|

بهاءالدین خرمشاهی:

15 از 26

در مجموع از ۲۶ نمایشگاهی که تاکنون برگزار شده است من از بیش از ۱۵ نمایشگاه بازدید کرده‌ام. در این سال‌ها نیز کتاب‌های ارزشمندی که خریدشان سخت یا ناممکن بود از این نمایشگاه تهیه کردم. به عنوان مثال دانشنامه «بریتانیکا» بود که در سال ۲۰۰۶ به چاپ رسید و همچنین لغتنامه ۲۰ جلدی OED (oxford English dictionary) y که در سال ۱۹۸۹ چاپ شده بود و همزمان در نمایشگاه نیز عرضه شد و من تهیه کردم. اما سال‌هاست که دیگر به نمایشگاه نمی‌روم. به این دلیل که میزان جمعیتی که در نمایشگاه حاضر می‌شوند با مکان برگزاری تناسب و هماهنگی ندارد و به نظرم باید مسوولان برای محل برگزاری نمایشگاه کتاب که چنین رویداد فرهنگی مهمی را هر ساله در دل خود جای می‌دهد، به فکر مکان ثابت و شایسته‌ای باشند. در موقعیت فعلی من بیشتر از مکان نمایشگاه گله‌مندم. موسی اکرمی: نیکویی‌ها و کاستی‌ها به خودی خود برگزاری سالانه نمایشگاه بین‌المللی کتاب در تهران امر خجسته‌ای است و من معمولا هر سال یکی، دو روزم را در آن می‌گذرانم تا با آرزو و امید بسیار گلگشتی شوق‌آمیز داشته باشم در جست‌وجوی گل‌های یگانه احساس و اندیشه که هر سال در بهاران جامه کاغذین می‌پوشند و لبخندزنان مشتاقان را به خود می‌خوانند. نمایشگاه کتاب بازار بزرگی است که گونه‌های گوناگونی از کالای فرهنگی، از آثار کلاسیک ایران و جهان تا کتاب‌های درسی و کمک‌درسی (از پیشادبستانی تا دانشگاهی) و آفریده‌های فلسفی و علمی و دینی و هنری در آن عرضه می‌شوند. تماشای طیف رنگارنگ خریداران با پسندهای گوناگون خودش عالمی دارد. هر‌گونه بنگریم این نمایشگاه بزرگ مجلای آن بخش از فرهنگ کشور است که به میانجیگری رسانه‌ای ویژه، از نشر کاغذین تا نشر الکترونیک، به خواستاران عرضه می‌شود، هر چند در چند و چون این فرهنگ و سهم هر بخش فرهنگ‌آفرین کشور و گستره پشتیبانی یا بازدارندگی نهادهای گوناگون حکومتی سخن بسیار است که در جای دیگری باید به آن پرداخت. این نمایشگاه مجلای بخشی از آفریده‌های فرهنگی جهان نیز هست، هر چند در چند و چون گستره این بخش هم سخن بسیار است. با همه نیکویی‌هایی که نمایشگاه دارد، نمی‌توان برخی کاستی‌های آن را ندید و بازگو نکرد: اول اینکه به هر حال بخش بین‌المللی نمایشگاه از چنان گستردگی‌ای برخوردار نیست که بیشترین بخش آفریده‌های فرهنگی جهان را به گونه‌ای درخور پوشش دهد. دوم اینکه سهم یارانه‌ای که برای خرید کتاب‌های خارجی به دانشجویان و استادان و پژوهشگران گوناگون کشور می‌رسد اندک است، به ویژه در این یکی، دو سال که حکایت غول تورم و گرانی هر گونه کالا در برابر درآمد قشر کتابخوان بر سر هر بازاری است. سوم اینکه به نظر می‌رسد در توزیع یارانه میان ناشران دولتی و ناشران نادولتی چندان عدالتی رعایت نمی‌شود. چهارم اینکه آشکار است که نهادهای ذی‌ربط حکومتی نگاه‌های نامهربانانه‌ای به برخی از کتاب‌ها و برخی از ناشران دارند، در حالی که آن کتاب‌ها و آن ناشران می‌توانسته‌اند تاثیرهای خوبی در جامعه داشته باشند. پنجم اینکه نهادهای مسوول در برخورد با برخی از ناشران سیاست‌های دوگانه دارند. چه‌بسا ناشرانی که برخی از معیارهای نمایشگاه را رعایت نمی‌کنند. برای نمونه تخفیف متعهد‌شده را اعمال نمی‌کنند؛ یا آثار خودشان را عرضه نمی‌کنند؛ یا آثارشان در چارچوب آثار نمایشگاهی نمی‌گنجد؛ یا کتاب‌هایی را عرضه می‌کنند که بیش از سه سال از چاپشان می‌گذرد. این در حالی است که ممکن است مسوولان نمایشگاه این‌گونه «خطا»ها را بر ناشران دیگر نبخشند. ششم اینکه به نظر می‌رسد سختگیری‌ها درباره برخی از ناشران سال به سال افزایش یافته است. هفتم و در جمع‌بندی، باید گفت که تبعیض در برخورد با ناشران و دادن پروانه چاپ به آنجا انجامیده است که شاهد کاستی در زمینه‌هایی باشیم که برای نمونه به چند مورد اشاره می‌کنم: ۱) پدید آمدن مانع بر سر راه فعالیت برخی از ناشران خوب نادولتی یا ناشران آثار ویژه. ۲) منتشرنشدن برخی از آثار که پیش از این منتشر شده و هم‌اینک در بازار نایابند. ۳) ندادن پروانه انتشار برای برخی از کتاب‌های مهمی که تالیف یا ترجمه می‌شوند. ۴) انتشار آثاری نه‌چندان مهم که به‌آسانی پروانه انتشار گرفته‌اند و غرفه‌های گوناگون ناشران تازه‌تاسیس را پر کرده‌اند و خرید آنها به خریداران نا‌آشنا با آثار خوب تحمیل می‌شود و به‌این‌سان پسند آنان دچار انحراف می‌شود. ۵) همین‌جا باید گفت که این امر به‌ویژه درباره برخی از کتاب‌های دینی نابرخوردار از کیفیت بالا صادق است و چه‌بسا ناشرانی کتاب‌های دینی نه‌چندان خوبی را با شمارگان بالا منتشر کنند و به افراد و مراکز گوناگون برخوردار از بودجه‌های دولتی و عمومی بفروشند و سود خوبی ببرند در حالی که ممکن است این‌گونه آثار درخور آموزش و پرورش دینی نباشد. این همه در حالی است که چه بسیارند کتاب‌های خوبی که شمارگان اندکی دارند و مراکز دولتی، به‌ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بودجه‌ای را برای خرید آنها و یاری‌رسانی به ناشران و نویسندگان یا مترجمان آنها اختصاص نمی‌دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.