به بهانه ۱۷ اردیبهشت زادروز «یدالله رویایی»
وقتی سخن از تو میگویم
ایرج زبردست
شرق: «حالم کاملا خوب است و در حال حاضر نیز مشغول نوشتن هستم.» همین دو جمله از زبان شاعر رویاها کافی بود که آبی بر آتش شایعه تلخ مرگ «یدالله رویایی» ریخته شود و جامعه ادبی ایران را از هراس بیرویا شدن برهاند. و امروز که هفدهم اردیبهشتماه است بنیانگذار شعر حجم که سالهاست اقامت در فرنگ دارد، 81ساله میشود و همچنان بر ادبیات ایران سایه پرمهرش گسترده خواهد بود. رویایی که متولد سال 1311 در دامغان است، پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی خود در زادگاهش به تهران آمد و درگیریهای سیاسی او در زمان فعالیت حزب توده و کودتای 28مرداد باعث به زندانافتادنش شد. رویایی پس از گذراندن سالهای زندان، اولین شعرهای خود را با نام مستعار «رویا» در مجلات آن زمان به چاپ رساند و در کنار آن تحصیلات خود را تا دکترای حقوق بینالملل در دانشگاه تهران ادامه داد. تاسیس هفتهنامه «بارو» با همکاری احمد شاملو، اداره و انتشار فصلنامه شعر «دفترهای روزن»، تاسیس شرکت انتشاراتی «روزن» به همراه کاوه گلستان و محمود زند و تالیف بیانیه حجمگرایی در شعر با همکاری چند شاعر دیگر از فعالیتهای ادبی رویایی است. اشعاری از او هست که تا همیشه در خاطرهها
میماند همچنانکه گفته است:
از تو سخن از به آرامی/ از تو سخن از به تو گفتن / از تو سخن از به آزادی/ وقتی سخن از تو میگویم/ از عاشق از عارفانه میگویم. --------------------------------------------
خدا 32 درخت در بیابان ازل کاشت تا شاعر، زیر سایه شاد آنها کنار چشمه حرف بنشیند و جهان با نگاه او پیراهنش را از تن درآورد.
1 عاقبت صدای تو هوا شد و حرف تازهای در من خیره و وسیع ماند. حرف و هوایی روشن که مثل عطر شاد هزارساله بامداد، ابتدای جهان را در جان همه سمتها، زمزمه ریخته است. نمیدانید چقدر فاصله راه را در من فریاد زده است، فریادی شبیه تعریفی که با آن، اینگونه شوق را تا هفتآسمان، عریان به دیدار رنگینکمان میبرم. حالا نزدیک شدهام نزدیک نزدیک، نزدیک به دورترین امضا، به راوی زبانی که سر بر شانه ازل دارد و خواب همه واژهها را تا بیداری مرگ سطر شده است.
2 باری تو با دیروزهای من آنقدر هم - سایهای و همشکل، که فکر میکنم در روزگاری دوردور با تو در حوالی غریب بیثانیهای زیستهام، فکر میکنم من و تو آفریدگانی قبل از پیدایش آدم و حوا بودهایم که جز کلمه هیچ هدیتی از آن شهرزاد همچنان مجهول به ما نرسیده است.
سلام والای بیغروب، سالها بود چشم به راه این صدای ماه، با شبهای ممتد خسته پیر میشدم، صدا مثل فکر مرا تا مسیرهای نایاب کشف کشاند و زمان در من بهجای سنگ و آب، در امضا و گذشته رو به آغوش هستی فکر میکرد. فکر این - ابد نوشت ازل سرشت - این معترف نامریی، شاهدی که در ما با صدای بلند مثل موریانهای کبود دیوار جان را میتراشد، تا بترسیم از سایههای مرد منحنی. میدانی خوب میدانی، همیشه فکر و ترس در آغوش هم، نجوای آن مستطیل تیره را در آدمی عدم در عدم حجم میشوند. ترس و فکر، این دو برادر اعظم مرگ که خواب از چشم زندگی ربودهاند.
3 تنها یک آرزوی نیامده دیگر سر بر شانه من و رویا دارد، آن هم دیدار در دیاری است که دور را در تو نزدیک کرده است و تو با آن سر بر شانه کلمهها گذاشتهای، سرزمینی که جوانی تو را بسیار بوسیده و بوییده است. آسمان دقیقههایت پر از طلوع، پر از امضاهایی که شاید آینده درجستوجوی تکتک آنها آسمانآسمان پرواز در کشف بریزد. همه دیروزهای دیر و پیر تو را میشناسند، فکر میکنم همه روزهای نیامده میآیند تا تو را برای فردا و آن ساکنان پر از ادامه تعریف کنند. استاد رویایی عزیز، قدم زدن با این سطرها فقط نقاشی احساس من روی بوم ساده اوقات و کلمههاست. میخواهم عبور کنم از این همه غافلگیری متن، اما حرفی انگار در من جا مانده است، حرفی شبیه عبارتی تازه، از جنس رازی که مرگ را در ما تکثیر میکند، حرفی که مرا پر میزند تا هوای اعتراف، تا بگویم کلمهها این کولیان پیشگوی ازلی، تو را پیکاسوی زبان فارسی میدانند. باری فردا رویایی خوانی، قسمتی از نگاه زبانی خواهد شد که حافظ و نیما تا ماه در آن نردبام ریختهاند. میبوسمت ای حرف مدام.
4 رود نام دیگر توست، بیگمان دشتهای تشنه فردا نام تو را با احترام نفس خواهند کشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.