|

شبیه‌سازی زمین‌لرزه در مقیاس کوچک

زلزله‌ بی‌خطر آزمایشگاهی

یاسان زرکوب

زمین‌لرزه یا زلزله در حقیقت حرکت‌های ناگهانی و سریع پوسته زمین است که در اثر آزادسازی انرژی در یک نقطه داخلی زمین به نام کانون زلزله پدید می‌آید. مجموعه‌ای از امواج با عنوان «امواج زمین‌لرزه‌ای» از کانون زلزله در تمام جهت‌ها منتشر می‌شود. با توجه به خسارت‌های بسیاری که زمین‌لرزه‌ها پدید می‌آورند، بشر همیشه آرزومند بود، زمان و مکان دقیق وقوع زمین‌لرزه‌ها را پیش‌بینی کند اما هیچ‌گاه موفق نبوده است. البته تلاش برای پیش‌بینی زلزله از قرن نوزدهم به بعد شدت گرفت. دانشمندان در این سال‌ها پژوهش‌های زیادی انجام دادند تا ارتباط میان برخی تغییرات قابل مشاهده در محیط پیرامون برای پیش‌بینی زلزله را کشف کند اما متاسفانه بشر تاکنون نتوانسته است مدل‌هایی ارایه کند که بتواند وقوع یک زلزله را پیش‌بینی کند و زمان، محل وقوع و شدت آن را به دقت بیان کند. به همین دلیل دانشمندان تصمیم گرفتند فعلا روی ساخت دستگاه‌هایی برای شبیه‌سازی زلزله سرمایه‌گذاری کنند. چنین دستگاهی معمولا زلزله‌ای کوچک را شبیه‌سازی می‌کند. با بررسی پیامدهای این زلزله مصنوعی، می‌توان به اطلاعاتی دست یافت که برای شناخت بهتر زمین‌لرزه‌های واقعی به ما کمک می‌کند. مهندسان نیز می‌توانند با استفاده از نتایج حاصل از این ابزار، سازه‌های مقاوم‌تری در برابر زلزله طراحی کنند. طرز کار این دستگاه که «ماشین زلزله» نام دارد، ساده است. ابتدا چند سنگ در امتداد یک گسل روی یکدیگر سر می‌خورند تا انرژی درونشان آزاد شود. بخشی از این انرژی، به شکل موج به سمت بیرون حرکت می‌کند و باعث ایجاد امواج لرزه‌ای می‌شود که زمین را می‌لرزاند. اما اکنون این پرسش پیش می‌آید که این پدیده چه مدت طول می‌کشد و پراکندگی انرژی به چه صورت است؟ محققان دانشگاه اوکلاهاما برای تشخیص این فرآیندها، به تازگی دستگاهی ساخته‌اند که رویدادهای درون پوسته زمین را شبیه‌سازی می‌کند. با استفاده از یک چرخ طیاری 225 کیلوگرمی، دو تکه سنگ را روی یکدیگر حرکت می‌دهند. با شبیه‌سازی تنش‌های گسل، اطلاعات مربوط به نیرو و تغییرات آن در هنگام زلزله فراهم می‌شود.«دیوید لاکنر»، زمین‌شناس مرکز نقشه‌برداری ایالات متحده می‌گوید: «به نظر می‌رسد که بخش زیادی از این انرژی به گرما تبدیل می‌شود و بخش دیگری از آن نیز موجب خرد شدن سنگ‌ها می‌شود. نتایج نشان می‌دهد حداکثر 10‌درصد انرژی کل به صورت لرزش زمین، پخش می‌شود.» به گفته «لاکنر»، درک چگونگی آزاد شدن انرژی زمین‌لرزه طی زمان به مهندسان کمک می‌کند تا سازه‌های بهتر و مقاوم‌تری در برابر زلزله طراحی کنند. بخش اصلی این دستگاه یک چرخ طیار است. این چرخ با سرعت زیادی می‌چرخد و انرژی را به صورت مکانیکی ذخیره می‌کند. این چرخ طیار به شفت مرکزی متصل است. شفت دیگری کلاچ دستگاه را به بلوکی به قطر 10‌سانتیمتر از جنس گرانیت یا دولومیت وصل می‌کند که همگام با چرخ طیار می‌چرخد. محققان از گرانیت یا دولومیت به‌عنوان نماینده سنگ‌های پوسته زمین استفاده می‌کنند. حسگرهای کنار و درون سنگ‌ها نحوه تغییر شکل، خرد شدن و گرم شدن ماده را طی شبیه‌سازی نشان می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.