رییس انجمن طراحان گرافیک فرانسه در گفتوگو با «شرق»:
حروف «فارسی» حرف میزنند
سحر آزاد: 27 آوریل برابر با هفتم اردیبهشت از سوی انجمن بینالمللی طراحان گرافیک (ایکوگرادا) به عنوان روز جهانی گرافیک نامگذاری شده است اما در ایران هفته گرافیک به دلیل همزمانی با هفته تئاتر یک هفته زودتر برگزار میشود. انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران نیز به مناسبت این هفته از فرانسوا کاسپر، موسس و رییس اتحادیه طراحان گرافیک فرانسه برای حضور در ایران دعوت کرد. کاسپر از سال ۱۹۸۹ کار خود را با طراحی آثار مختلف برای پروژههای متعدد دولتی، شرکتهای خصوصی و سالنهای تئاتر آغاز کرده و تاکنون عضو هیات داوری بسیاری از مسابقات بینالمللی طراحی در جهان بوده است. کاسپر که برای اولینبار به ایران آمده بود، معتقد است گرافیستهای ایرانی در 10 سال اخیر شهرت خوبی در دنیا پیدا کردهاند. او همچنین نسبت به حروف فارسی در گرافیک کشورمان ابراز علاقه کرد. با او در مورد وضعیت گرافیک در فرانسه و مسایلی که گرافیستهای دنیا باید به آنها توجه کنند، صحبت کردیم: گفته میشود گرافیک فرانسه بیشتر بر پایه تصویر و روایتگری است. گرافیک در فرانسه همچنان این روند را طی میکند و درحال حاضر چه وضعیتی دارد؟
امروزه روایتگری تقریبا از گرافیک فرانسه محو شده اما درحال حاضر دارای دو محور اساسی تجاری و فرهنگی است. بخش تجاری شامل آگهی و تبلیغات و بخش فرهنگی شامل موزهها و نمایشگاههای مردمی میشود. البته تاریخ گرافیک فرانسه بیشتر روی تصویر بنا شده است یعنی ارتباط از طریق تصویر شکل میگیرد، بهخصوص عکاسی در این زمینه جایگاه مهمی دارد. اتفاقا یکی از موضوعهایی که در چند سال اخیر در کشور ما هم درباره آن بحث زیادی شده، گرافیک تجاری و هنری است. برخی میان این دو شاخه تفاوت قایل میشوند و برخی معتقد هستند تفاوتی میان آنها نیست. در فرانسه آموزش و کارکردن در این دو شاخه چه فرقی با یکدیگر دارند؟ گرافیک در فرانسه خیلی گسترده است چون گرافیستهای زیادی درحال فعالیت هستند، به همان نسبت آموزشهای هر دو شاخه نیز در جهتهای مختلفی صورت میگیرد مثلا آموزشگاههایی هستند که دانشجویان را به گرافیک تجاری سوق میدهند و موسساتی نیز هستند که روی بخش فرهنگی گرافیک تاکید دارند. بهطورکلی در فرانسه سه وزارتخانه هستند که مسایل مربوط به آموزش را برعهده دارند: وزارت فرهنگ که مسایل مربوط به مدارس و دانشگاهها را برعهده دارد،
وزارت صنعت که مدارس و آموزشگاههای مربوط به طراحی صنعتی را عهدهدار است و وزارت آموزش ملی. مدارس و موسسات تحت پوشش هریک از این وزارتخانهها، دارای جهتهای مختلفی هستند؛ مثلا دانشجویانی که در مدارس وزارت فرهنگ، آموزش میبینند بیشتر به سمت مسایل فرهنگی و موسساتی که تحت نظر وزارت صنعت هستند، بیشتر به سمت صنعت و تجارت هدایت میشوند. آنها هم که در موسسات وزارت آموزش ملی درس میخوانند کسانی هستند که میخواهند در آژانسهای تبلیغاتی کار کنند. البته در فرانسه دوره لیسانس، سه ساله است و در این دورهها تئوریهای کلی، آموزش داده میشوند اما از دوره فوقلیسانس، دانشجویان انتخاب میکنند که وارد کدامیک از این موسسات شوند. از گرافیک ایران چه میدانید؟ پیش از آنکه به ایران بیایم اطلاعات زیادی داشتم و پوسترهای زیادی از ایرانیها دیده بودم.10 سالی است که آثار گرافیستهای ایرانی در دنیا مطرح شده است. در حال حاضر گرافیستهای خوب ایرانی شهرت خوبی در دنیا دارند. کار کدام یک از گرافیستهای ایرانی را بیشتر دیدهاید و چه جنبهای از گرافیک ایران برایتان جذاب بوده است؟ از قدیمیها آثار رضا
عابدینی، از نسل جدید سعیدی و میان این دو نسل، علی رشیدی و فرزاد ادیبی را بیشتر میشناسم. بخشهایی از گرافیک ایران نقاط مشترکی با گرافیک کشورهای دیگر دارد و همین نقاط مشترک همیشه برایم جالب بوده چون تصویری است که پیام دارد. از سوی دیگر ابعاد فرهنگ ایرانی را هم میتوان در این پوسترها و آثار گرافیکی دید. یکی از مسایل مهم گرافیک این است که تصویر برای همه مردم دنیا معنا بدهد و بدون نوشته، توانایی برقراری ارتباط با مخاطب را داشته باشد. وقتی پوستر یا یک کار گرافیکی در سطح بینالمللی نشان داده میشود، همه مخاطبان نمیتوانند متن آن را بخوانند اما از طریق تصویر به معنای آن پی میبرند. خیلی از آثار گرافیکی که از ایران میآیند تصویر گویایی دارند و با اینکه من متوجه حروف فارسی نمیشوم اما میتوانم پیام کار را درک کنم. این موضوع همان نکته مهمی است که در کار گرافیک باید به آن توجه کرد. مکتب لهستان یکی از مکاتب بزرگ گرافیک است و «هنری توماشوفسکی» یکی از هنرمندان بزرگ این مکتب به شاگردان خود میگفت: «اگر قرار است گربهای طراحی کنید، طوری طراحی کنید که واقعا حس گربه را بدهد.» هدف گرافیستها این است که تصویری ارایه دهند که
برای همه قابل فهم باشد. در گرافیک ایرانی، حروف برای من خیلی جذاب بوده است و حروف فارسی را خیلی دوست دارم چون زیبایی زیادی دارند. این حروف که تصویری ارایه میدهند که انگار حرف میزنند. حضور شما بهعنوان رییس انجمن گرافیک فرانسه چه فرصتی را برای تعامل میان دو انجمن ایرانی و فرانسوی و تبادل کارهای مشترک میان دو کشور ایجاد خواهد کرد؟ میتوان گفت موانع یا مشکلاتی که هر دو انجمن دارند، یکسان است. مساله اصلی همه ما این است که به عنوان گرافیست شناخته شویم و مشتریها متوجه شایستگیهای گرافیک شوند و بدانند گرافیک به چه کاری میآید. مسایل مشترکی که هر بار در سفرهایم به دیگر کشورها با آن برخورد میکنم و انجمن گرافیک ایران هم در این مسایل با ما توافق دارد، این است که چه سازوکاری برای قیمتگذاری تعیین شود؟ چطور با مشتری صحبت کرد؟ چطور کارمان را معرفی کنیم و ارتباط حرفهایها چگونه باشد؟ بنابراین وقتی مشکلات مشابهی داریم میتوانیم به جوابهای مشابه هم برسیم. ما در فرانسه منشوری اخلاقی و حرفهای در این زمینه تدوین کردهایم. در این منشور معیارهایی برای قیمتگذاری تعیین کردهایم و در سایتی که به صورت
آنلاین قابل دسترسی است به مشتریها و گرافیستها نشان میدهیم چطور میتوانند ارزش یک اثر را تعیین کنند. این معیارها را چه کسی تعیین کرده است؟ معیارهای ما بر پایه نظرسنجی انجام شده. یکی از معیارها برای تعیین قیمت این است که گرافیست چه مدتزمانی را برای طراحی یک کار صرف کرده است. از طریق قانون کار میتوان محاسبه کرد، یک روز کاری گرافیست چه ارزشی دارد. برای اینکه این معیارها درست باشد با سازمانهای مختلفی در دنیا بهخصوص سازمانهای اقتصادی معتبر مشورت کردهایم. همچنین این منشور با مشارکت انجمنهای لوگزامبورگ و نروژ تدوین شده است و بعد از آن در فرانسه و انگلستان گسترش پیدا کرد. میتوانم این سایت را به گرافیستهای ایرانی هم پیشنهاد کنم تا این روشها را به فارسی ترجمه کنند و بهکار بگیرند. (www.calkulator.com) نکته مهم این است که برای تکمیل این پرسشنامه تنها از افراد حرفهای استفاده کردیم و از آنها پرسیدیم برای طراحی یک لوگو یا کار گرافیکی به صورت معمولی چقدر وقت صرف میکنند. در آستانه روز جهانی گرافیک مهمترین مسالهای که گرافیستها یا انجمن بینالمللی گرافیک باید به آن توجه کند،
چیست؟ همه گرافیستها باید به مخاطبان و مشتریهایشان توضیح دهند که گرافیک به چه دردی میخورد و چقدر برای مشتری مفید است. بیشتر مشتریها فکر میکنند چون پول میدهند، گرافیست هم باید کاری انجام دهد که او خوشش بیاید، برای همین خیلی از مواقع گرافیستها از سوی مشتری مهجور واقع میشوند. مشتری معمولا عادت دارد گرافیست را به عنوان هنرمندی بداند که شایستگی زیادی ندارد و فقط چیزهای قشنگی تولید میکند درحالیکه اگر گرافیست با مشتری در مورد کارش صحبت کند و او را متوجه ارزشهای گرافیک کند، میتواند کار خود را توسعه دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.