|

گزارشی از کارگاه آموزشی مفهومی در کویر

آینه‌های گمشده

پروژه مفهومی در کویر برای شخص من به عنوان عضو کوچکی از خانواده بزرگ هنر مفهومی ایران یک فرصت بسیار طلایی و مفید بود برای یادگرفتن، مشاهده و به دست آوردن تجربه‌های جدید درباره موسیقی مفهومی. در اینجا و در ابتدا باید از تمام زحماتی که استاد «نادرمشایخی» برای ترتیب‌دادن و پذیرایی از میهمانان کشیده‌اند تشکر کنم که اگر تلاش‌های ایشان نبود چنین کارگاه آموزشی مفیدی هیچ‌گاه تشکیل نمی‌شد و نیز همکاری سایر دوستانی که به استاد مشایخی کمک فراوانی کرده‌اند قابل تقدیر و به یادماندنی است به‌ویژه تلاش‌های بی‌وقفه «مهدی بهبودی» شایان ذکر است. این پروژه چهارروزه هم آموزش غیرمستقیم بود و هم تجربه‌ای شخصی و هم دیدن و شنیدن آثاری جالب توجه که توسط اساتید و هنرمندانی چون پیتر آبلینگر، گئورک نوسبامبر و کلاوس لانگ اجرا شد. به شخصه اجراها و ایده‌های پیتر آبلینگر تاثیر فراوانی بر روی من گذاشت. آبلینگر در بیشتر مواقع مایل بود دست به کشف انفرادی مکان‌ها و جغرافیا بزند. او خود به تنهایی جاهایی را برای اجرای آثارش که در کویر ساخته بود کشف می‌کرد و به محیط حساسیت فوق‌العاده زیادی داشت. این یکی از ویژگی‌های اوست. او برای یکی از اجراهایش که من نیز شرکت داشتم بیشه‌ای کوچک از درختان گز را پیدا کرد و به ما نشان داد که چگونه باید با شاخه‌های درختان ارتباطی موزیکال برقرار می‌کند و چگونه باد باعث تولید اصواتی زیبا و تکرارنشدنی می‌شود. باید اعتراف کنم که پس از این کارگاه و پروژه مفهومی دید و نظرم به طبیعت تغییر کرده است و از این بابت بسیار خوشحالم.اجرای اول آبلینگر چیزی ساده اما زیبا بود. وی از چهار نفر خواست که با تشکیل یک کوآرتت زهی بدون حرکت برای چهار دقیقه با سازهایشان زیر درخت گز بنشینند. این بی‌حرکتی باعث به وجود آمدن یک قاب زیبای تصویری شده بود. در حالی‌که ما چهار نفر بدون حرکت بودیم. باد شاخه و برگ‌های درختان و گندمزار پشت سرمان را به حرکت درمی‌آورد و ایجاد موسیقی می‌کرد. یک موسیقی زیبا و طبیعی.در اجرای دوم آبلینگر با دعوت از گروهی از مخاطبان و میهمانان از آنها خواست که به جمع‌آوری سنگ‌ریزه‌ها بپردازند و در این اجرا با ساییدن این سنگ‌ریزه‌ها در دست‌ها به تولید صدا اقدام کنند. البته این تولید صدا براساس یک برنامه مشخص انجام می‌شد و خود آبلینگر به رهبری و مدیریت و راهنمایی اجراکنندگان می‌پرداخت. صدایی که برایم تداعی‌کننده صدای قورباغه‌ها در نیزارهای شمال ایران بود. برخی از میهمان‌ها فکر می‌کردند که این کارها ساده و ابتدایی است. اما اینها اجراها و ایده‌های جدید و طراحی‌ شده برای طبیعت و کویر ایران بودند. با اینکه موسیقیدان نیستم و آشنایی زیاد و دقیقی از این هنر ندارم اما این تجربیات باعث شد تا به این هنر در قالب مفهومی آن علاقه‌مند شوم و آن هراسی که همیشه از روبه‌رو شدن با موسیقی داشتم کاملا از بین برود.این پروژه مفهومی به ما ثابت کرد که می‌توانیم با ایده‌های مناسب آثاری زیبا و به یادماندنی را بیافرینیم و از همه مهم‌تر از هنر لذت ببریم. یعنی شاید آشنایی دقیق و فراگیری تمامی تکنیک‌های آهنگسازی و نواختن سازهای موسیقی به تنهایی ما را به هنر موسیقی نزدیک نکند. همین نکته را در زمینه عکاسی، استاد ارجمندم جناب «کیارستمی» نیز به من تذکر داده بودند که «آنچنان نیازی به یادگیری تمام تکنیک‌های عکاسی نیست تا بتوانیم از هنر عکاسی لذت ببریم و این لذت را با دیگران تقسیم کنیم» می‌توان عکاس نبود اما از لحظه به لحظه عکس گرفتن لذت برد و تجربه کسب کرد.نکته مهم دیگر که آبلینگر بر آن تاکید می‌کرد و در تجربه هم آن را درک کردم این بود که گوش‌های ما تنها اعضایی برای شنیدن نیست بلکه برای کشف اصوات تازه نیز هست، اصواتی که آنها را ناشنیده رها می‌کردیم. گوش‌های ما نیز می‌توانند مانند چشم‌های ما نقش بسیار مهمی در خلق اثر هنری داشته باشند. نتیجه این تجربه‌ها این بود که برای آشنایی با جهان شگفت‌آور اصوات هیچ‌وقت دیر نیست و همیشه می‌توان به عنوان یک دانش‌آموز سکوت کرد و به صداها و سخنان گوش داد. کویر و هنر برایم یک ویژگی مشترک داشتند و آن احترام و محترم بودن هر دوی آنهاست. هنر محترم است و کویر با بی‌انتها‌بودنش و پاک و خالص بودنش مرا به احترام وادار کرد. در کویر از غرور دست بر می‌داریم و فرا می‌گیریم شاید بهتر باشد در هنر نیز این‌گونه باشیم. آزادی نیز از جمله مشخصه‌های هنر است که اگر آن را با سادگی ترکیب کنیم اثری زیبا خلق می‌شود. آزادی در اینجا یعنی از قید و بند بایدها و نبایدها رها شدن و به غریزه و کشف توجه نشان‌دادن. شاید این‌گونه راه آغاز شود. اما در کنار این تجربیات ارزنده آموزشی، دست به یک تجربه در زمینه هنرزمینی (Land Art) نیز زدم که آرزویش را داشتم در کویر چنین ایده‌ای را اجرا کنم و این پروژه فرصتی مناسب برای اجرای آن بود.چیدمان 14 آینه مدور بر سطح کویر و تپه‌های شنی. مفهوم این اثر بیشتر بر محور نمایش دادن زیبایی طبیعت کویر به خودش شکل گرفته بود. آینه بازتاب‌دهنده زیبایی است که طبیعت خودش هیچ‌گاه آن را ندیده. اگر طبیعت بتواند و امکان داشته باشد تا خودش را در آینه ببیند. مانند نارسیس شیفته زیبایی خود می‌شود. قصد من مواجه کردن طبیعت با چهره خودش بود و در نهایت نیز باد 11 آینه را در زیر شن‌های کویر دفن کرد. امیدوارم روزی مسافری یا هنرمندی این آینه‌ها را کشف کند. در این اثر دغدغه مخاطب را نداشتم، مخاطب من طبیعت بود و با او مکالمه داشتم. انعکاس زیبای طبیعت در زیر شن‌های روان کویر دفن شد اما زیبایی حقیقی‌اش تا همیشه پا برجاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.