|

امید به قانون تازه

بهمن کشاورز . حقوقدان

1- شنیده شد یکی از اعضای محترم شورای نگهبان مژده پایان رسیدگی به قانون مجازات اسلامی و ارسال آن را به مجلس جهت ابلاغ به قوه قضاییه داده‌اند. امیدواریم این حرکت انجام شود و مشکل دیگری پیش نیاید. زیرا آخرین بار در موقعیت مشابهی متن قانون برای اصلاحات عبارتی به شورای نگهبان ارسال و بعدا معلوم شد ظاهرا تغییرات فراتر از این بوده است. ایضا فرموده‌اند این قانون آزمایشی و برای پنج‌سال قابل اجرا است. این نکته تازگی ندارد و ما به آزمایشی‌بودن قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری عادت کرده‌ایم.
2- تا این لحظه آخرین متن را ندیده‌ایم و نمی‌دانیم دچار چه تحولات و تغییراتی شده است. واقعیت این است همچنان که پیش از این ‌بارها گفته و نوشته بودم آخرین متنی که دیدم - بدون اینکه خالی از اشکال باشد (که هیچ‌یک از ساخته‌های دست و ذهن بشر خالی از اشکال نیست) - قانون خوبی بود و نوآوری‌هایی در برداشت که می‌توانست بسیاری از مشکلات موجود را حل کند. از باب نمونه این موارد را به یاد دارم: نحوه اعمال مجازات نسبت به جرایم ارتکابی در خارج از ایران موضوع مواد 7 و 8. بحث مسوولیت دولت در قبال ورود خسارت به اشخاص در نتیجه تجاوز حکم از میزان و کیفیت مندرج در قانون. طبقه‌بندی و تقسیم مجازات‌های تعزیری به هشت درجه. تعیین مجازات برای اشخاص حقوقی. منضبط کردن نحوه اعمال تخفیف مجازات و معافیت از آن. مقوله تعویق صدور حکم. نظام مجازات «نیمه آزادی». استفاده از سامانه الکترونیکی برای مجازات حبس. مجازات‌های جایگزین. تصریح دوره مراقبت در مورد محکومان. حل مشکل مجازات اطفال و نوجوانان در مواردی که باعث بروز اشکال در مجامع بین‌المللی بود. تصریح به آثار نسخ قانون. آوردن بحث مرور زمان از قانون آیین دادرسی کیفری به متن قانون مجازات. تصریح به سقوط حق شکایت در صورت عدم شکایت در جرائم قابل گذشت در مدت معین. پذیرش ضمنی اجرای احکام خارجی صادره درباره اتباع ایران. حل مشکل تعریف شروع به جرم. منضبط کردن موضوع تعدد جرم و تکرار جرم. به‌دست‌دادن تعریف جدیدی از جنون. تعریف صریح اقرار کیفری. شناسایی اذیت و آزار روحی به عنوان شکنجه و موارد دیگری که بیان آنها باعث اطاله کلام خواهد شد و در مواردی نیز نسبت به احکام موجود در قانون مجازات سال 1370 شفاف‌سازی انجام شده و ابهامات برطرف شده. مثلا درخصوص علم قاضی مواردی آمده که مسیر مناقشات موجود را تا حد زیادی مسدود کرده است.
3- در بعضی موارد نیز احکام کیفری به ویژه در مورد حدود به نحوی مطرح و تشریح شده بود که بدون خدشه به مقررات مشکلات احتمالی موجود را پیشگیری یا منتفی می‌کرد. همچنین بسیاری از احکامی که می‌بایست یکجا می‌آمد و در قانون فعلی پراکنده است تجمیع شده بود. به هر حال همچنانکه گفته شد قانون در مجموع نسبت به دو متن قبلی از کیفیت بهتری برخوردار بود. 4- ما نمی‌دانیم تغییراتی که اخیرا و در مقام اصلاح عبارتی داده شده چگونه و تا چه حد است. اما قویا امیدواریم نقاط قوت و مثبت قانون دچار تحول منفی نشده باشد.
5- آنچه مسلم است حقوقدانان اعم از قضات و وکلا و جز آنها ناچار خواهند بود با اجرای قانون جدید اطلاعات خود را درخصوص حقوق جزا بازنگری و بازخوانی کنند. البته در بسیاری از موارد قانونی که بنده دیدم رجعتی به قانون مجازات عمومی سال 1352 کرده بود که اگر چنین باشد آنگاه نظریات مشورتی اداره حقوقی در زمینه مسایل کیفری مربوط به آن سال‌ها قابل استفاده خواهد بود.
6- در عین حال با بی‌صبری منتظر تصویب و ابلاغ قانون آیین دادرسی کیفری جدید هستیم که در این مورد هم امیدوارم آخرین متنی که دیدم و متن خوبی بود در سراشیبی تغییرات منفی نیفتاده باشد و نیفتد. والله اعلم

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.