کافه نظر
تیراژ چاپ اول کتاب به 500 نسخه رسید؛ حتی «بفروشها»
سعید برآبادی: «یک ضیافت خصوصی» که مجموعهای دستچینشده از مصاحبههای «احمدرضا احمدی» با مطبوعات است، به تازگی وارد بازار نشر شده است و در اهمیت این کتاب همین بس که اگر نگاهی به مصاحبهکنندهها بیندازید با چنین نامهایی روبهرو میشوید: «منوچهر آتشی»، «عبدالحسین آذرنگ»، «علی دهباشی»، «شهریار مندنیپور» و... حالا خود طرف مصاحبهشونده به کنار که شاعری یگانه به نام «احمدرضا احمدی» است!
اما گویی این ضیافت خصوصی قرار است آنقدر خصوصی باشد که ناشر این کتاب تصمیم گرفته آن را با تیراژ 500 نسخهای روانه بازار کند؛ بازاری که به گفته فعالانش، این روزها اصلا صرفه اقتصادی ندارد نه برای ناشر نه برای مولف و نه حتی وقتی پای نامهایی چون احمدرضا احمدی که شاعری در اصطلاح «بفروش» است به میان میآید.
در مواجهه با این تیراژ کم که به گفته ناشران و مولفان این روزها دیگر عادی شده و نویسنده شهیر و ناشناخته هم نمیشناسد، پیش از هر تاسفی، این سوال به وجود میآید که با این تعداد کم! قرار است کتاب به دست چند نفر برسد و اصولا آیا کتاب میتواند مخاطبش را در میان قفسههای پر از کتاب پیدا کند؟ اینکه چرا کار کتاب از تیراژهای کم یکی دوهزار نسخهای به این تعداد رسیده و اینکه با چنین شرایطی رابطه میان مخاطب و اثر چه میشود، سوالهایی است که نیاز به پاسخی سریع، قاطع و روشن دارند.
در آستانه نمایشگاه بینالمللی کتاب، نظر شما درباره وضعیت موجود در بازار نشر چیست و فکر میکنید چه مسالهای موجب شده است که ناشرها این روزها کتاب «بفروش»ها را هم 500 نسخه منتشر کنند؟
علیرضا رییس دانایی مدیر نشر «نگاه»
به خاطر دارم که 15 سال پیش کتاب «درآستانه» شاملو را 50هزار نسخه منتشر کردیم. کسی باورش نمیشد که یک هفتهای فروخته شود اما حالا کار به جایی رسیده که کتاب با تیراژ 500 نسخه روانه بازار میشود و مشتری هم شاید نداشته باشد. کاغذ گران شده، فروش به شکل عجیبی افت کرده و انبارها آنقدر پر است از کتابهای فروخته نشده که هر چه کم تعدادتر چاپ کند به نفعش است. چرا کتابها در انبار میمانند؟ چون مشتری آنها را نمیخرد، در فروردین 89 در نشر نگاه 40هزار جلد کتاب فروختیم، سال بعد در همان موقع، 30هزار نسخه و امسال تنها 12هزار نسخه. پس به نفع ناشر است که کاغذ کمتر و سرمایهگذاری کمتری را صرف تولید کتاب کند تا سرمایهاش زودتر برگردد. البته هنوز هم کتابهایی هستند که در هر نوبت، پنجهزار نسخه چاپ میشوند مثلا دیوان خانم بهبهانی، کتاب شعر شاملو و... که در همین نشر ما، هر بار با پنجهزار تیراژ چاپ میشوند. اما چرا کسی کتاب نمیخرد؟ شاید علاوه بر مشکلات مالی، عدم اطمینان مخاطب به کتابها باشد. اخیرا سختگیریها در ارشاد بیشتر و بیشتر شده و اعتماد مردم به کتاب آنقدر کم شده که ترجیح میدهند نسخههای افستی را از کنار
خیابان بخرند چون فکر میکنند ممیزی کمتری دارد. -----------------------
محسن پرویز معاون فرهنگی سابق وزیر ارشاد در دولت نهم و دهم
در حوزه کتاب، دو مقوله تیراژ و تعداد عناوین کتاب همواره مهم بوده و هستند. تیراژ هر کتاب به عوامل زیادی همچون سیستم توزیع، قیمت تمام شده، توان اقتصادی ناشران و... وابسته است به طوری که هر چه تیراژ پایینتر بیاید، نشان از آن دارد که در حوزه نشر، شاهد اقتصاد ضعیفتری هستیم. در این میان اگرچه که امروز با کتابهایی مواجهیم که تیراژی در حد 500 جلد دارند اما در برخی موارد شاهد هستیم که ناشر، تیراژ واقعی کتاب را اعلام نکرده چراکه تعداد کتابی که چاپ کرده از تعدادی که به عنوان تیراژ در شناسنامه قید کرده، بسیار کمتر است که این موضوع حکایت از وخامت مضاعف اقتصاد نشر دارد. چنین شرایطی البته در حالی است که دولت لااقل در یکونیم سال گذشته تصمیم مناسبی دراینباره نگرفته و بهنوعی ناشران از حمایتهای فوری دولت محروم هستند. در چنین شرایطی به نظر میرسد که علاقهمندان کتاب باید بهسمت کتابخانهها بروند و فرهنگ کتابخانهای جایگزین فرهنگ خرید کتاب شود شرایط اقتصادی جامعه اصلیترین عامل تیراژ کم کتاب بوده و ممکن است فردی اصلا از انتشار کتاب مورد علاقهاش با خبر نشود اما دراینمیان یک چالش مهم هم وجود دارد و آن این است: آیا
کتابی که 500 نسخه از آن منتشر میشود، به کتابخانههای کشور خواهد رسید؟ شاید در چاپ اول این اتفاق نیفتد اما قطعا با استقبال مخاطبان، میتوان امیدوار بود چاپهای بعدی چنین کتابهایی از طریق کتابخانهها به مخاطبانش برسد.
-------------------
یحیی ساسانی مدیر نشر افکار
این روزها شاهد کتابهایی هستیم که حتی با 300 نسخه هم چاپ میشوند. این موضوع البته بهنظر میرسد بد هم نباشد و نشان میدهد که تکنولوژی بهقدری پیشرفت کرده که دیگر ماشینهای دیجیتالی چاپ میتوانند با این تیراژ کم هم کتاب را، روانه بازار کنند. امتیاز این روش در این است که ناشر میتواند عناوین زیادی را در معرض دید مخاطب قرار دهد و اگر کتابی با استقبال مواجه شد، در چاپهای بعدی تیراژ بیشتری برای آن در نظر بگیرد. این روش را میشود یک نوع «پیشتولید» بهحساب آورد و از این منظر قابل دفاع است. اما نباید فراموش کنیم که بههرحال وقتی کتابی اینقدر کمتیراژ است به لحاظ اقتصادی اصلا به صرفه نیست چون شما هزینههای سربار اولیه مثل حروفچینی، طراحی جلد و... را باید برای این تعداد کم کتاب هزینه کنید. گاهی هم ممکن است یک چهره موفق به استناد حوزه نشر، کتابش با این تیراژ کم چاپ شود که جای تعجب ندارد. از یاد نبریم بسیاری از کتابهای پرفروش ما، اصولا کتابهای خوبی نیستند و کیفیت هنری بالایی ندارند. ----------------
دکتر عطاالله کوپال استاد دانشگاه
شمارگان رمان در دنیای امروز در قیاس با ایران، رقمی نجومی است. آخرین رمانهای «گابریل گارسیا مارکز» با تیراژ یکمیلیون نسخه چاپ شده و کتابهای خانم «رولینگز» که رمانهای «هری پاتر» را نوشته با تیراژ هفتمیلیون انتشار یافته و تازه عدهای هم صف کشیدهاند تا جزو نخستین خریداران آن کتاب خاص باشند. وقتی که در ایران بحث از تیراژ پانصد نسخه بهمیان میآید باید این نکته را هم اضافه کنم خیلیها که امیدی به فروش کتابشان ندارند با هزینه شخصی خود با ناشر کنار میآیند تا فقط صد نسخه یا کمتر از کتابشان را چاپ کنند به این امید که لااقل ثبت شود و باقی بماند. بحث فقط بر سر رمان نیست بلکه تقریبا به جز کتابهای کنکور و کتابهای درسی و کمک درسی بقیه کتابها بخت بلندی در بازار ندارند. ما در حالی گرفتار دغدغه شمارگان نشر چاپی هستیم که در نقاط دیگر جهان شرایط نشر الکترونیک و خرید نسخههای الکترونیکی از طریق اینترنت فراهم شده است. در عوض در سرزمین ما، بعضیها که از انتشار کتاب خود به هر دلیلی ناامید میشوند، نسخه رایگان آن را در اینترنت منتشر میکنند. این نشان از استیصال کسی دارد که برای نوشتن هر صفحه از کتابش سوزن به چشم خود
زده و به قول سعدی چراغ بلاغت ذهن خود را با مرارت افروخته است. در گذشتههای نهچنداندور برای چاپ کتاب هیچ دستگاه چاپی را با سیستم لیتوگرافی و فیلم و زینک، زیر هزار نسخه نمیبستند. درحالیکه حالا با سیستم ریسوگراف یا چاپ دیجیتال میتوان کتاب را فقط در یک یا ده نسخه چاپ کرد. دریغا که پیشرفت تکنولوژی از قضا برای ما موجبات کمشدن شمارگان نشر کتاب را فراهم کرده، باشد که چنین نباشد! --------------
دکتر سیدجواد میری کارشناس فرهنگی
در میان نشریات و انتشاراتیهای اروپایی و آمریکایی، مشتریمحوری بهشدت در حوزه کتاب اثرگذار بوده. بر این اساس بسیاری از کتابها با تیراژهای پایین چاپ میشوند و اگر مشتری از آنها استقبال کرد، میتواند از طریق سایتی همچون آمازون درخواست خریدش را مطرح کند. بنابراین میتوان گفت که اتفاقا نشر ایران دیر به سمت چنین روشی حرکت کرده و شاید نبود تکنولوژی مانعی بر سر این راه بوده که حالا کمکم در حال برطرفشدن است. از سوی دیگر، اگرچه مطالعه علمی صورت نگرفته اما میشود گفت که مخاطب ایرانی به فیزیک کتاب وابسته است. هنوز بسیاری از کتابخوانهای ما نتوانستهاند با پیدیاف کتاب که روی نرمافزارهای کتابخوانی قابل اجرا هستند ارتباط برقرار کنند و فکر میکنم نبود همین فرهنگ هم میتواند مخاطب را در مواجهه با کتابهای کمتیراژ با مشکل مواجه کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.