|

درباره حال و روز فعلی پنج وزیر اطلاعات

همه آقایان وزارتخانه

چند سالی از انقلاب می‌گذشت که تعدادی از جوانان انقلابی فعال در نهادهای امنیتی به فکر تاسیس یک نهاد متمرکز اطلاعاتی افتادند. در دوران انقلاب و با انحلال سازمان اطلاعات‌وامنیت رژیم گذشته، وظایف امنیتی در نهادهای مختلف پخش شد. ابتدا کمیته‌ها بعد سپاه، سپس سازمان اطلاعات نخست‌وزیری و ارتش و در کنار آنها برخی قضات هم هریک برای خود کار اطلاعاتی و امنیتی می‌کردند؛ موقعیتی که «سعید حجاریان» از پایه‌گذاران اطلاعات از آن به عنوان وضعیت «ملوک الطوایفی» یاد می‌کند. در نهایت طرحی از دفترنخست‌وزیری به مجلس ارایه می‌شود تا وزارتخانه‌ای مشخص شکل بگیرد. آن زمان برخی معتقد بودند که فعالیت‌های امنیتی اطلاعاتی باید در سپاه متمرکز شود و برخی دیگر طرفدار تمرکز آن در قوه قضاییه بودند. اما در کوران اظهارنظرهای موافقان و مخالفان شکل‌گیری وزارتخانه‌ای متمرکز با هدف تعقیب فعالیت‌های امنیتی و اطلاعاتی زیر نظر دولت، بالاخره طرح رای می‌آورد و وزارتخانه تشکیل می‌شود؛ وزارتخانه‌ای که در سال 63 تشکیل شد و در این 29 سال تاکنون شش وزیر به خود دیده است. اما آنچه بر وزرای اطلاعات ایران گذشته است یکی نیست. وزیر نخست حالا در جنوب پایتخت و زادگاه خود به تولیت آستان«شاه عبدالعظیم» مشغول است، دومی نماینده مجلس خبرگان است و قصد دارد پست ریاست‌جمهوری را هم برای دومین بار امتحان کند. سومی که بیش از دو سال در مسند وزیر اطلاعات اصلاح‌طلبان باقی نماند، هم‌اکنون امام جمعه اراک است. چهارمی که وزیر دوران اصلاحات است درمرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نشسته است. وزیر پنجم که منتقد نرم دولت احمدی‌نژاد است، دادستان کل کشور است و ششمین وزیر، همچنان در مصدر کار است، با این تفاوت که یک استعفای کوتاه و پرماجرا را هم پشت سر گذرانده. از شش وزیر اطلاعاتی که جمهوری اسلامی به خود دیده است، سه نفر از اهالی اصفهانند، تاکنون دو نفر مدعی شده‌اند که قرار بوده به عنوان نخستین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی انتخاب شوند اما به دلایلی این‌طور نشده است و دیگر اینکه سه نفر آنها یعنی؛ علی فلاحیان، محسنی اژه‌ای و علی یونسی از فارغ‌التحصیلان مدرسه حقانی هستند. اگرچه علی یونسی چهارمین وزیر اطلاعات، معتقد است این پیشینه مدرسه حقانی برای سه وزیر نه برنامه‌ریزی شده، بلكه کاملا اتفاقی بوده است. وزیری که به شاه عبدالعظیم رفت «محمد محمدی‌نیک» معروف به محمدي ری‌شهری، متولد۱۳۲۵ و داماد مرحوم آیت‌الله مشکینی است. او که در قضیه محاکمه آیت‌الله شریعتمداری، قطب‌زاده و مهدی هاشمی هم نقش داشت، در شهریور 63 به عنوان وزیر اطلاعات پا به ساختمان وزارت تازه تشکیل‌شده گذاشت و در کابینه اول و دوم نخست‌وزیر دوره جنگ وزیر اطلاعات باقی ماند. «محمد شریعتمداری» از ری‌شهری نقل کرده که او مخالف فعالیت سیاسی کارمندان وزارتخانه بوده و معتقد بوده که در این صورت حقوقشان حرام است. ری‌شهری در سال 76 هم وارد رقابت انتخابات ریاست‌جمهوری شد اما با744 هزار رای سوم شد؛ رایی که او را به ورطه روزه سیاسی کشاند. آخرین سمت دولتی‌اش سرپرست حجاج ایرانی بود که سال 88 استعفا داد. گفته شد که استعفایش در اعتراض به اقدام دولت نهم در منفک کردن سازمان حج و زیارت از وزارت ارشاد و پیوستن آن به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری صورت گرفته است. سازمان حج ‌و زیارت به سازمان میراث فرهنگی ملحق نشد، ولی ری‌شهری هم دیگر به سازمان حج ‌و زیارت بازنگشت. اولین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران هم اکنون در دهه 70 عمر خود از سمت‌های دولتی وحاکمیتی کناره گرفته، نایب تولیه شاه‌عبدالعظیم و رییس موسسه فرهنگی دارالحدیث است. چند جلد کتاب نوشته و کتاب خاطرات خود را هم منتشر کرده است. وزیری که به خبرگان رفت «علی فلاحیان» متولد1328 نجف‌آباد اصفهان و بزرگ‌شده آبادان است. ازسال 63 تا 68 قائم‌مقام وزارت اطلاعات در دوره وزارت ری‌شهری بود. بعد از فوت امام و با روی کارآمدن دولت هاشمی از سال 68 تا 76 به جای ری‌شهری نشست. فلاحیان که مدتی هم رییس دانشکده وزارت اطلاعات بوده است، به نظر می‌رسد ازهمان ابتدا قبای این وزارتخانه را برای خودش دوخته بود اما باید چند سالی منتظر می‌ماند تا اندازه‌اش شود. او اگرچه درباره ورودش به وزارتخانه در سال 68 می‌گوید: «آقای ری‌شهری دیگر قبول نکردند در وزارت اطلاعات بمانند. بعد ما را معرفی کردند. اما در روایتی دیگرگفته است کسی که قرار بوده نخستین وزیر اطلاعات ایران شود او بوده نه ری‌شهری. «وزارت اطلاعات تاسیس شد بعد خدمت امام رسیدم و اجازه گرفتم که برگردم؛ امام فرمودند خیر شما باشید، من پررویی کردم و به امام گفتم این وزارت اطلاعات برای من شر می‌شود و با تقوا جور در نمی‎آید، امام سخنرانی کردند و گفتند باید بهترین‌ها در وزارت اطلاعات باشند. من ایستادم و دور بعد در دولت آقای هاشمی وزیر اطلاعات شدم.» اما به نظر می‌رسد وزیر پیشین که در جلسه رای اعتماد دومین کابینه سازندگی مهم‌ترین دستاورد وزارتش را تربیت نیروهای با‌کیفیت دانسته بود حالا چندان از این دوران حضورش راضی نیست چراکه اخیرا در جلسه شورای مرکزی جبهه خط امام و رهبری خراسان رضوی گفته است: «من ایستادم و دور بعد در دولت آقای هاشمی وزیر اطلاعات شدم؛ من آنجا ایستادم و عمر خود را تلف کردم، برای اینکه حقوق مردم ضایع نشود، حال به من می‌گویند اطلاعاتی آن هم از نوع بدش.» مهم‌ترین واقعه‌ای که در دوران وزارت علی فلاحیان رخ داد ماجرای سوء‌قصد به جان هاشمی‌رفسنجانی در سال 72 و«ماجرای میکونوس» بود. درجریان ماجرای کشف قتل‌های زنجیره‌ای و انتشار اخبار آن در روزنامه‌ها نام علی فلاحیان هم مطرح شد. اوگفته است که علت اصلی انتساب قتل‌های زنجیره‌ای به دوره او هم به این خاطر بوده که او با شعارهای آقای خاتمی مخالف بوده است. فلاحیان هم‌اکنون عضو مجلس خبرگان رهبری و نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم است. وزیری که امام جمعه شد «قربانعلی دری نجف‌آبادی»‌ متولد 1324 اصفهان است. با روی کار آمدن دولت اصلاحات، دری نجف‌آبادی وزیر اطلاعات دولت کابینه جدید شد. همان زمان بسیاری از رییس دولت وقت به خاطر سپردن مسوولیت این وزارتخانه به فردی از جناح مقابل انتقاد کردند. در نهایت همکاری وزیر جدید با دولت بیش از دوسال دوام نیاورد و با طرح بحث افشای قتل‌های زنجیره‌ای در سال 78 از دولت جدا شد. جالب است که او هم در کتاب خاطرات خود گفته است که نام او پیش از ری‌شهری به عنوان نخستین وزیر اطلاعات ایران مطرح بوده است. «انتخاب من برای وزارت از طرف دوم‌خردادی‌ها از روی اجبار و ناچاری بود که با تعیین آقای خزاعی به عنوان رییس دفتر کار را شروع کردم. آن زمان روی سعید امامی حساسیت بود و من به او که معاونت بررسی بود، حکم مشاوره دادم.» وزیر اطلاعات دوسال اول دولت اصلاحات این روزها از منتقدان دولت دهم است. گفته است برای افتتاح یکی از پروژه‌های مهرماندگار در اراک به قرآن تفال زده بوده وقتی که با آیه ششم سوره حج مواجه می‌شود به احمدی‌نژاد می‌گوید: آقای احمدی‌نژاد این آیه درباره بهار است البته نه به آن معنا که شما لفظ بهار را به کار می‌برید. عضو هیات رییسه مجلس خبرگان در واکنش به پیام تسلیت رییس‌جمهور به مناسبت درگذشت هوگو چاوز هم گفته بود: «این‌گونه عباراتی که آقای احمدی‌نژاد درخصوص رییس‌جمهور ونزوئلا به‌کار بردند در شأن ما نیست. دری‌نجف‌آبادی هم‌اکنون عضو مجلس خبرگان و امام جمعه اراک است او در سال 84 کتاب خاطرات خود را منتشر کرده است. بازگشت به قوه قضاییه «غلامحسین محسنی اژه‌ای» متولد 1335 اژیه اصفهان است که با روی‌کارآمدن دولت احمدی‌نژاد وزیر اطلاعات شد. محاکمه کرباسچی در سال 77 زمانی که او قاضی دادگاه و مسوول مجتمع ویژه قضایی، ویژه رسیدگی به جرایم کارکنان دولت بود، از جمله مهم‌ترین رخدادهای به یاد مانده از او پیش از تصدی وزارت اطلاعات است. وقایع سال 88 هم، همزمان با وزارت او بود. مدیریت رخدادهای منتهی به آن از سوی «علی فلاحیان» وزیر پیشین مورد انتقاد قرار گرفته است. جدا شدن اژه‌ای از دولت احمدی‌نژاد هم همانند سایر وزرای مشابه، داستانی دارد. او گفته است: «ما خودمان هم نفهمیدیم چرا و چگونه ما را کنار گذاشتند. خبر عزل خودم را از معاونم شنیدم و شوکه شدم. حتی اگر فرض هم کنیم که ما «آدم‌های بدی» هستیم بازهم این برخورد درست نبود.» بعد هم گفته است: «تصمیم گرفتیم خودمان را «به آن راه بزنیم» که از موضوع برکناری خبر نداریم و برای رفتن به جلسه دولت سوار ماشین شدم که راننده ماشین به من یادآوری کرد که آقای محسنی، گفته‌اند شما جلسه دولت نروید. برای خداحافظی هم به جلسه دولت راهمان ندادند.» او از دوم شهریور ۱۳۸۸ با حکم رییس قوه قضاییه، دادستان کل کشور شد و همزمان سخنگوی قوه قضاییه نیز می‌باشد. همچنان بر کرسی وزارت «حیدر مصلحی»، وزیر فعلی اطلاعات، متولد 1336 تهران است که در دولت دهم بر این مسند نشست. مهم‌ترین رخداد دوره وزارت او ماجرای استعفای اوست كه به ماجرای خانه‌نشینی 11 روزه احمدی‌نژاد منجر شد، اما با حکم رهبری، مصلحی در سمتش باقی ماند و احمدی‌نژاد هم که به گفته محمدرضا باهنر قصد استعفا داشت، تصمیم گرفت به کار خود ادامه دهد. در نامه رهبری در تاریخ 30 فروردین ماه 90 خطاب به مصلحی آمده است: استحکام و انسجام و روزآمدبودن دستگاه اطلاعاتی کشور یکی از پایه‌های مهم اقتدار نظام اسلامی است، لذا از شما می‌خواهم بیش از پیش در انجام ماموریت‌های مهم داخلی و خارجی وزارت اطلاعات اهتمام به‌خرج داده و با سرمایه‌ عظیمی که آن وزارتخانه از نیروی انسانی توانمند و انقلابی و متدین و فناوری‌های روز برخوردار است و با حمایت دولت خدمتگزار و همکاری سایر نهادهای اطلاعاتی اجازه ندهید کوچک‌ترین فترت و سستی در انجام وظایف قانونی آن دستگاه مهم پیش‌آید. برای شما و معاونان و مدیران محترم و همه‌ فرزندان عزیز انقلابی‌ام در وزارت اطلاعات دعا می‌کنم. موفق و موید باشيد. وزارت اطلاعات برای نخستین بار در دوره وزارت مصلحی صاحب یک تارنما شده است. بیشترین میزان اطلاعیه هم در دوران وزارت او صادر شده است. مصلحی در یکی از آخرین اظهارنظرهای خود درباره انتخابات غیرمستقیم در مورد اصلاح‌طلبان گفته است: «این شخص که همه شبکه‌های ضدانقلاب در داخل و خارج به دنبال کاندیداتوری وی هستند بدهی‌های زیادی به ملت ایران دارد. سوابق مسوولیت وی در گذشته نمی‌تواند پرونده گذشته وی را به دست فراموشی بسپارد.» وزیر اطلاعات در عین حال اضافه کرده است: «ای کاش امکان انتشار اسنادی مربوط به همین افراد از جلسه خصوصی‌شان وجود داشت که در این جلسه جسارت‌هایشان به ساحت امام راحل و سخره گرفتن اصل ولایت فقیه توسط همین فرد برملا می‌شد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.