|

آینده پرخطر بازار هنر

سورن ملیکیان . تحلیلگر بازار هنر

«پرتره واقعی از فیلی که در سال 1774 به ونیز رفته»، اثر پیترو لونگی، امسال به قیمت 3/1‌میلیون دلار به فروش رفت. این در حالی است که همین اثر در حراج سال 2008 به نصف این قیمت فروخته شده بود. این اواخر، گزارش‌هایی ثبت شده که حکایت از فروش آثار هنری در حراج‌ها به قیمت‌های بسیار گزاف دارد. این موارد، به‌ظاهر شاید پراهمیت نباشند، اما می‌توانند آینده این بازار را به بن‌بست خطرناکی بکشانند. ماه گذشته ویلیام اف. روپرکت از مدیران موسسه حراج ساتبیز (Sotheby's)، باافتخار اعلام کرد که این موسسه به‌عنوان پیشتاز گسترش و ارتقای بازار هنر در جهان محسوب می‌شود. بنا به اين گزارش، فروش مجموعه آثار برجسته و تثبیت‌شده تا 4/5‌میلیارددلار افزایش یافته و این موضوع، نه تنها نشان‌دهنده نتایج برگزاری حراج‌ها‌ست، بلکه بر مذاکرات خصوصی فروش آثار هنری توسط این موسسه و سود معنادار و عایدی‌های فروشندگان که از حراج‌ها به دست می‌آید، هم دلالت دارد. طبق گزارش‌ها، سهم ساتبیز از 10 اثر‌گران سال 2012، شش مورد بوده که «جیغ» اثر ادوارد مونش با قیمت حدود 120‌میلیون دلار هم جزو آنهاست، قیمتی که به عنوان یک رکورد جدید در همه دوران حراج آثار هنری محسوب می‌شود. این موسسه در کل حدود 632 اثر را هر یک با قیمت بیش از 1‌میلیون دلار، 104 اثر را هر یک به قیمت بیش از 5‌ میلیون دلار و 35 اثر را هر یک به قیمت بیش از 10‌میلیون‌دلار به فروش رساند. وضعیت در گزارش حراج کریستیز کمی متفاوت بود. در حالی که این موسسه حراج با وجود تبلیغ در عالم بازار هنر موفق به جذب افراد کمی شده، اما مدیر اجرایی آن استفان پي. مورفی، تاکید دارد افراد بیشتری در سرتاسر جهان تحت‌تاثیر هنر قرار گرفته و تمایل به خرید آثار هنری دارند. این در حالی است که با توجه به وجود ‌هزاران فروشگاه آنتیک و گالری‌های فراوان در سراسر اروپا، افراد کمی حاضر به خرید آثار هنری با توجه به دشواری خرید و گرانی آثار هستند. در گزارش یادشده، رکوردهای جهانی و تعداد آنها به تصویر کشیده شده است. کریستیز رقبای خود را پشت سر گذاشته و کل فروشش به 27/6‌میلیارد دلار رسیده که 686 اثر آن هر یک به بیش از يك‌میلیون دلار و 49 اثر آن هر یک به بیش از 10‌میلیون دلار فروش رفته است. مانند عملکرد دو رقیب جنگی که در آستانه جنگ برخی از زخم‌ها و جراحات را نادیده می‌گیرند، این دو موسسه حراج نیز در مبارزه به سر می‌برند تا سطح مشخصی از درآمدهای مالی را کسب کنند. از همین‌روست که شاهد این عدد و رقم‌های عجیب و غریب هستیم.سیستم تورمی حاکم بر افزایش قیمت آثار هنری که از نیمه دهه 1950 شروع شده بود، با روی‌کارآمدن پیتر ویلسون به عنوان یک شخص برجسته - که رییس ساتبیز هم شد و تصمیم گرفت موسسه‌ای را از نو سازماندهی کند -، به روزهای اول خود بازگشت. از آن موقع، کریستی از ساتبیز بزرگ‌تر شد و توانست طرح‌ها و ایده‌های این شخص را به‌خوبی اقتباس کند. رفته‌رفته تبلیغات رسانه‌ای با هدف جلب‌توجه برپا شد. نشریات درخشانی در این خصوص منتشر شد که خیلی وقت‌ها هم بدون هیچ انتقاد و توسط گزارشگران حراج منتشر می‌شدند. تلاش‌ها بر این قرار گرفت که یک بازی جدید شروع شود که طی آن، تعداد زیادی از مدیران تجاری پول‌های خود را سهیم کنند. اتاق‌ها و موسسات حراج در نقاط مختلف جهان هم افتتاح شد. موسسات انگلیسی دهه 1950 به تدریج به شرکت‌هایی جهانی تغییر شکل دادند.هر دو رقیب شروع کردند به متقاعد کردن مخاطبان خود از طریق تخمین‌های اغراق شده. به محضی که این دو موسسه شروع به طبقه‌بندی کارهای خود از طریق «رزرو آثار» و محدود کردن کالاها کردند، سازوکار تورمی توقف‌ناپذیری به‌وجود آمد.بعد از آن، به دارندگان آثار باارزش بالا «گارانتی» ای داده شد و پیرو آن فرآیند تورم قیمت‌ها ادامه یافت. حتی اگر اثری در حراج ناموفق می‌شد، با پرداخت حداقل 10‌درصد از ارزش پایین‌تر از عدد تخمینی، به آنها تضمین داده می‌شد. در دهه 1990، گسترش جغرافیایی هنر در سرتاسر جهان به همراه تلاش‌های ادامه‌دار برای جذب شعبه‌های جدید موجب شد تعداد بی‌شماری از کارهای هنری در مقایسه با گذشته به نمایش گذاشته شود. کمیابی، به فاکتور مهمی برای افزایش قیمت‌ها تبدیل شد؛ به طوری که برگزار‌کنندگان حراج‌ها، با توجه به تعداد رو به کاهش متقاضیان عرضه آثار، مشتاقانه ارزش آثار انفرادی را در مقایسه با سایر آثار بالا بردند. در حال حاضر، ساتبیز، تنها آثاری را عرضه می‌کند که مبلغ تخمینی آنها حداقل دو تا سه‌‌هزار پوند (3 تا 5/4‌هزار دلار) باشد. کریستیز نیز وضعیت مشابهی دارد. کاهش تولیدات هنری به همراه افزایش مداوم قیمت تخمینی آثاری که برای حراج باقی می‌ماند، بازار هنر را به نقطه‌ای کشانده که قیمت‌های اغراق‌شده سر برآورده‌اند. وقتی برخی رکوردهای جهانی حراج‌ها موفق نمی‌شوند کف قیمت‌های تخمینی را حدس بزنند، یک جای کار اشتباه است. این در واقع به‌آن معناست که فقط یک پیشنهاد‌دهنده وجود داشته که حاضر بوده به قیمت رزروشده بپردازد. از طرف دیگر باید توجه داشت که یک خریدار موفق شاید به سختی بتواند فرد دیگری را بیابد که برای بار بعد با این قیمت اثر را خریداری کند؛ چراکه احتمالا هزینه‌های فروش باعث شده او نتواند مبلغ سرمایه‌گذاری شده را دوباره به دست آورد. در حراج ساتبیز مربوط به نقاشی‌ها و مجسمه‌های Old Master که ژانویه 2013 در نیویورک برپا شد، پنج رکورد جهانی به دست آمد. اثر استقبال‌شده فرانسوا بوچر به نام «باده‌پرست خوابیده‌ای که توسط آدم‌هایی غافلگیر شده»، مربوط به سال 1760، 08/2‌میلیون دلار فروش رفت. این رقم کمتر از تخمین‌ها بود و هرگز رقم فوق‌العاده‌ای محسوب نمی‌شود. این نقاشی در حراج لندن در هفت ژوییه 1972 به قیمت 60‌هزار دلار خریداری شده بود. خطر مهمی که وضعیت بازار هنر را تهدید می‌کند، نه صرفا به غیرطبیعی بودن قیمت‌ها، بلکه به نامنظم بودن آن است. فرآیند افزایش قیمت مداوم، نتیجه جدی دیگری نیز داشته و آن اینکه رابطه بین ارزش اقتصادی یک اثر و کیفیت ذاتی آن از بین رفته است. این موضوع البته منجر به شکل‌گیری فصول موفقی از نظر تجاری می‌شود. در هر حال به نظر می‌رسد زمانی فرا خواهد رسید که بازار هنر به حدی از قیمت برسد که دیگر خریداران تمایلی به ادامه‌دادن برای افزایش قیمت‌ها نداشته باشند. این روند به طرز خطرناکی از همین امروز شروع شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.