|

اسفار کاتبان-3

هر روز برای پیدا کردن کتاب‌های محبوبم فقیرتر می‌شوم. کتاب‌های محبوبم را میان آثار منتشر‌شده کمتر پیدا می‌کنم. قطعا مسایل اقتصادی در این اتفاق نقش داشتند اما درست‌تر این است: کتاب‌هایی که به دنبالشان هستم همچنان به دلایل دیگری چاپ نمی‌شوند. ناشران هنوز هم دنبال انتشار آثار خوب هستند اما این‌دست کتاب‌ها کمتر چاپ می‌شوند و دلیلش را باید جای دیگری جز مساله بحران نشر جست‌وجو کرد؛ در بیماری چاپ نشدن، اصلاحیه خوردن و بازنویسی شدن. آن جای دیگر، جایی است که نباید یک صدا، یک رنگ، یا یک لحن در کار بیاید یا در داستان کمرنگ یا اصلا ناپدید شود. امروز بسیاری از کارهای خوب امکان متولد شدن در قالب کتاب را از دست داده‌اند.پس بیشتر با کارهایی در بازار مواجهیم که از این خوان گذشته‌اند. طبیعی است که در این میان رمان‌های عامه‌پسند به‌راحتی چاپ شوند. قبل از دوره بحران اقتصادی نشر هم، این‌طور بود و این کتاب‌ها راحت‌تر به بازار می‌آمدند. این اتفاق که امروز کتاب‌های بی‌کیفیت بیشتر منتشر می‌شوند، یک‌شبه به وقوع نپیوسته است اما برای آثار درخشان چه اتفاقی افتاده است؟ در شرایطی که هر روز دایره تنگ‌تر و فضا برای انتشار آثار خوب کمتر می‌شود‌، این پرسش پیش می‌آید که آیا مجموعه کتاب‌هایی که ناشران ما به بازار می‌دهند واقعا کارنامه نویسندگان ماست؟ چرا در یک‌سال مثلا فقط باید 40 عنوان جدید از نویسندگان جوان منتشر شود؟ درحالی‌که من اطمینان دارم این کتاب‌ها بیش از این تعداد بودند اما منتشر نشدند.با این شرایط، ناشران هم ناگزیر به بازار نگاه می‌کنند و با تن دادن به یک بازی بینابین، تیراژ کتاب‌های نویسنده‌های جوان را از دوهزار نسخه به هزار نسخه کاهش می‌دهند تا بتوانند به فعالیتشان ادامه دهند. ناشران ترجیح می‌دهند مجموعه رنگارنگی از کتاب ارایه دهند تا طیف‌های بیشتری از خوانندگان را داشته باشند. پس طبیعی هم هست که کتاب‌های بازاری با تیراژ دوهزار نسخه و بیشتر منتشر می‌شود و تیراژ کتاب‌های جدی گاه به زیر هزار نسخه هم سقوط می‌کند. این مساله‌ای است که ناشران ما با آن درگیرند و خوانندگان کتاب نیز آن را درک می‌کنند. مخاطب کتاب‌های جدی، دیگر به‌راحتی نمی‌تواند این کتاب‌ها را پیدا کند چون دوره، دوره متوسط‌ها شده است.امروز عرصه انتخاب کتاب به طور ملموسی تنگ شده است. به‌جز بحران نشر، در شرایط اقتصادی کنونی بسیاری از اقشار مختلف و طبقه متوسط و دانشجوها نمی‌توانند بخشی از آثار موردنظرشان را خریداری کنند و همین تیراژ‌های اندک هم ممکن است به فروش نرسد. البته این مساله‌ای است که پیش از این هم وجود داشت اما امروز تشدید شده است. بدون شک افزایش هزینه کالاهای مختلف و مسایل اقتصادی، بر زندگی مردم تاثیر گذاشته و قدرت خرید‌شان را کاهش داده است. مساله مهم‌تر اما کاهش قدرت انتخاب است. با اطمینان می‌گویم که این مشکل هنوز هم به وضعیت ممیزی کتاب و شرایط مجوز گرفتن برمی‌گردد.این مشکلات سبب می‌شود تا نویسندگان ما نتوانند برای مدت طولانی روی یک مجموعه کار کنند. همه این مسایل حلقه‌هایی درهم‌تنیده‌ شده‌اند. در نتیجه امروز با یک چندپارگی مواجه شده‌ایم. این چندپارگی و فاصله‌ای که میان نویسنده و ناشر با خواننده افتاده، ناشران را بیشتر به سمت چاپ کتاب‌های پرفروش و بی‌کیفیت سوق می‌دهد. مقایسه‌ای میان عناوین کتاب‌هایی که امسال منتشر شده با عناوین منتشر‌شده در سال گذشته و سال‌های پیش‌تر، بخشی از مساله امروز کتاب را روشن می‌کند. روزبه‌روز از تعداد عناوین جدید کتاب کاسته شده و کیفیت‌ها هم همین‌طور پایین‌تر می‌آید. ناشرانی را هم به یاد بیاوریم که امسال امکانی برای ادامه فعالیت ندارند اما سال پیش در عرصه نشر حضور داشتند و این مساله‌ای است که در چند سال اخیر مطرح شده است. یا نگاه کنیم به کتاب‌هایی که در یک‌سال گذشته به صورت اینترنتی منتشر شدند. روند رو به افزایش این کتاب‌ها این پرسش را پیش می‌کشد که چرا نباید این کتاب‌ها در روند معمول منتشر شوند و به دست خواننده برسند. قطعا برای چاپ این کتاب‌ها ناشری وجود داشته اما این آثار امکان چاپ شدن نداشته‌اند. اتفاق دیگری که باید متوجه آن بود، کتاب‌هایی‌اند که ناگزیر در خارج از ایران منتشر می‌شوند و اتفاقا هر روز بر شمار این‌دست کتاب‌ها افزوده می‌شود. درحالی‌که اگر این کتاب‌ها در ایران منتشر می‌شدند، قطعا با کیفیت بهتری به بازار عرضه شده و بیشتر دیده و خوانده می‌شدند. اما امروز بخش قابل‌توجهی از نویسندگان ما این امکان را از دست داده‌اند. باز هم تاکید می‌کنم، کتاب‌هایی که امروز به بازار می‌آیند، همه آن چیزی نیستند که نوشته شده است. اینها فقط کتاب‌هایی هستند که توانسته‌اند چاپ شوند. پس برای قضاوتی درست از نویسندگان و وضعیت ادبیات در سال‌های اخیر همواره باید این مساله را هم به یاد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.