|

برخاستن از خواب عمیق

مهدی مقیم‌نژاد

نمادینه شدن تصور انسان از حیوانات و به دست دادن کهن‌الگویی فراگیر از آن، شاید آشناترین تلاشی است که دنیای هنر در تحقق تصویری روشن از اسطوره‌ها به دست داده است. بی‌تردید، با اهمیت‌ترین دلیل این تمنای تاریخی، تاکید بر این نکته است که مناسبات میان انسان و حیوان از مفهوم همزیستی بارها فراتر می‌رود. چه انسان را تکامل یافته‌ترین شکل حیوان‌ها بپنداریم؛ چه در ناخودآگاه او به دنبال سرشتی حیوانی برآییم؛ و چه آنکه از سر تعمد بر مبنای داده‌های ژنتیکی به فکر تلفیق شاخصه‌های انسانی و حیوانی و در نتیجه خلق ابرموجوداتی تازه بیفتیم. از باستانی‌ترین کاراکترهای اسطوره‌ای تمدن‌های ایران و یونان و چین و مصر تا فیلم‌ها و داستان‌های علمی - تخیلی که برساختن جهانی در آینده را فرض کرده‌اند، واکاوی خوی حیوانی انسان‌ها یا منش انسانی حیوان‌ها محل بروز خیال‌ورزانه‌ترین احتمالات بوده است. انسان‌هایی که توحش یا اقتداری حیوانی را درخود بازیافته‌اند یا بالعکس، حیواناتی که برخلاف تصور، از تدبیر و عطوفت انسانی برخوردارند! و در سطحی پیچیده‌تر، انسان - حیواناتی که درآمیختگی ذات آنها به گونه‌ای درونی رمزگذاری شده است! به نظر می‌رسد، آثار نغمه جهانی در مجموعه «تاریکی نادیده» که این روزها روی دیوار «گالری شکوه» آویخته شده‌اند را باید در امتداد چنین سنت تاریخی‌ای به حساب آورد. هنرمند در عکس‌های به دقت دستکاری‌شده خود، عناصر ریخت‌شناسانه حیوانات را بر چهره خود پیوند می‌زند تا به این‌ترتیب به تلفیقی زیبایی‌شناسانه از نمود غرایز حیوانی در ساحتی انسانی برآید؛ عکس‌هایی که هریک حضور حیوانی متفاوت را زنده می‌کنند. همین اصرار بر تنوع گونه‌شناختی حیواناتی، با کاراکترهای دور از هم ما را به ناخودآگاه ذهنی ارجاع می‌دهد که گویا می‌خواهد پیچیدگی‌ها و ناسازه‌های هویت زنانه خود را بر ملا کند. در همان حال که گوهره وجودی و نهایی خالق آثار بر ما پنهان می‌ماند: انسانی درصدد رام کردن غرایز فطری و طبیعی خویش؛ یا خواب زده‌ای که بنا بر منطق خواب‌ها، بازمانده امیال و آمالی واپس خورده را فرافکنی می‌کند؛ یا به سادگی، هنرمندی نوجو که با تسلطی قابل قبول بر رسانه عکاسی، تصویری جذاب از تخیلاتش را بر ما می‌نمایاند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.