بزرگداشت مقام معلم
شیرزاد عبداللهی . کارشناس آموزش و پرورش
روز 12 اردیبهشت برابر با دوم ماه می میلادی، از جنبه تاریخی یادآور اعتصاب معلمان در اردیبهشت 1340 است. 52 سال پیش در این روز، ماموران شهربانی، به تجمع آرام معلمان در میدان بهارستان حمله کردند. یک معلم جوان به نام ابوالحسن خانعلی دبیر فلسفه دبیرستان جامی با گلوله مستقیم سرگرد ناصر شهرستانی، رییس کلانتری میدان بهارستان، به قتل رسید. این اتفاق منجر به اعتصاب ده روزه معلمان تهرانی شد. با اوج گرفتن راهپیماییها و اعتراضات معلمان و پشتیبانی دانشجویان و دانشآموزان، جعفر شریف امامی که در اسفند 39 از مجلس رای اعتماد گرفته بود، استعفا داد و شاه، سیاستمدار کهنهکار و اصلاحطلب، علی امینی را مامور تشکیل کابینه کرد. شاه علاقهای به امینی و دیگر سیاستمداران قدیمی نداشت و تحت فشارهای داخلی و توصیههای رییسجمهور دموکرات آمریکا «جان. اف.کندی» برای انجام اصلاحات مجبور به انتخاب امینی شد. به دنبال این تغییرات معلمان با وعده افزایش حقوق توسط دولت جدید، به مدارس بازگشتند. اتفاق مهم دیگر، انتخاب محمد درخشش، رییس باشگاه مهرگان و نماینده معلمان معترض، به عنوان وزیر آموزشوپرورش بود. کابینه علی امینی که با شعار مبارزه با
فساد اداری روی کار آمده بود، بعد از 14 ماه سقوط کرد و با انتخاب اسدالله علم به نخستوزیری، فضای نسبتا باز سیاسی که بعد از 28 مرداد 32 بیسابقه بود، جای خود را به دیکتاتوری فردی شاهانه داد. علاوه بر وابستگان به دربار، نیروهای مخالف رژیم مانند حزب توده و جبهه ملی دوم، با طرح مطالبات فراتر از توان دولت و ایجاد سوءظن به دولت امینی، باعث بیثباتی اوضاع و تضعیف دولت شدند. اما 12 اردیبهشت چگونه روز معلم شد؟ معلمان تهرانی که هر روز در مقابل باشگاه مهرگان در خیابان لالهزار حاضر میشدند، در اجتماع چندهزار نفری خود در روز دوشنبه 18 اردیبهشت سال 40، در قطعنامهای روز 12 اردیبهشت را به مناسبت شهادت ابوالحسن خانعلی روز معلم اعلام کردند. هزاران نفر از معلمان بعد از پایان این تجمع برای برگزاری مراسم شبهفت مرحوم خانعلی روانه گورستان ابنبابویه در شهر ری شدند. با سقوط کابینه امینی، درخشش هم از وزارت فرهنگ کنار رفت. حوادث سال 40 ابتدا یک رویداد صنفی و محدود بود، اما به دلیل آمادگی فضای عمومی جامعه، تبدیل به یک جنبش سیاسی با پیامدهای مهمی مانند سقوط کابینه و انحلال مجلسین شورا و سنا شد. بعد از سقوط کابینه امینی و
رویکارآمدن اسدالله علم که خود را با افتخار، غلام خانهزاد شاه مینامید، باشگاه مهرگان تقریبا تعطیل شد و دیگر اجازه برگزاری جلسات و تجمعات خیابانی به معلمان ندادند. با باز شدن فضای سیاسی در سال 56، تعدادی از معلمان که هنوز خاطرات سال 40 را در حافظه خود ضبط کرده بودند، کوشیدند که اتحادیه صنفی معلمان را تشکیل دهند، اما موفق نشدند. با گسترش فضای انقلابی در کشور، معلمان نیز مانند کارگران و اقشار دیگر تمایلی به تشکیل کانونها و انجمنهای صنفی و غیرسیاسی از خود نشان ندادند.
در دوسال آخر رژیم سابق و بهخصوص در سال 57 تنها گفتمان سیاسی در سطح جامعه گفتمان انقلابی برای سرنگونی رژیم شاه بود. در پاییز همین سال، انجمن اسلامی معلمان به همت بزرگانی مانند محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر تشکیل شد.
انجمن اسلامی در واقع وظیفه سازماندهی معلمان برای فعالیتهای سیاسی و برپایی نظام جمهوری اسلامی را بر عهده داشت. با آغاز اعتصاب معلمان در آبان 57 پتانسیل عظیم معلمان و دانشآموزان در خدمت انقلاب قرار گرفت. در نخستین بهار آزادی و در آخرین ساعات روز 11 اردیبهشت 58، آیتالله مرتضی مطهری استاد دانشکده الهیات با شلیک گلوله تروریستهای گروه فرقان به شهادت رسید. شخصیت فرهنگی و آموزشی استاد و تقارن شهادت او با روز 12اردیبهشت باعث شد که روز معلم به عنوان یک مناسبت انقلابی در تقویم بعد از انقلاب ثبت شود. با تثبیت و آرام شدن فضای مدارس در نخستین سالهای انقلاب، روز معلم تبدیل به مناسبتی رسمی و آیینی شد که توسط مقامات آموزشوپرورش برگزار میشود و معلمان نقش کمرنگ و حاشیهای در برگزاری این روز برعهده دارند. برای اجرای مراسم «هفته معلم»، هرساله ستادی به نام «ستاد بزرگداشت مقام معلم» در وزارتخانه و ادارات آموزشوپرورش تشکیل میشود. مهمترین برنامههای این روز انتخاب «معلمان نمونه» و آوردن آنها به تهران و دیدار با مقامات کشور و اهدای جوایزی به آنها و برگزاری هزاران جلسه سخنرانی توسط مسوولان آموزشوپرورش است. در این
جلسات، معلمان اغلب نقش شنونده را دارند. برخوردهای رمانتیک و بیان سخنان و تعبیرات تکراری در وصف مقام معلم؛ برای اغلب معلمان خوشایند نیست. در واقع مسوولان از مقام موجودی انتزاعی سخن میگویند که شباهت چندانی به معلمان واقعی که زیر بار تورم نفسشان به شماره افتاده است ندارد. هدایایی هم که در سطح مدرسه توسط دانشآموزان یا مدیران مدارس به معلمان داده میشود، از نگاه بسیاری از معلمان تحقیرکننده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.