاحدودی مبهم مانده بود. این کتاب در شش فصل تنظیم شده است که نویسنده در فصل اول کتاب بر انکار دوگانه‌انگاری مرسوم میان دو رویکرد هنجاری (normative) و توصیفی (descriptive) تاکید می‌کند و به معرفی چهار رهیافت متافیزیکی، روان‌شناختی، جامعه‌شناختی و پدیدار‌شناختی در اخلاق می‌پردازد. آنچه برای «ماندلباوم» در حوزه اخلاق اهمیت دارد، اولویت رویکرد پدیدار‌شناختی بر سه رهیافت دیگر است که به زعم وی مناسب‌ترین رهیافت برای بررسی تجربه اخلاقی است چراکه در نظر او در رویکرد پدیدا‌رشناختی به اخلاق، نیازی به پیروی از رویه متعارف نیست؛ رویه‌ای که در آن کوشش می‌شود تا از طریق بررسی محتوای احکام اخلاقی، معیار معتبری برای رفتار استنباط شود. در ادامه کتاب تجربه اخلاقی در قالب احکام اخلاقی (moral judgment) دنبال می‌شود، به این دلیل که به باور ماندلباوم احکام اخلاقی، به‌رغم آنکه کل تجربه‌های اخلاقی را دربرنمی‌گیرند، اما بعد بزرگی از آنها را شامل می‌شوند. از این رو در فصل‌های دوم، سوم و چهارم که احکام اخلاقی را به سه دسته احکام اخلاقی مستقیم (direct moral judgments)، احکام دور (removed moral judgment) و احکام مربوط به ارزش اخلاقی (judgment of moral worth) تقسیم‌بندی می‌کند. در همین راستا به میانجی همین طبقه‌بندی، احکام اخلاقی به‌عنوان مهم‌ترین حوزه تجارب اخلاقی، محدود می‌شود. در این سه فصل، مهم‌ترین جنبه‌های تفکر ماندلباوم و مخرج مشترک تمام احکام اخلاقی او مشخص می‌شود. سرانجام، در فصل‌ پنجم و ششم با بیان چهار قسم از انواع نزاع‌های اخلاقی و تبیینی پدیدار‌شناسانه، راه‌حل‌های چنین نزاع و اختلافاتی، گویی هدف این کتاب را در قامت شکاکیت اخلاقی نهایی دنبال می‌کند. اگرچه ماندلباوم تاکید دارد که نمی‌توان تمام‌قد چنین ادعایی را مطرح کرد؛ چراکه ابزارهایی برای برخی نزاع‌ها در دست است. شاید بهتر است نظر «لوسیس گاروین» درباره این کتاب را یک‌بار دیگر تکرار کرد: «می‌توان به عنوان ادای احترام پایانی به دستاورد ماندلباوم گفت که به سختی می‌توان تصور کرد که حتی سرسخت‌ترین مخالف اخلاق غیر‌هنجاری نتواند از انبوه بینش‌های موجود در این کتاب، افزوده‌های قابل‌توجهی را به فهم اخلاقی خود بیرون بکشد.» دیگر کتاب‌هاي نشر ققنوس خیر در آموزه تالستوی و نیچه لف شیستوف / ترجمه: سیاوش فراهانی / ناشر: ققنوس / نوبت چاپ: 1392 جدال فیلسوفان (روسو، هیوم و حدود فهم انسان) رابرت زارتسکی، جان تی. اسکات/ ترجمه: هدی زمانی/ ناشر: ققنوس هگل فریدریک بیزر / ترجمه: سید مسعود حسینی / ناشر: ققنوس / نوبت چاپ: 1391 بوطیقای ژیژک (چهار مقاله و شرح آنها) محمدصادق صادقی‌پور/ ناشر: ققنوس / نوبت چاپ:1391 دانش هرمنوتیک و مطالعه تاریخ ویلهلم دیلتای / ترجمه: منوچهر صانعی‌دره‌بیدی/ ناشر: ققنوس / نوبت چاپ: 1391

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.