|

«اتاوا» دنبال راه‌اندازی دفتر حافظ منافع در تهران

چراغ‌های رابطه خاموش است

شرق، زینب اسماعیلی: صدور بیانیه‌ای توسط وزیر امور خارجه کانادا کافی بود تا رابطه ایران و این کشور بیش از هفت ماه متوقف شود و اکنون به سمت دفتر حافظ منافع کاهش پیدا کند؛ دفتری که فعلا قرار است در سفارت ایتالیا در تهران باز شود تا حافظ منافع کانادا در ایران باشد، اما هنوز طرف ایرانی از کشوری که بتواند نقش حافظ منافع تهران را در رم بر عهده بگیرد، سخنی نگفته است. روز گذشته سفیر ایران در ایتالیا از توافقاتی بین رم و اتاوا خبر داد که بر اساس آن «ایتالیا» مسوولیت حفاظت منافع «کانادا» در ایران را بپذیرد. بر این اساس سطح رابطه تهران - اتاوا که از شهریور 91 با تعطیلی سفارت متوقف شده بود، به داشتن دفتر حافظ منافع کاهش پیدا می‌کند؛ دفتری برای انجام امور کنسولی اتباع
دو طرف که بر اساس قانون، مجاز به صدور ویزا نیز نخواهد بود، مگر آنکه طرفین بر این مورد توافق کنند. اکنون رابطه
تهران - قاهره و تهران - واشنگتن و تهران - لندن و به تازگی تهران - اتاوا با داشتن دفتر حفاظت منافع برقرار است. چند ماه پس از حمله سفارت انگلیس در ایران و تعطیلی سفارت، وزیر امور خارجه کانادا نیز بار و بنه سفیر و کارکنان سفارتخانه کشورش در تهران را بست و به دیپلمات‌های تهران نیز پنج روز وقت داد تا خاک اتاوا را ترک کنند. سیدمحمد علی‌حسینی، سفیر ایران در ایتالیا که روز گذشته خبر توافق بین اتاوا و رم را اعلام کرده، می‌گوید: «بر اساس عرف بین‌الملل لازم است قبل از هر اقدامی در این خصوص، با کشور میزبان (ایران)، مشورت و در صورت وجود زمینه لازم اقدامات بعدی انجام شود.» مشورتی که تاکنون خبری از آن منتشر نشده است.روزهای آخر اسفند سال گذشته (1391)، حسن قشقاوی، معاون کنسولی امور ایرانیان و مجلس وزیر خارجه، از افتتاح مرکز کنسولی جدید وزارت خارجه برای ایرانیان مقیم کانادا و انگلیس خبر داده بود که «با افتتاح این مرکز کارهایی که نمایندگی ایران در کانادا و انگلیس انجام می‌دادند، در بخش کنسولی وزارت امور خارجه انجام می‌شود.»آمارهای مختلفی از ایرانیان مقیم کانادا منتشر شده است؛ اعدادی بین 300هزارنفر تا یک‌میلیون و ۴۰۰هزارنفر. طبق آمار رسمی کشور کانادا به طور متوسط بین پنج تا هفت‌هزار ایرانی هر سال وارد این کشور می‌شوند و حدود هشت‌درصد از کسانی‌که در کانادا به دنیا آمده‌اند، در سرشماری خود را ایرانی اعلام کردند. فارغ از عدد جمعیت ایرانیان مقیم کانادا، این کشور که دارای مهاجر پرشماری است، پنجمین کشوری است که مقصد مهاجرت ایرانیان است. جمعیت متراکم ایرانیان مهاجر در کانادا موجب شده تا حتی این افراد موفق شوند در پارلمان استانی یک نماینده ایرانی داشته ‌باشند.
دفتری برای فعالیت کنسولی
با تعطیلی یکباره سفارت کانادا در تهران و قطع رابطه این دو کشور، اگرچه مقام‌های دستگاه دیپلماسی وزارت خارجه ایران نسبت به این اقدام واکنش‌ نشان دادند، اما تغییری در سطح رابطه دو کشور ایجاد نشد. به‌دنبال سرگردانی ایرانیانی که روابط کنسولی‌شان با کانادا معطل مانده ‌بود، دفتر حافظ منافع ایران در واشنگتن (سفارت پاکستان) در آمریکا و سفارت ایران در فرانسه از سوی ایران به عنوان مسوول رسیدگی به مشکلات و مسایل کنسولی اتباع ایرانی ساکن کانادا و اروپا مشخص شدند؛ اقدامی که اکنون از سوی کانادا، به سمت تاسیس دفتر حفاظت منافع می‌رود. «محمد شریف» استاد حقوق بین‌الملل در این مورد به «شرق» می‌گوید: «عموما اختیاراتی که به دفاتر حافظ منافع سپرده می‌شود محدود و در حد اختیاراتی است که کنسولگری‌ها بر عهده دارند نه سفارتخانه‌ها.» این استاد دانشگاه توضیح می‌دهد «سفارتخانه‌ها در هر کشوری مسوول تنظیم روابط سیاسی دو کشور هستند، اما کنسولگری‌ها و دفاتر حفاظت منافع عموما تنظیم‌کننده روابط اتباع کشور، موضوعاتی مانند تجار، مسایل مرتبط با اقامت، وکالت، قیمومیت، سرپرستی اطفال هستند. این موضوع در کنوانسیون 1967 روابط دیپلماتیک تشریح شده ‌است و تاکید شده حوزه کاری کنسولگری‌ها به موضوعاتی که وجهه سیاسی ندارد، محدود می‌شود.» البته شریف تاکید می‌کند که «سطح اختیار دفتر حافظ منافع وابسته به توافق بین دو کشور «اعطا‌کننده حق» و «پذیرنده حق» است و ممکن است که در مواردی دو کشور توافق کنند که دفتر حافظ منافع در مسایل سیاسی نیز نقش ایفا کند و نقش انتقال‌دهنده و گیرنده مواضع سیاسی را بر عهده داشته ‌باشد.» این استاد حقوق بین‌الملل تاکید می‌کند: «حافظ منافع قادر به تصمیم‌گیری سیاسی نیست، اما می‌تواند در مورد مسایل کنسولی تصمیم‌گیری کند.» به گفته دکتر «شریف»، «دفتر حافظ منافع مواضع و دیدگاه‌های دو طرف را مبادله می‌کند، اما قادر به اتخاذ تصمیم نیست؛ اما سفیر و سفارت‌خانه بر اساس کنوانسیون 1961 قادر به تصمیم‌گیری است، چون به نمایندگی از کشور فرستنده در کشور پذیرنده حضور دارد.»
دشواری احیای رابطه تهران با لندن و اتاوا
با توجه به احتمال گشودن دفتر حافظ منافع کانادا در ایتالیا، روابط تهران - اتاوا در سطح دفتر حفاظت منافع تنزل پیدا می‌کند؛ نکته‌ای که «علی بیگدلی» استاد روابط بین‌الملل تایید و اضافه می‌کند: «با بازشدن دفتر حافظ منافع بین تهران و اتاوا باید گفت امید چندانی به احیای سفارتخانه این دو کشور نیست.» این استاد روابط بین‌الملل اضافه می‌کند: «کشور انگلستان تلاش برای احیای رابطه با ایران را به حل مساله هسته‌ای ایران منوط کرد و کانادا نیز به‌طور غیرمستقیم این موضوع را مطرح کرد. درحالی‌که تهران همراه و همجوار مذاکرات هسته‌ای تلاش می‌کند قطع رابطه با این دو کشور را احیا کند، می‌بینیم که رابطه با این دو کشور احیا نخواهد شد و با مذاکرات هسته‌ای نیز احیا نخواهد شد.»
«بیگدلی» اضافه می‌کند: «گشودن دفتر حافظ منافع کانادا به معنای احیای رابطه نیست، بلکه این دفتر فقط می‌تواند کارهای کنسولی را انجام دهد که به معنای روابط سیاسی نیست.»
او یادآوری می‌کند که «دفاتر حفاظت منافع نمی‌تواند کار صدور ویزا برای متقاضیان را انجام دهد، مگر آنکه هر دو طرف بر سر این مورد توافق کرده ‌باشند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.