|

مناسب‌ترین سیاره‌ها برای حیات کشف شد

سلام «زمین» به «خواهران غریب»

پوریا ناظمی

هفته گذشته برای علاقه‌مندان نجوم و به ویژه شکارچیان سیارات فراخورشیدی، زمانی به یاد ماندنی بود. دانشمندان علوم سیاره‌ای، روز پنجشنبه هفته گذشته (29 فروردین) در جریان یک کنفرانس، از کشف دو منظومه سیاره‌ای جدید خبر دادند. در این منظومه‌ها (که تلسکوپ فضایی کپلر تصویرشان را تهیه کرده است)، سه سیاره فراخورشیدی از دسته ابَرزمین‌ها وجود دارند که در کمربند حیات ستاره‌های مادر خود جای گرفته‌اند؛ جایی که دما برای وجود آب مایع و شکل‌گیری حیات (حداقل آن‌گونه که ما می‌شناسیم) مناسب به نظر می‌آید. سامانه سیاره‌ای «کپلر ۶۲» دربردارنده پنج سیاره به نام‌های 62b، 62c، 62d، 62e و 62F و منظومه سیاره‌ای «کپلر ۶۹» دارای دو سیاره به نام‌های 62C و 69C است. از بین این مجموعه سیاره‌ای، سه سیاره 69b، 62e و 62F سیاره‌هایی در رده ابَرزمین‌ها هستند. از این مجموعه، دو سیاره به دور ستاره‌ای کوچک‌تر و سردتر از خورشید ما در حال چرخش‌اند. «کپلر 62F» تنها ۴۰‌درصد از زمین ما بزرگ‌تر است و همین موضوع آن را به شبیه‌ترین سیاره فراخورشیدی کشف و تاییدشده به زمین بدل می‌سازد که در کمربند حیات ستاره مادر خود قرار دارد. برخی کارشناسان حدس می‌زنند این سیاره، ساختاری سنگی داشته باشد. سیاره «کپلر 62e» بر لبه داخلی کمربند حیات خورشیدش در حال گردش است و اندازه آن را ۶۰‌درصد بزرگ‌تر از زمین ما تخمین می‌زنند. سیاره سوم به نام «کپلر 69c» که متعلق به منظومه «کپلر ۶۹» است، حدود ۷۰‌درصد ابعاد زمین است و در منطقه حیات ستاره مادرش که ستاره‌ای شبیه به خورشید ماست، قرار دارد. اگرچه هنوز سیاره‌شناسان درباره ترکیبات سطحی این سیاره مطمئن نیستند، اما این واقعیت که این سیاره در مدت ۲۴۲ روز ستاره خورشید مانند خود را دور می‌زند آن را در موقعیتی قابل مقایسه با خواهر دوقلوی زمین، سیاره زهره قرار می‌دهد. درباره وجود حیات روی این سیاره‌ها نمی‌توان مطمئن بود، اما وجود آنها در منطقه کمربند حیات و به‌خصوص دو سیاره منظومه «کپلر ۶۲» که در کمربند حیات این ستاره قرار دارند این احتمال را که حیات در آنها شکل گرفته باشد، ممکن می‌کند. این سیاره‌ها اکنون شواهد مستحکم‌تری از سیارات شبیه به زمین در محیط مناسب شکل‌گیری حیات ارایه کرده‌اند و بشر یک گام دیگر به پیدا کردن دوقلوی فراخورشیدی زمین نزدیک شده است. نکته مهم در این خبر این است که این بار با سیاره‌هایی مواجه هستیم که نه‌تنها در محدوده کمربند حیات یا بازه مناسب شکل‌گیری حیات اطراف ستاره مادر خود قرار دارند که از نظر اندازه نیز به زمین بسیار نزدیکند. متاسفانه فناوری امروز ما امکان سفر به این سیاره‌ها و مشاهده اینکه آیا حیات در آنها شکل گرفته است یا نه را تنها به رویاهای مافوق سرعت نور ما محدود می‌کند، اما این چیزی از هیجان نزدیک شدن به کشف سیاره‌ای دقیقا شبیه به زمین در مکانی مناسب برای شکل‌گیری حیات کم نمی‌کند.با این کشف، اما ماموریت کپلر که به‌تازگی دوره از پیش تعیین‌شده ماموریتش را به پایان رسانده و برای چهارسال دیگر مدت ماموریتش تمدید شده است، او را به یکی از جذاب‌ترین بازیگران ستاره‌شناسی معاصر بدل کرده است. به نظر می‌رسد اینک تنها مساله زمان در پیش باشد و دیر یا زود خواهیم فهمید که آیا جهان ما سرشار از سیاره‌هایی مشابه زمین ما با قابلیت توسعه حیات است یا نه؟ تلسکوپ فضایی کپلر نخستین ماموریتی است که به طور بالقوه توانایی تفکیک و به دام انداختن سیاره‌های فراخورشیدی زمین‌مانند را دارد. این تلسکوپ فضایی به طور ثابت و دایم از میدان دیدی که شامل ۱۵۰هزار ستاره است، نورسنجی می‌کند و در این نورسنجی‌ها، به دنبال افت احتمالی منحنی نوری ستاره‌ها می‌گردد (به دلیل عبور سیاره‌های احتمالی از مقابل خط دید ستاره-تلسکوپ) به این‌ترتیب، کپلر می‌تواند با روشی که به نام گذر مشهور است، ستاره‌هایی که احتمالا میزبان سیاره‌هایی را فراخورشیدی باشند، مشخص کند. البته در این روش تنها سیاره‌های فراخورشیدی قابل شناسایی خواهند بود که سیاره را در مسیر خط دید تلسکوپ دور بزنند و کسوفی را در برابر چشمان کپلر به وجود آورند. طبیعی است که این احتمال نیز وجود دارد تعداد بسیار بیشتری از ستاره‌ها میزبان سیاره‌هایی باشند که در خط دید این تلسکوپ وجود ندارند. در بین سیاره‌های اعلام‌شده «کپلر 62e» دوره تناوبی معادل ۱۲۲ روز دارد و دوره تناوب «کپلر 62F» 267 روز است. حداقل سه سیاره دیگر این دو را در گردش به دور ستاره مادرشان همراهی می‌کنند. این سه سیاره در فاصله نزدیک‌تری به ستاره مادر قرار دارند و به ترتیب هر ۵، ۱۲ و ۱۸ روز یک‌بار مدار خود به دور این ستاره را تکمیل می‌کنند. این فاصله نزدیک به ستاره مادر باعث می‌شود دمای سطح آنها فوق‌العاده زیاد باشد و در نتیجه شانسی برای شکل‌گیری حیات (حداقل آن‌طور که ما می‌شناسیم) در آنها وجود نداشته باشد. ۵ سیاره منظومه «کپلر ۶۲» به دور ستاره‌ای از رده «K2» در حال گردش هستند؛ ستاره‌ای با عمر حدود هفت‌میلیارد سال که اندازه‌اش تنها دوسوم خورشید و درخشش یک‌پنجم خورشید ماست. این ستاره در فاصله ۱۲۰۰ سال نوری از ما، در «صورت فلکی شلیاق» قرار دارد. منظومه «کپلر ۶۹» نیز دربردارنده سیاره دیگری به نام «کپلر 69b» است که اندازه آن دو برابر اندازه زمین تخمین زده می‌شود و ستاره مادرش را هر ۱۳‌روز یک‌بار دور می‌زند. ستاره مادر این سیاره همچون خورشید ما در رده «G» قرار دارد و اندازه آن ۹۳‌درصد خورشید و درخشش آن هم ۸۰‌درصد خورشید برآورد می‌شود. این ستاره در فاصله ۲۷۰۰ سال نوری از ما و در راستای «صورت فلکی دجاجه» قرار دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.