|

تجربه‌اندوزی با نگاه به آینده

مصطفی درایتی . مشاور امور روحانیت رییس‌جمهور دوران اصلاحات

1- در ابتدای سال 84 و آغاز تبلیغات انتخابات دوره نهم ریاست‌جمهوری، موضوعات مطرح‌شده از سوی یکی از کاندیداها سبب شد تا برخی اقشار جامعه نسبت به آن، حساس شوند. به نظر می‌رسید که حساس شدن نسبت به مسایل طرح‌شده، حتما باید دارای زمینه‌هایی در جامعه باشد و بدون «پیش‌پرداخت»، این‌گونه سبک‌های تبلیغاتی نمی‌تواند کارکرد لازم را برای بیان‌کنندگان آن داشته باشد. شاید طراحان آن سبک تبلیغات، می‌دانستند ابهاماتی که ممکن است شبهاتی را القا کند و به‌واسطه بسترهایی که در گذشته فراهم شده‌اند، کنجکاوی بخش‌هایی از جامعه را ‌برانگیزد و آنان را با علامت‌سوال‌هایی مواجه سازد، می‌تواند به یک برگ‌برنده برای انتخابات بدل شود البته بعدها مشخص شد، طراحان در پی این نبودند که گفته‌ها یا سخنان اینچنینی ممکن است چه تبعاتی برای کشور و باورهای عمومی جامعه در پی داشته باشد. به هر حال این روش، در مقابل افرادی به کار برده شد که بعضا احساس می‌شد که آن ابهام در جامعه به دلیل تبلیغات سوء یا تخریب آنان، زودتر به نتیجه می‌رسد. به نظر می‌رسید که هم زمینه‌های این تخریب از قبل فراهم شده بود و هم، اطلاعات درستی توسط آنانی که در معرض تخریب قرار داشتند در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته بود. ناگفته نماند برخی روش‌های استفاده‌شده توسط آنها نیز، در جامعه ایجاد ابهام می‌کرد؛ یعنی در زمانی که آنها در مسند اجرا قرار داشتند، جامعه آمادگی پذیرش برخی طرح‌های اجراشده را نداشت یا حداقل سوءتفاهم را دامن می‌زد. در چنین زمان‌هایی طبیعتا اطلاع‌رسانی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد که به دلیل محدودیت‌های دوران اصلاحات، امکان‌پذیر نشد. فضاهای اطلاع‌رسانی بسته شده بود و بازار شایعات رونق داشت. طبیعی است که وقتی جامعه زمینه‌های اینچنینی داشته باشد، برخی افراد و جریان‌ها احساس می‌کنند که می‌توانند روی افکار عمومی تاثیر بگذارند. جامعه در آن مقطع فکر می‌کرد از نظر اقتصادی دچار مشکلاتی است که فشارهایی را به معیشت آنها وارد می‌سازد. با ابزار موجود به مردم توضیح داده می‌شد که شرایط با توجه به رشد اقتصادی، تورم، اشتغال و... در شرایط نسبتا مطلوبی قرار دارد اما همان جریان مذکور، از یک سال قبل از آن تلاش کرد مطالبات جامعه را افزایشی کند. امروز وقتی مردم در مقام مقایسه با آن مقطع و حتی دوران سازندگی قرار می‌گیرند، برداشت دیگری دارند. شاخص‌های مختلف سبب شده تا ذهن جامعه به مقایسه کشانده شود و درمی‌یابند که بستر ساختگی در ذهن آنها، با تاکتیک «معیشت مردم کجاست» و «فاسدان بردند و خوردند»، در حال شکل‌دهی بود. گویی گذشت این دوره هشت‌ساله لازم بود تا دوران‌های پیش از دولت فعلی، ارزیابی شود و مشخص شود چرا تاکتیک انتخابات دوره نهم، امروز نتیجه نمی‌دهد؟ پس باید درخصوص اطلاع‌رسانی و نوع رفتار با جامعه همواره توجه لازم را مبذول داشت تا شرایط برای افراد و جریان‌هایی که می‌خواهند با روش‌های تبلیغاتی میدانداری کنند مساعد نشود. اینجاست که شفافیت رفتار با اقشار مختلف، اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌یابد و جریانی که دولت آینده را تشکیل می‌دهد باید بداند با مشکلاتی که امروز مردم با آن مواجه هستند، اگر گفت‌وگوی صریح و بی‌واسطه و ارایه آمار دقیق از وضعیت کشور به مردم رعایت نشود، می‌تواند بار دیگر برای فرصت‌طلبان، محملی باشد تا به روش‌های اتهام‌زنی و مدیریت روانی، به آنچه می‌خواهند دست یابند. 2- در دوران اصلاحات تلاش شد تا برخی فضاسازی‌های کاذب درباره مسوولیت رسمی و مناصب در کشور، به حداقل ممکن برسد. نگرانی رییس‌جمهور دوران اصلاحات این بود که مبادا فاصله نگاه مردم از مسوولان فراتر از حدی شود که حتی برای یک مسوول کشور که سال‌ها در مقامات ارشد بوده و به آنها خدمت کرده است، حتی یک زندگی متوسط به بالا را هم برنتابند. در حالی‌که در کشورهای دیگر می‌بینیم عمده مسوولان آنها افراد ثروتمندی هستند و اتفاقا این ضد ارزش نیست و از جهاتی نیز مفید است چه اینکه مثل جریانات بی‌شناسنامه عمل نمی‌کنند که اختلاس‌ها و خلاف‌های کلان در پرونده آنها در هنگام مسوولیت، دیده شود. در گذشته به دلیل برخی تبلیغات نادرست، مردم میان مسوولان کشور با برخی مشاهیر و بزرگان دینی ما، مقایسه‌هایی صورت می‌گرفت که البته از سوی مقامات، همواره رد می‌شد که برای نمونه، زندگی امیر مومنان که برای مردم توصیف شده است، باید در این دوره هم مابه‌ازا داشته باشد، حال آنکه اگر مناصب و مسوولیت‌های رسمی، قابل کنکاش بوده و براساس شرایط روز تحلیل شود به متعادل شدن انتظارات می‌انجامید و موج‌سواران نمی‌توانستند از آن بهره‌برداری کنند.همزیستی با مردم و ساده‌زیستی، امری ایجابی است که به این سادگی از سوی مردم پذیرفته نمی‌شود. وقتی فردی مدعی شود که در جیبم این‌قدر پرونده وجود دارد، راحت‌تر از فعالیت‌هایی است که باید در گفتمان و سیاست‌ها خود را بیشتر نشان دهد. 3- از عدم وجود تحزب به عنوان یکی دیگر از آسیب‌هایی نام می‌برند که باعث می‌شود برخی حربه‌های تبلیغاتی به نام افشاگری در جامعه اثر کند. این آسیب سبب می‌شود اشخاص به‌جای جریانات، به قدرت دست یابند و در صورت عدم توفیق و مشخص شدن کاستی‌ها، هیچ جریانی هم آن را بر عهده نگیرد. خاصیت احزاب در کشورهای توسعه‌یافته، آماده کردن کادر اجرایی و شکل‌دهی درست افکار عمومی است؛ اینکه برنامه به‌جای دستاویزی مانند تهدید به افشاگری بیان شود. همچنین مانع از تحمیل سرخوردگی غیرقابل جبران در کشور می‌شود چراکه انتخابات توسط احزاب سامان داده می‌شود. ایجاد فرهنگ برای اینکه هرکسی اگر شعاری داد و اتهامی وارد کرد، باید نیت واقعی او را شناخت، امری است که همه جریان‌ها، نخبگان و رسانه‌ها باید برای آن تلاش کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.