|

یک سال غفلت، یک روز نمایش

مجید تفرشی . تاریخ‌نگار و سندپژوه

همه‌ساله در این روزها، سیاست‌گران و رسانه‌های مختلف همگانی در ایران، با گرایش و سلیقه‌های گوناگون، پس از مدت‌ها سکوت، غفلت و فراموشی، ناگهان به یاد می‌آورند که جایی به نام خلیج‌فارس و مقوله‌هایی به نام دفاع از منافع ملی و هویت ایرانی در این بخش مهم، تاریخی و راهبردی از کشورمان وجود دارد و برای ساعت‌هایی محدود و صرف هزینه‌های گزاف و ریخت‌وپاش فراوان باید با سروصدا بوق و کرنا و روش‌های مرسوم و تجربه‌شده‌ای به جهانیان گوشزد کرد که این خلیج همواره «فارس» نام دارد و هویت آن همواره «ایرانی» است. به‌عنوان نگارنده بیش از دو دهه است که به دلیل آشنایی، لمس و مواجهه از نزدیک و تقریبا مستمر برنامه‌ریزی‌ها و فعالیت‌های گسترده آشکار و نهان دولت‌های عربی و متحدان سیاسی و آکادمیک و فرهنگی غربی آنان، در جهت تحریف، نادیده گرفتن هویت و تاریخ واقعی و فرهنگ‌سازی مجازی، مجعول و دگرگون‌شده منطقه خلیج‌فارس، نگران و پیگیر کشف و ارایه مستندات و حقایق تاریخی بین‌المللی در جهت تثبیت منافع و هویت ملی و تاریخی ایران در خلیج‌فارس، از طریق پژوهش و تفحص در آرشیوها و دیگر مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی در کشورهای انگلیسی زبان بوده و هستم. در همین مسیر، با کمال اشتیاق و با وجود شماتت و ملامت‌های آشکار و نهان شماری از دوستان و همکاران داخل و خارج از کشور، من همواره مشتاق مشارکت و همکاری با تلاش‌ها و برنامه‌های مختلف داخلی و خارجی در دفاع ملی و تاریخی ایران در خلیج‌فارس بوده و هستم. با وجود تداوم این انگیزه و اشتیاق، به نظرم به‌تدریج و به‌ویژه در سال‌های اخیر، به‌طور آشکار و جدی از بار محتوایی و عمیق این‌گونه برنامه‌ها و فعالیت‌ها کاسته شده و در مقابل، به جنبه‌های فرمایشی، تبلیغی و نمایشی گذرای آن افزوده شده و می‌شود. اگر جنبه‌های عمیق سیاست‌های پژوهشی و فرهنگی راهبردی در تثبیت هویت ایرانی خلیج‌فارس جدی گرفته می‌شد، برنامه‌های تشریفاتی و زودگذر این مقوله قابل اعتنا و تحمل می‌شد، ولی در برهوت نسبی کارهای عمیق و جدی ایرانی درباره خلیج‌فارس و فقدان حمایت از پروژه‌های کاربردی و راهبردی موجود، نگرانی از فرمایشی و تشریفاتی شدن این مقوله، بیشتر به چشم می‌آید. بدون آگاهی از مشکل نبود یا کمبود کارهای بدیع، جدی، راهبردی و پژوهشی در دفاع از هویت ملی و تاریخی ایران در خلیج‌فارس و در مقابل، انبوه فعالیت‌های رقبای غیرایرانی فعال در این عرصه، دغدغه نگارنده کمتر جدی گرفته خواهد شد. سوای تجربیات بعضا خوشایند نگارنده طی سال‌های اخیر در بی‌توجهی یا بی‌برنامگی سیاستگذاری‌های دولتی در حمایت از پژوهش‌های راهبردی خلیج‌فارس که ذکر آنها در این مختصر، نه مقدور است و نه میسور، می‌توان به دو تجربه در همین روزها اشاره کرد. روز یکشنبه دومین مراسم دوسالانه جشن کتاب سال خلیج‌فارس در خانه کتاب در حالی برگزار شد که به اذعان مسوولان این مراسم، یافتن و گزینش تحقیقات جدی و قابل اعتنای تالیفی، در موضوع خلیج‌فارس، برای اعطای جایزه، دشوار و بعضا ناممکن بوده است. در این میان تعجبی نداشت که این مراسم نه از سوی فرهیختگان و محققان، که حتی از سوی متولیان دولتی نیز چندان جدی گرفته نشد. اتفاقات روز سه‌شنبه در مراسم پرزرق و برق و تشریفاتی که با حضور و سخنرانی رییس‌جمهور و دیگر «شخصیت‌ها» در تالار اجتماعات وزارت کشور برگزار شد نیز تامل‌برانگیز بود. در حالی که در مراسم سیاسی و تشریفاتی صبح این به اصطلاح همایش، به گفته برگزار‌کنندگان، حدود پنج‌هزار نفر از سمیناربروهای رسمی و حرفه‌ای شرکت کرده بودند، پس از صرف ناهار و استراحت، بخش اصلی و پژوهشی همایش که قرار بود اصل همایش بوده و طی آن، دست‌کم 10نفر از محققان برجسته این حوزه، آخرین دستاوردهای مهم علمی خود را عرضه کنند، به دلیل خروج تقریبا همه مستمعان مشتاق خلیج‌فارس، تعطیل و ملغی شد تا بار دیگر غلبه تشریفات سیاسی به محتوای علمی به رخ جامعه پژوهشی ایران کشیده شود. نگاهی سرسری به فعالیت‌های علمی، دانشگاهی و سیاسی اعراب در عرصه ملی، منطقه‌ای و جهانی علیه منافع ملی ایران در خلیج‌فارس نشان‌دهنده تلاش مستمر و بی‌وقفه آنان در قبال بی‌خیالی ما در این زمینه است. تنها در سال گذشته، من نگارنده شاهد تلاش‌ها، برنامه‌ریزی و صرف هزینه‌های هنگفت اعراب و به‌خصوص دولت قطر و استفاده نادرست و آگاهانه از اسناد تاریخی برای تاریخ‌سازی، جعل هویت و نادیده گرفتن تاریخ و ریشه‌های ایرانی خلیج‌فارس با همکاری کتابخانه ملی بریتانیا بوده‌ام؛ اقدامی که در فاز نخست خود با ده‌ها‌میلیون پوند بودجه اولیه آغاز شده و قرار است گسترده‌تر شده و ادامه یابد. سال‌هاست که به‌درستی شعار می‌دهیم که خلیج‌فارس ایرانی است، دنیا به این امر اعتراف دارد و هیچ‌کس حق ندارد این واقعیت‌ها را نادیده بگیرد یا انکار کند. این در حالی است که رقبا و دشمنان ایران در منطقه چهارنعل در حال تاختن در مسیر تغییر ذائقه و زاویه دید سیاست‌ورزان، نخبگان و افکار عمومی جهانی در جهت منافع و مطامع خود در منطقه هستند و مرتبا در این راه فعال‌تر و جدی‌تر می‌شوند. در مقابل روزبه‌روز از دامنه و عمق کارهای جدی علمی و فعالیت‌های تاثیر‌گذار و ماندگار جهانی در دفاع از منافع ملی ایران در خلیج‌فارس کاسته شده و حمایت‌های دولتی از این قبیل امور کاسته می‌شود و در مقابل خلیج‌فارس به ابزاری برای پیشبرد اهداف گذرای سیاسی و تبلیغاتی دولتیان تبدیل شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.