چهکسی تاوان میدهد؟
مهدی میرزایی . کارشناس مدیریت منابع آب
افتتاح دریاچه چیتگر نوید خوبی برای ما تهرانیهایی است که واقعا «آب ندیده» هستیم. وجود یک پیکره آبی در نزدیکی این شهر، شرایط بسیار خوبی را چه به لحاظ تفریحی و چه به لحاظ آبوهوایی میتواند فراهم کند. اما از طرف دیگر، این افتتاح بهویژه در این شرایط سیاسی - اجتماعی خاص، خود بحث مفصلی شده است و نقدهایی پیرامون ساخت این دریاچه وجود دارد. بیطرفانه، این نقدها خود اشارتی به «چند متولیبودن منابع آب» دارد که نهفقط گریبان ایران بلکه بسیاری از کشورهای دنیا را نیز گرفتار خود کرده است. بیاییم با هم چند فرض کوچک انجام دهیم: ۱- قطعا مهندسان مشاوری که این طرح را مطالعه کردهاند، دارای رتبهبندی معتبر بوده و دارای تعداد کافی و قانونی کارشناس و متخصص با تجربه برای مطالعه «جامع و کامل» منابع آب بودهاند. بنابراین شبیهسازیهای لازم برای جریانهای ورودی و خروجی آب را نهتنها برای این دریاچه، بلکه برای تمام حوضهآبریزی که دریاچه فقط بخش کوچکی از آن را تشکیل میدهد، انجام داده است. در این شبیهسازی نیز قطعا کیفیت منابع آب این دریاچه که از طریق آبهای سطحی (یا همان بارندگیهای سطح تهران در بالادست دریاچه است) تغذیه میشود،
به دقت لازم که مورد تایید کارفرمای طرح و ارگانی که قانونا متولی آب در محدوده حوضهآبریز مذکور است رسیده است. ۲- قطعا این مهندسان مشاور در محاسبات خود با دقت، حجم حدود هفتمیلیون مترمکعب آب جایگزین که حدود ۷۰۰ هکتار از اراضی پاییندست را میتواند آبیاری کند، دیدهاند و احتمالا این حجم آب زمانی وارد دریاچه خواهد شد که برای سیستم حوضهآبریز «اضافی» تلقی میشود. ضمنا این مهندسان مشاور بهخوبی آگاه بودهاند که طبق محاسبات با دقت کافی که در سازمان آب تهران وجود دارد، مهمترین مکان برای تغذیه آبهای زیرزمینی تهران که دایما رو به کاهشاند و در غرب تهران بدترین شرایط ممکن به لحاظ کمیت و کیفیت را دارند، حجم آب «اضافی» دارای چه معنایی است. ۳- قطعا شهرداری تهران، با درنظر گرفتن و رعایت تنها قانون آب کشور، یعنی «قانون توزیع عادلانه آب»، نسبت به دریافت تخصیص این آب با وزارت نیرو یا شرکتها و سازمانهای متبوع به عنوان تنها نماینده دولت اسلامی (مطابق با مندرجات قانون مذکور) درخصوص آب، هماهنگیهای لازم را انجام داده است و هیچ نگرانیای در این خصوص وجود ندارد. سازمانهای مربوطه نیز با کمال آرامش و بهروشنی ابعاد این طرح
را میدانند و نگرانی خاصی در این خصوص ندارند. ۴- شهرداری تهران (و یا مهندسان مشاوری که این طرح را مطالعه کردهاند) به نیکی میدانند (میدانسته و به کارفرمای خود اطلاع دادهاند یا برنامه مدونی به او داده) که «افتتاح» یک طرح آبی، تمامشدن کار نیست. حفاظت و نگهداری از یک پیکره آبی کار چندان سادهای نیست. از حفاظت از سازههای آبی و دیواره و کف این دریاچه مصنوعی گرفته تا مجموعه گیاهان و جانوران اطراف آن، همه و همه نیازمند پایش، تعمیر و نگهداری است و هر یک از آنها هزینههایی را به گردن شهرداری و نهایتا شهروندان تهرانی وارد خواهد کرد. تعداد طرحهای آبی که فاقد انتفاع لازم هستند، کم نیست. ۵- شهرداری تهران یا مشاور طرح به نیکی میدانند که در شرایط خشکسالی که در تهران کم تواتر هم نیستند، دریاچه نمیتواند آبگیری شود و احتمال خشک شدن آن وجود دارد. بنابراین هم عواقب فنی آن را دیدهاند و میدانند و هم عواقب اجتماعی و احتمالا سیاسی آن را. نیمنگاهی به رفتار مردم به دلیل زایندهرود خشک در اینخصوص به شهرداری تهران کمک شایانی میکند. ضمنا کمبود آب در این دریاچه شاید سبب شود که رنگ و بوی آب نیز عوض شود. ۶- تمامی مسایل
زیستمحیطی دریاچه حتما و قطعا از پیش دیده شده است و تمهیدات لازم نیز برای آنها اندیشیده شده است. ضریب اطمینان از این بخش هنگامی بالاتر میرود که در شورای شهر تهران، یکی از موفقترین مدیران سابق محیطزیست کشور نیز حضور دارد. ۷- قطعا شهرداری تهران برنامههای مهم آموزشی و فرهنگی لازم برای حفاظت آب این دریاچه را برای بازدیدکنندگان، ذینفعان و اهالی منطقه خواهد داشت تا از این زیبایی دلفریب که هنوز از «فتوشاپ» در امان مانده است، بهخوبی مراقبت کنند و از گزند آبتنی، زباله، نخاله، فاضلاب و روغن ماشین و... دور بماند. خب؛ اگر تمامی این فرضیات بالا درست است، چه جای نگرانی برای افتتاح یک بدنه آبی مفرح و زیبا در کنار تهران وجود دارد؟ به عنوان یک شهروند تهرانی، میتوانم به تمامی دستاندرکاران شهرداری تهران دستمریزاد بگویم و از هزینهکردهایی که شهرداری تهران از منابع مالی شهروندان خود میکند کمال رضایت و مسرت را داشته باشم. و اگر این فرضیات یا بخشی از آنها صحیح نباشد، چه کسی تاوان هزینههای انجامشده را خواهد داد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.