|

اسفار کاتبان-1

روایت نویسنده: محمود دولت‌آبادی بحران نشر فقط اقتصادی نیست وضعیت نشر در ایران به سمت ناممکن شدن انتشار کتاب پیش می‌رود و این بیش از هرچیز عسلی است به‌کام‌ بانیان و مسوولان فرهنگ. و این در حقیقت یعنی خانه‌نشینی نویسندگان. در این وضعیت حتی بحران نشر، تاثیری بر افزایش کیفیت کتاب‌ها هم نخواهد داشت. حتی آن زمان‌که وضعیت اقتصادی اینگونه نبود، به دلیل شرایط ممیزی، بسیاری از کتاب‌ها امکان انتشار نداشتند. اما شرایط پیش‌آمده هم کیفیت ظاهری کتاب‌ها را کاهش داده و هم محتوای کتاب‌ها را تقلیل داده است. به‌تازگی کتابی دیدم با کاغذهای روغنی و بی‌کیفیت، نویسنده به خود زحمت نداده بود حتی یک‌بار قبل از انتشار کتاب را بخواند. شعری ایرانی با غلط فاحش در کتاب چاپ شده بود و نویسنده متوجه نشده است. ضمن اینکه تیراژ کتاب‌ها هم به‌شدت کاهش یافته و کتاب‌های چاپ شده دیگر دیده هم نمی‌شوند. مایه تاسف است که کتابی مثل «مفیستو برای همیشه» که محمدرضا خاکی، به فارسی ترجمه کرده اصلا دیده نمی‌شود یا نمایشنامه‌ای با ترجمه مترجم چیره‌دست ما، عبدالله کوثری، در هزار نسخه منتشر می‌شود. ما دست‌کم 10‌هزار هنرجو، هنرپیشه و کارورز و... تئاتر در کشورمان داریم و این یعنی تیراژ نمایشنامه‌ها حداقل باید ‌10‌هزار نسخه باشد. اما این تیراژ اندک نشانه این است که حتی اهالی تئاتر هم نمایشنامه‌های چاپ‌شده را نمی‌خوانند. این‌قدر شرایط کار برای بچه‌های تئاتر دشوار شده و این‌قدر که توی ذوق این بچه‌ها خورده که دیگر رغبتی برای خواندن نمایشنامه‌ها باقی نمانده است. زمانی‌که اهالی تئاتر نمی‌توانند کارهایشان را روی صحنه ببرند، تمام شوقشان از بین می‌رود. با خود می‌گویند وقتی امکان اجرا نداریم برای‌ چه باید نمایشنامه بخوانیم؟ و این مساله فقط اقتصادی نیست، بلکه به واکنش روانی تبدیل شده است. این شرایط ناشران را به سمت نگاه به بازار می‌کشاند، که این موجب کتاب‌سازی می‌شود. چندی پیش خانمی با من تماس گرفت و اصرار داشت که باید حضوری من را ببیند، او را دیدم. گفتم، «چه کاری از من ساخته است؟» گفت، «من نویسنده‌ام. اخیرا کتابم را برای انتشار پیش ناشر برده‌ام، ناشر می‌گوید حجم کتاب را بالای 500 صفحه برسان تا کتابت چاپ شود!» این یعنی ابتذال. این نکبت‌بارترین اتفاقی ا‌ست که ممکن است در روند تالیف و انتشار کتاب پیش بیاید. کتاب باید در روندی معقول تالیف و منتشر شود اما امروز این‌طور نیست، من نمی‌توانم این وضعیت را توجیه کنم. بحران نشر امروز باعث شده مسایل اقتصادی پس از مدتی وجه اجتماعی هم پیدا کند و در نهایت به مساله روانی بدل ‌شود- همان‌طور که در وضعیت کتاب‌های تئاتری شاهدیم. واکنش روانی همان چیزی است که امروز در برابر وضعیت نشر ایران می‌بینیم. علاوه بر اینها مساله تعلیق ناشران است از جمله انتشارات چشمه که بیشتر آثار من در آنجا محبوس مانده و خیلی مایلم بدانم این تعلیق چرا صورت گرفته و کی برداشته می‌شود. من انتظار دارم که آقایان حوزه فرهنگ، به جای ارایه آمار در تلویزیون، یک‌بار کلاه خود را قاضی کرده و به جامعه و نیازهای اجتماعی ورای منافع فکر کنند. روایت مترجم: کاوه میرعباسی نگاه معطوف به بازار مساله گرانی کاغذ که از مسایل این‌روزهای نشر ما‌ست، نه‌تنها بر قیمت نهایی کتاب‌ها تاثیر مستقیم داشته بلکه بر کیفیت محتوایی کتاب‌ها نیز اثر گذاشته است و این امر بر نگاه معطوف به بازار در تولید کتاب‌ها افزوده است. به عبارتی نوعی وسواس در تولید کتاب به وجود آمده، اما این وسواس مربوط به کیفیت کتاب‌ها نیست بلکه مربوط به بازار فروش کتاب است. البته هر قاعده‌ای استثنایی هم دارد و نمی‌توان به طور مطلق در این ‌باره نظر داد. اما به‌هرحال ریسک‌پذیری ناشران کاهش یافته و مساله هم این است که اغلب کتاب‌های ارزنده، ریسک بالایی برای انتشار و فروش سریع دارند. در این وضعیت پروژه‌های درازمدت و کتاب‌های حجیم کمتر منتشر می‌شوند و ناشران ترجیح می‌دهند کتاب‌هایی را منتشر کنند که از فروششان مطمئن باشند. محاسباتی که برای قیمت یک کتاب صورت می‌گیرد با توجه به وضعیت پرنوسان کاغذ دشوار شده. اگر در حال حاضر قیمت کتاب صفحه‌ای 50‌تومان باشد، شش ماه بعد دیگر خبری از این قیمت‌ها نیست. مثلا بین ترجمه‌های من، جلد اول تریلوژی «مک‌کارتی» با نام «همه اسب‌های زیبا» در زمستان 90 و جلد دوم آن، «گذرگاه» در زمستان 91 منتشر شد. این دو اثر از نظر حجم و ظاهر تقریبا مشابه یکدیگرند اما اولی با قیمت 11هزار‌تومان و دومی با قیمت 22هزار‌تومان به بازار عرضه شد؛ یعنی در فاصله یک‌سال قیمت کتاب رشد صددرصدی داشته و با این شرایط، خرید کتاب با مشکل مواجه می‌شود. پس ناشران مجبورند در انتشار کتاب‌ها کمتر ریسک کرده و تیراژ بسیاری از کتاب‌های مهم را کاهش دهند. این پرسشی اساسی است که تیراژ هزار یا حتی 500 نسخه برای یک جمعیت 75‌میلیونی چه معنایی دارد؟ در‌حالی‌که من از چند کتابفروش شنیده‌ام که فروش کتاب‌های عامه‌پسند همچنان مثل سابق است و گرانی کتاب‌ها تاثیری بر فروش آنها نداشته. احتمالا خوانندگان این‌دست کتاب‌ها از قشر مرفه‌تری هستند و افزایش قیمت‌ها اهمیتی برایشان ندارد و از سوی دیگر اقشار فرهیخته که مخاطبان کتاب‌های جدی‌تری‌اند، وضعیت اقتصادی مناسبی ندارند و افزایش قیمت کتاب، قدرت خرید آنها را کاسته است! در این بین بی‌شک نگاه به بازار در بین مولفان و مترجمان کتاب هم به وجود خواهد آمد. سال گذشته چهار ترجمه از من منتشر شد که همگی با فروش بد یا نسبتا متوسط همراه بود. این مساله برای من تکان‌دهنده بود. ناگزیر شدم ناخواسته در انتخاب‌هایم تجدیدنظر کرده و در آینده به گونه دیگری عمل کنم. از قضا این چهار کتاب، از آثار مطرح و مهم ادبیات جهان‌اند: «قلعه اوترانتو»ی والپول، «قلمرو این عالم» کارپانتیه -که یکی از مهم‌ترین آثار ادبیات آمریکای لاتین و ادبیات سوررئال است- «گذرگاه» مک کارتی و رمان «محبت شوم» فرانسوا موریاک که این آخری اصلا دیده نشد، در‌حالی‌که موریاک نویسنده‌ای صاحب‌سبک و برنده نوبل ادبیات است و «محبت شوم» از شاهکارهای او به شمار می‌رود. مطمئنم که تاثیر این‌دست‌ اتفاق‌ها را در ترجمه‌های جدیدی که در سال‌های پیش رو منتشر می‌شوند خواهیم دید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.