|

اسفار کاتبان-2

روایت نویسنده: ابوتراب خسروی کتاب‌هایی که خوانده نمی‌شوند مساله اقتصادی که این روزها دامنگیر نشر ایران شده بر قیمت کتاب و مسایل فنی آن تاثیر گذاشته است. در چنین شرایطی ناشران طبیعتا به‌دلیل گرانی کاغذ و مجهول بودن وضعیت فروش کتاب، آثاری را انتخاب می‌کنند که فروش‌شان مسلم باشد. اما این فقط بخشی از مساله است و بخش دیگر این است که بسیاری از نویسندگان ما با وجود همه تلاش‌های‌شان امکان برقراری ارتباط با مخاطب را از دست داده‌اند. چراکه فرآیند انتشار کتاب دشوارتر از پیش شده و نویسندگان ما بخشی از امکانات پیشین خود را از دست داده‌اند. آثار نویسندگان باسابقه‌تر به دلیل موانع موجود کمتر منتشر می‌شود و نویسندگان جوان نیز کتاب‌های‌شان دیده و خوانده نمی‌شود. حالا اگر این مشکلات اقتصادی حل شود همه‌چیز شاید به مسیر اصلی بر‌گردد و بخشی از گره کور کار نشر باز شود. افزایش قیمت کتاب‌ها با توجه به وضعیت اقتصادی، شرایطی را پیش آورده که توانایی مردم برای خرید کتاب کمتر شده و ناشران مجبورند کتاب‌هایی را چاپ کنند که دست‌کم از انتشارشان ضرر نکنند.طبیعی است وقتی یک کتاب 150صفحه‌ای 10 یا 12هزارتومان باشد، آثار نویسندگان جوان که شناخته‌شده نیستند، هرقدر هم که خوب باشد، خریده و خوانده نمی‌شود و فروش این آثار با شکست روبه‌رو می‌شود. در نتیجه ناشران ناگزیر می‌شوند به چاپ آثاری روی آورند که دورنمای بازار فروش‌شان روشن‌تر باشد. در این بین سوال اصلی اینجا است که آثار نویسندگان جوان در چه فرآیندی باید خوانده و دیده شوند؟ نویسنده جوان نیازمند این است که کارش خوانده و نقد شود اما وقتی برای انتشار و فروش کتابش با این موانع روبه‌روست، تجربه‌ای را که نیاز نوشتن است به دست نمی‌آورد و با نقد اثرش مواجه نمی‌شود.توان نوشتن به واسطه نقد شدن و تجربه اندوختن افزایش می‌یابد اما وقتی نویسندگان جوان امکان ‌گذار از این فرآیند را نمی‌یابند، کجا باید این تجربه را کسب کنند؟ وقتی چنین امکانی وجود ندارد نسل جوان نویسندگان ما با فقدان تجربه روبه‌رو می‌شوند. کتاب‌ها در معرض خواندن قرار نمی‌گیرند، پس نویسندگان ما با یک گسست مواجه می‌شوند و در ادامه مسیرشان به مشکل برمی‌خورند. در وضعیت فعلی، مسایل اقتصادی کتاب را تحت تاثیر قرار داده و این مساله به علاوه مسایل ممیزی، مشکلات را دوچندان کرده است.اینها همه از معضلات و موانع توسعه کتاب و البته «فرهنگ» است که بر مخاطبان نیز اثر خواهد گذاشت. چراکه سلیقه مخاطبان با آثار منتشر‌شده شکل می‌گیرد. وقتی عرصه انتشار آثار باکیفیت تنگ شود، مخاطبان نیز رغبت خود را برای خرید کتاب‌های منتشرشده با قیمت‌های موجود از دست می‌دهند. اینها شاید از مهم‌ترین عوارض بحران این روزهای نشر کتاب باشد. روایت ناشر: علیرضا رییس‌دانایی اختلال در نشر کتاب گرانی کاغذ این روزها شرایط تولید را مختل کرده است. با گرانی ارز و نوسان آن در بازار و محدودیت‌های تجاری ایران با دیگر کشورها، کاغذ هم‌ گران شده و هم در چرخه دلالی قرار گرفته است. به همین دلیل فاقد ثبات قیمت است و همین نوسان باعث اختلال در تولید کتاب می‌شود. چون کاغذها از جاهای مختلف وارد می‌شوند کیفیت‌های متفاوتی هم دارند. ناشران نیز برای صرفه‌جویی در مصرف کاغذ کتاب‌ها را با حروف ریزتری می‌چینند تا صفحات کمتری را در برگیرد. همه این شرایط تولید کتاب را دچار اختلال کرده است، ناشران کوچک توان سرمایه‌گذاری خود را از دست می‌دهند و هر روز از دامنه کارشان کاسته می‌شود و در این شرایط به‌طور طبیعی کار انتخاب کتاب و سرمایه‌گذاری برای چاپ آن دقت بیشتری را طلب می‌کند. ناشران حرفه‌ای که توان مالی خوب دارند قدرت گذر از این بحران را خواهند یافت ولی در این بحران بسیاری از ناشران کوچک از گردونه نشر بیرون می‌روند. در این شرایط، تیراژ کتاب‌های منتشر‌شده هم کاهشی قابل توجه می‌یابد. این روزها حتی شاهد تیراژ صد‌نسخه‌ای هم هستیم، با ریسوگراف حالا می‌توان تیراژ کمتری چاپ کرد. به نظر هم امری منطقی است. کتاب کم‌مصرف چرا باید تیراژ ثابت هزار و دو‌هزار را داشته باشد؟ اما از آنجا که موسسات بزرگ نشر هزینه‌های بالایی دارند، کاهش تیراژ باعث سرشکن‌شدن هزینه‌ها در تعداد کمتری نسخه کتاب می‌شود و همین قیمت کتاب را افزایش می‌دهد. اعتراض به گرانی همواره ضعیف‌ترین حلقه‌های اقتصادی را آماج خود قرار می‌دهد. گرانی مایحتاج اولیه زندگی که در عرض یک‌سال گاه تا سه‌برابر شده، توان ادامه زندگی را سخت کرده و خب مردم نمی‌توانند به قیمت گوشت، سیب‌زمینی و مواد بهداشتی اعتراض کنند. اما کتاب که چندان هم خواننده ندارد وقتی با افزایش قیمت روبه‌رو می‌شود، مورد اعتراض قرار می‌گیرد. قیمت کاغذ در عرض کمتر از یک‌سال بین سه تا چهار‌برابر افزایش یافته است، اما ناشران تن به چنین افزایشی نداده‌اند و قیمت‌گذاری کتاب در بدترین شرایط بین 50 تا 70‌درصد افزایش داشته که به نظر من نسبت به تمام کالاها کمترین نوسان را به خود دیده، البته دلیل آن هم نداشتن توان خریداران و رعایت حال آنان بوده است.آماری در اختیار ندارم که آیا با افزایش هزینه تولید کتاب، وسواسی برای انتشار کتاب‌های بهتر به وجود آمده یا نه؛ اما حداقل در موسسه خودمان با جرات می‌گویم که این مساله تاثیر‌گذار بوده و ما را در انتخاب کتاب و کیفیت تولید حساس‌تر کرده است. تردیدی هم ندارم که در دراز‌مدت ناشران به سراغ کتاب‌هایی خواهند رفت که بازار مصرف مناسب داشته باشند و البته مفهوم آن همیشه تولید کتاب با کیفیت محتوایی ممتاز نیست. اما به هرحال بعید است ناشر حرفه‌ای برای کاهش هزینه‌های تولید، امور ضروری انتشار مثل ویراستاری را حذف کند. چرا‌که ویراستاری از اجزای جدایی‌ناپذیر تولید حرفه‌ای است و با حذف آن بخشی از استاندارد کتاب از بین خواهد رفت.
* مدیر موسسه انتشارات نگاه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.