با «تاچر» چه باید کرد؟
مصاحبه با «طارق علی» که در پی میآید، نخستینبار در یک روزنامه اتریشی و به زبان آلمانی منتشر شد. طارق علی فیلمساز و فعال سیاسی چپگرای بریتانیایی-پاکستانی است و از اعضای تحریریه مجله «نیولفت ریویو» است. میراث «تاچر» چیست؟ میراث او را به راحتی در بریتانیا میتوان دید؛ میراثی که اساسا حکایت تباهی و زوال است: دولتی کوچک، پساپادشاهی و رعیتی و وابسته به نوستالژیا و مهمتر از آن، وابسته به آمریکا تا آن را سرپا نگه دارد. درمورد اقتصاد، مدل تاچری (حیرتانگیز است که هنوز سیاستمدارهای کور آن را میستایند) صنعتیزدایی کشور، خرید رای طبقه کارگر با خرج پولی که از نفت دریای شمال به دست آورد و ایجاد بنیان مالی کردن اقتصاد که در والاستریت در سال 2008 شکست خورد. ما در دنیایی زندگی میکنیم که شخصی کردن سیاست در آن آسان است. مسلم است که تاچر معیارهای سرمایهداری را پیش راند ولی او این معیارها را با انرژی و سنگدلیای که مخصوص خودش بود، اجرا کرد.سیاستمداران دیگری که دقیقا همین سیاستهای تاچر را اجرا کردند، بار ریتوریک کمتری به دوش کشیدند. برخی محافظهکاران آمریکایی بیهیچ خجالتی اعتراف
میکردند که حزبشان از «پوژادیسِ» (جنبش حمایت از پتی بورژوا در دهه 50 در فرانسه) انگلیسی تبعیت میکند. تاچر جنگ با کارگران معدن را بُرد و آنها را مجبور کرد اعتصابشان را بشکنند و پس از آن اتحادیهها را از بین برد. انگلستان در آن زمان اتحادیه کارگری قدرتمندی داشت که به لطف تاچر زمینگیر شد. او اعتصابکنندگان معدن را «دشمن» میخواند. علاوه بر اینکه اتحادیهها را خنثی کرد، حزب کارگر کهنهکار را نیز نابود کرد. نیگال لاوسان، رفیق کابینه و رییس خزانه در نقدی بر کتابی که در «فایننشالتایمز» چاپ شد گفت برای یک عضو حزب محافظهکار، اینکه میراثدار واقعی تاچر رهبر اپوزیسیون بود، تراژیک است. سیاستهای «تونی بلر» حتی از ادامه صرف تاچر نیز فراتر رفت. البته بلر به اندازه تاچر در نبردش موفق نبود. جنگ عراق کارش را ساخت و برای همیشه او را «دروغگویی سادهلوح» در ذهن عموم حک کرد. به نظر شما مهمترین چیزی که تاچر به دست آورد چیست؟ میتوانم به تخریب قدرت اتحادیهها و حزب اپوزیسیون اشاره کنم. بلر و هم مسلکانش حزب کارگر را «تاچریزه» کردند و تا امروز هم ادامه دارد. اینها پیششرطهای خصوصیسازی و بازاری کردن کشور
با پول خصوصی بود که سلطه دهشتناکش بر بخش عمومی را ادامه میدهد. دوره تاچر بهترین عصر آنها بود. حالا به بریتانیا نگاه کنید. کن لوچ، کارگردان سینما پیشنهاد کرده بود که مراسم خاکسپاری تاچر را باید به مزایده گذاشت و به شرکتی سپرد که بهترین قیمت را پیشنهاد میدهد. میتوان اضافه کرد که مراسمش را بايد به کمپانیهای خصوصی سپرد؛ با لوگوهایشان که روی تابوت نصب کردهاند. به نظر شما بزرگترین اشتباه او چه بود؟ همه چیز؛ از نولیبرالیسم تا جنگهایی که راه انداخت. از دید خودش بسیار موفق بود. میراثش به لطف تونی بلر و «گوردون براون» همچنان زنده است. جز اینکه تا حدی بیگانههراس و نژادپرست بود. همانطور که اخیرا نخستوزیر استرالیا یادآوری کرد. تاچر به او گفته بود نگذارد استرالیا شبیه «فیجی» شود. به خاطر همین اظهارنظر رابطه او و همسر مالزیاییاش شکرآب شد. تاچر درکمپین انتخاباتی خودش تشریح کرد که چگونه «مهاجران» بریتانیا را دارند در مرداب فرومیبرند. زمانی این حرفها را زد که دودرصد جمعیت بریتانیا، اصالتا مال آنجا نبودند! بلر و براون ایده چندفرنگگرایی «لوسی» را پرداختند ولی «دیوید کامرون» و «اد میلیبند»
دوباره سرزنش و محدود کردن مهاجران را شروع کردند.همانطور که مرگ تاچر منازعهبرانگیز شد، در زمان حیاتش نیز منشا اختلافات زیادی بود. او جامعه بریتانیا را دو شقه کرد؛ میان «آنها که میخواهند» و «آنها که نمیخواهند»، میان «برندهها» و «بازندهها»، میان «خشکها» و «ترها» و میان «از ما» و «غیر از ما». او این کارها را به تنهایی نکرد. مسیر جدید سرمایهداری بریتانیا از پیش مورد توافق حزبش به رهبری «ادوارد هس»، قرار گرفته بود. تاچر و پیروانش این مسیر را محقق کردند و از آن فراتر رفتند. جامعه بریتانیا به شدت منشقق است ولی این انشقاق در سیاست عمومی بازتابی ندارد. هر سه حزب اصلی اکنون افراطی شدهاند. فرآیند دموکراتیک هم در سراسر اروپا و هم آمریکای شمالی تحت فشار زیادی است. نظرتان درباره جشنهای خیابانی پس از مرگ تاچر چیست؟ این جشنها اجتنابناپذیر بود و در عین حال نشانه نامیدی هم هست. من هرگز از اینگونه ادبیات ضد زن خوشم نمیآمده. آیا بریتانیای حال حاضر کشور تاچر است؟ منظورم این است که کشور هنوز تحت تاثیر او و میراث اوست؟ آیا دنیا بریتانیا را کشوری میشناسد که بر اساس راه تاچر توسعه یافته
است؟ بی شک. البته به جز اسکاتلند. اسکاتلندیها هرگز به تاچر رای ندادند. اما باید دید آنها شجاعت دارند که از تاچر عبور کنند و در قامت کشوری مستقل دیده شوند یا نه؟ امیدوارم بتوانند. اگر این اتفاق بیفتد در انگلستان هم فضای سیاسی جدیدی گشوده خواهد شد. دوره حکومت تاچر برای اکنون ما چه درسی دارد؟ شلی، شاعر قرن نوزدهم آنچه اکنون به آن نیاز داریم را خیلی خوب تصویر کرده است. اکنون انگلستان اپوزیسیونی به معنای واقعی کلمه ندارد: کودکان روزهای بهتر/ مانند شیر، پس از چرتی کوتاه، برخیزید/ بیشمار و شکستناپذیر/ زنجیرهایتان را همچون شبنمی که به گاه خواب بر صورتتان چکیده، بیافشانید شما بسیارید و آنها اندک.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.