نظرسنجي
ضیا موحد: ارزیابی کلی از کتاب و فرهنگ کتاب من هر سال به نمایشگاه میروم تا هم سری به غرفههای کتاب خارجی و ایرانی بزنم و هم بازدید از نمایشگاه برایم جنبه دیدن و ملاقات افراد مختلف را دارد که مدتهاست آنها را ندیدهام. در واقع هم فال و هم تماشاست وگرنه من در زمینه کار خودم، ادبیات، فلسفه و منطق در جریان کتابها و کارهایی که در طول سال منتشر شده، هستم. بنابراین بیشتر به این دلیل به نمایشگاه کتاب میروم که هم ملاقاتی با جمع فرهنگیان داشته باشم، هم میزان استقبال از کتاب را بررسی کنم و همچنین از کتابهای خارجی که ممکن است در طول سال متوجه چاپشان نشده باشم بازدید کنم. در نتیجه اساسا رفتن به نمایشگاه کتاب به معنی یک عمل فرهنگی و اجتماعی و در کل عملی لذتبخش است. از اینرو شاید افراد بسیاری به نمایشگاه بروند و حتی هیچ کتابی نخرند و تنها از جمعیت و دیدارها و فضای پویا و متحرک لذت ببرند. در واقع این یکی از جذبههای نمایشگاه است. حال اینکه دولت چه سهمی در میزان و کیفیت این جذبهها میتواند داشته باشد به سیاستهای آن بستگی دارد. پس در کل، رفتن به نمایشگاه یک ارزیابی کلی از کتاب و فرهنگ کتاب در
جامعه است. بنابراین بله، من هر سال به نمایشگاه کتاب میروم و دلایلش را هم گفتم. سیاوش جمادی: آنجا یک «نمایشگاه» است امسال نمایشگاه نخواهم رفت. پارسال هم یکبار رفتم و پشیمان برگشتم. بیش از هر مسالهای به نظرم قیمت کتابها مهم است. کسانی که واقعا کتابخوانند و در حال حاضر از راه مطالعه و ترجمه و نوشتن زندگی میکنند، زندگیشان دستکمی ندارد از کشاورزی که به شیوه سنتی کشت و با محرومیتهایی دستوپنجه نرم میکند. مدتها عنوان کردهاند که «هر کسی کتابخوان باشد به هر شکل و قیمتی کتابش را پیدا و مطالعه میکند.» من این مساله را قبول ندارم، چرا که چنین تصوراتی در شرایطی که زندگی دشوار و شاق میشود خیالی است. اما از طرفی چون نمایشگاه کتاب هر سال یکبار برگزار میشود و جمعیت چشمگیری هم از سراسر ایران در آن مکان جمع میشوند، بنابراین همانطور که از عنوانش هم پیداست «نمایشگاه» است؛ یعنی چیزی را به صورت وانمودن به معرض نمایش میگذاریم تا چنین القا کنیم در ایران کتاب میخوانند و کتابخوان داریم. تا این تصور القا شود که همه بهدنبال فهم چیزهایی فراتر از نیازهای اولیه زندگیشان هستند اما همانطور که از
عنوانش پیداست، آنجا یک نمایشگاه است. البته هستند مترجمان و دانشجویانی که از همین نمایشگاه، کتابهایی برای کار و تحقیق تهیه میکنند. ولی من با احساس و شم دورادور خودم، چون دستی در قلم دارم و با بازار نشر در ارتباطم، گمان میکنم کتابخواندن در جامعه ما رو به مرگ است. از طرفی نیز به علت بالا رفتن قیمت کاغذ، حتی اگر کتابی از ارشاد مجوز گرفته باشد ناشر توان چاپ آن را ندارد. پرسش من به طور جدی از مسوولان فرهنگی این است که آیا واقعا در توضیح وضع موجود شوخی میکنند یا به جای آنکه صرفا به تحسین ذخایر فرهنگی گذشتهمان بپردازند بهدنبال شکلگیری جریان تفکر و پرسشگری در کشور نیز هستند. البته این حرفهای من به معنای نفی نمایشگاه نیست چرا که همین نمایشگاههای سالانه، دولتها را مجبور میکند ماهیت آن را بپذیرند. به قول «نیچه» که در مورد اهل فرهنگ گفته بود ژست فرهنگی را اگر تا انتها پی بگیریم متوجه خواهیم شد که کلک پول در میان است. به هر حال من به عنوان کسی که اهل نوشتن هستم به هیچ عنوان راضی نیستم که نمایشگاه ملغی شود. بودن نمایشگاه خوب است اما نباید فراموش کرد که هم نمایشگاه کتاب و هم وضعیت کتاب و کتابخوانی در ایران
قابل نقد است. احسان شریعتی: با تاسف چنین نیست نمایشگاه کتاب یک امکان ملی است برای ارایه زحمات پژوهشگران، نویسندگان، ناشران و به طور کلی اهل دانش و فرهنگ، و باید فرصتی باشد تا تمام تولیدات سالانه کشور در اینجا ارایه شود. اما متاسفانه شاهد تبعیضات آشکاری هستیم که در این زمینه آزاردهنده است، چه در مورد شخصیتها و آثار فرهنگی گذشته و حال که امکانات، به هیچوجه منصفانه تقسیم نشدهاند و چه درخصوص ناشران و مولدان فرهنگیای که یا در آنجا نمایندهای ندارند یا به هر دلیل محدودیتهایی برایشان وجود دارد و آنها که حضور دارند فضایی متناسب با ابعاد تقاضا و نیازهای خوانندگان و علاقهمندانشان ندارند. نکته دیگر، نوع تولیدات فرهنگی است که در این نمایشگاه ارایه میشود. غالب این محصولات، کتابها و کالاهایی است که یا از سنخ درسی، دانستنیها، اطلاعاتعمومی، ادبی- احساساتی، زناشویی، همسریابی، طالعبینی، تفریحی، بازی و سرگرمی و...، خلاصه بازاری است یا از سنخ مذهبی سنتی (از نوع مدح و منقبت و روضه و حل مسایل شرعی و فقهی و...). نکته سوم، تخصیص مکانها و غرفهها به ناشرانی است که از اقبال چندانی برخوردار نیستند.
اغلب مکانها و غرفههای مناسب را یا نهادهای رسمی در اختیار دارند یا ناشران مذهبی سنتی، یا از نوع کتابهای اطلاعات عمومی و بازاری. از اینرو در مجموع، چنین نمایشگاهی متاسفانه قادر نیست به وظیفه اصلی خود که رسالتی فرهنگی و علمی در سطح ملی و بینالمللی است، جامه عمل بپوشاند. در نتیجه این نمایشگاه حتی بیانگر سطح تولیدات داخلی و کیفیت کارهای علمی، به ویژه در حوزه علوم انسانی- اجتماعی، نیست. خود ما که هرساله غرفهای در نمایشگاه داریم، همیشه در حاشیه و پرت قرار داده شدهایم و هیچگاه فضای لازم مورد نیاز، متناسب با میزان مراجعهای که از سوی خوانندگان آثار دکتر شریعتی به بنیاد فرهنگی ناشر او میشود، برایمان مهیا نبوده است.امسال نسبت به سالهای گذشته شاهدیم که این کاستیها- و بحث درباره آنچه باید باشد و نیست- به غرفههای کتابهای خارجی هم رسیده است. حال آنکه چنین مواقع و مکانهایی باید فارغ از همه مواضع سیاسی و دیپلماتیکی و تحریمها و ...، بتواند در سطح بینالمللی محلی باشد برای تضارب آرا و ارایه آزاد پژوهشها و تالیفات، تا نیازهای فکری و علمی جامعه جوان ما را برآورد و به شوق آورد... که با تاسف باید گفت چنین
نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.