تلاشها برای ارتباط با ناشناختهها
کسی صدایمان را میشنود؟
محمدرضا دستورانی
از گذشتههای بسیار دور این پرسش برای بشر مطرح بود که آیا در جایی دیگر از جهان، حیات از نوعی دیگر وجود دارد؟ هرچقدر که این پرسش مهم و اساسی تلقی میشد، پاسخ آن دور از دسترس بود. بسیاری برای پاسخگویی به این پرسش، به قوه قدرتمند تخیل خود رجوع میکردند. افسانههای بسیاری در فرهنگهای مختلف وجود دارد که از موجودات شبیه انسان یا عجیبوغریب سخن میگویند که از سیارههای دیگر به زمین آمدهاند. میگویند زمانی یک اخترشناس برجسته قاطعانه مدعی بود موجودات زندهای در کره ماه هستند. دلیلش هم این بود که در برخی مواقع چهره ماه را لکههای تیرهای میپوشاند. به گمان وی این لکههای تیره که گاهی میآیند و گاهی میروند، دسته عظیمی از پرندگان هستند که در ماه پرواز میکنند! البته بعدها مشخص شد که ماه، کرهای خشک و مرده است و از آنجا که جوی ندارد (و دلایل بسیار دیگر) زیستگاه مناسبی برای تشکیل حیات نیست. نامزد بعدی برای پروراندن حیات، مریخ بود. رصدگرانی که با تلسکوپهایشان به تماشای مریخ مینشستند، خطوط را میدیدند که از قطبها تا استوای مریخ ادامه دارد. برخی این خطوط را نشانهای از کانالهای آب میدانستند. بهنظر آنان موجودات
هوشمندی در مریخ زندگی میکنند که برای تامین آب خود، از قطب تا استوای مریخ را کانالکشی کردهاند. البته بعدها با سفر کاوشگرها مشخص شد که مریخ مسکن موجودات هوشمندی نیست، هرچند ممکن است در گذشته (یا زمان) موجودات زنده ابتدایی در آن وجود داشته باشند. دیگر سیارههای منظومه خورشیدی ما نیز یا بسیار گرم یا بسیار سردند و بهاحتمال بسیار برای زیستن مناسب نیستند. میگویند زمانی اخترشناسان برای جستوجوی هوشمندان فرازمینی، سیگنالهای رادیویی فضا را بررسی میکردند. یکبار سیگنالهای رادیویی منظمی دریافت کردند و آن را نشانه وجود هوشمندانی دانستند که برای دیگر هوشمندان پیام میفرستند، به همین دلیل دست بهکار شدند تا به این پیامها پاسخ دهند. اما بعدها مشخص شد که این سیگنالهای رادیویی از دسته خاصی از ستارگان گسیل میشود و هیچ ربطی هم به وجود هوشمندان فرازمینی ندارد.موضوع حیات فرازمینی کمکم روبه فراموشی میرفت که سیارههای فراخورشیدی کشف شدند و به این ترتیب امید یافتن موجوداتی هوشمند، یکبار دیگر زنده شد. البته همه دانشمندان اذعان میکنند هرچند احتمال وجود حیات در جایی دیگر از این کیهان پهناور زیاد است اما کشف و
شناسایی آن بسیار دشوار است و فقط میتوان در مورد احتمال وجود حیات در سیارهای دیگر سخن گفت. هرچند احتمال وجود هوشمندان فرازمینی بسیار کم است، اما برخی همیشه رویای برقراری ارتباط با آنان را در سر داشتند. برای مثال زمانی یک دانشمند برجسته پیشنهاد کرده بود انسان در زمینی مثلثی که طول اضلاع آن سه، چهار و پنج واحد است، درخت بکارد تا احیانا اگر هوشمندانی از سیارهای دیگر با تلسکوپهایشان به زمین نگاه میکنند، این مثلث فیثاغورث را ببینند و بدانند که در کره زمین هم موجودات هوشمندی هستند که از این قضیه اطلاع دارند.البته تلاش برای ارتباط با فرازمینیها و ارسال پیام به آنان به همینجا ختم نشد. زمانیکه فضاپیماهای وویجر1 و 2 را به فضا میفرستادند، مسوولان پروژه تصمیم گرفتند درون این کاوشگر نشانهها و علایمی قرار دهند تا اگر روزگاری هوشمندانی از دیگر نقاط جهان آن را یافتند، دریابند در سیارهای دیگر موجودات هوشمندی زندگی میکنند. در این پیام، خطنوشتهها و همچنین نقاشیهایی از بشر و نمودارهایی برای نشان دادن موقعیت سیاره زمین در کهکشان راهشیری قرار داشت. همچنین برخی دیگر، پرتوهای رادیویی را به فضا میفرستند، به
امید اینکه به تمدنهایی در سیارات دیگر برسد و آنان مفهوم این پیامها را کشف کنند و به پیامهایشان پاسخ دهند. با اینهمه پروفسور «هاوکینگ» میگوید بهتر است بهجای تلاش برای برقراری ارتباط با موجودات فضایی، بر خودمان تمرکز کنیم تا از تبدیل حیات به آنچه که مطلوبمان نیست، جلوگیری کنیم. «استیون هاوکینگ»، استاد دانشگاه کمبریج بریتانیا هشدار میدهد که احتمال وجود موجودات فضایی، تقریبا قطعی است اما انسانها باید از برقراری ارتباط با آنها خودداری کنند. این استاد رشته فیزیک نجومی که در یکی از مجموعه برنامههای شبکه تلویزیونی دیسکاوری سخن میگفت، این فرض را که در دیگر نقاط عالم هم حیات هوشمند وجود دارد، بسیار منطقی دانست، با این حال هشدار داد که این احتمال هم وجود دارد که این موجودات بیگانه برای تامین منابع مورد نیاز خود، به کره زمین حمله کنند. «هاوکینگ» گفته است: درصورتیکه موجودات فضایی به زمین بیایند نتیجه آن مشابه سفر «کریستف کلمب» به قاره آمریکا خواهد بود که برای ساکنان بومی این قاره پیامدهای خوشایندی نداشت. وی معتقد است انسانها به جای اینکه سعی کنند با موجودات فرازمینی ارتباط برقرار کنند، باید تمام تلاش خود
را برای پرهیز از هرگونه ارتباطی با این موجودات به خرج دهند. او میگوید: ما باید توجهمان را فقط به خودمان معطوف کنیم تا از تکامل حیات به آنچه که مطلوب ما نیست، جلوگیری کنیم. وی میگوید که احتمالا بیشتر نمونههای حیات فرازمینی در حد ساختارهای ساده میکروبی هستند. به نظر او پرسش اساسی و دشوار این است که موجودات فرازمینی واقعا چه ویژگیهایی دارند. هر چند آن برنامه، احتمال وجود گونههای مختلف موجودات فرازمینی (از جمله گیاهخواران دوپا و شکارچیان زرد مارمولک شکل) را بررسی کرده بود اما پروفسور «هاوکینگ» معتقد است بیشتر نمونههای حیات فرازمینی به احتمال زیاد، در میکروبهایی هستند که ساختار سادهای دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.