|

بازار داخلی هنر نیازمند تقویت است

افت ریال و درخشش هنر ایران

حسین عبدالهاشم‌پور

1- وقتی تیرماه گذشته نقاشی زنده‌یاد سهراب سپهری در «حراج تهران» 120میلیون‌تومان به فروش رسید، بخش خبری 20:30 شبکه دو سیما از پرداخت چنین پولی برای یک نقاش انتقاد کرد!... شامگاه سه‌شنبه 27 فروردین 92، نقاشی «راز باغ» فرهاد مشیری در کریستیز بهاره دوبی، یک‌میلیون‌دلار به فروش رسید، همه، اعم از رسانه‌های دوبی و هنردوستان حاضر در «هتل امارات تاورز» از این واقعه با آغوش باز استقبال کردند و تازه گلایه هم داشتند چرا رونق اقتصاد هنر به سال 2008 بازنمی‌گردد تا مثلا رکورد 8/2میلیون‌دلاری پرسپولیس «پرویز تناولی» پیاپی تکرار شود. گویا رسانه ملی این آگاهی بدیهی را ندارد که تا وقتی آثار چهره‌های مرجعی مثل سپهری به ده‌هامیلیون‌دلار نرسد، جوانان نقاشمان مجالی برای امرار معاش حتی در بازار داخلی هنر نخواهند داشت. گویا نمی‌داند در کشورهای توسعه‌یافته تابلوی نخبگان هنری پشتوانه بانک‌هاست. 2- ضعف مفرط ریال در برابر دلار، امکان حمایت خریداران ایرانی را از آثار هنری ایران در عرصه بین‌الملل به‌شدت به مخاطره انداخته است؛ سه‌شنبه و چهارشنبه پیش، هنر ایران، تنهاتر از همیشه بود؛ بدیهی‌ است برای دستیابی به رکوردهای بالا و تثبیت موقعیت مارکت هنری هنرمندانمان نیاز مبرم به خریداران و دیلرهای ایرانی متعدد با قدرت مالی عالی هستیم، امکانی که این روزها حتی به تعداد انگشتان یک دست هم در اختیار نداریم اما وقتی در چنین شرایط وانفسایی (در همین دو شب مزبور) مشیری یک‌میلیون‌دلار، تابلوی بسیار کوچک 3×3 سانتیمتری‌اش 36هزاردلار، دو تابلوی دیگرش 280هزاردلار، چهار مجسمه استاد تناولی 231هزاردلار، تابلوی استاد احصایی 98هزاردلار یا آثار عباس کیارستمی، حسین زنده‌رودی، علی شیرازی، کوروش شیشه‌گران، رکنی حائری‌زاده و... حتی فراتر از قیمت‌های پیشنهادی کاتالوگ به فروش می‌رسند، انصاف است قدرت کیفی مارکت هنر ایران را باور کنیم؛ اما بازار هنر مثل هر بازار دیگری برای پایداری و استمرار به مولفه‌های روشنی نظیر تزریق نقدینگی، عقلانی‌کردن سرمایه‌گذاری بلندمدت، گسترش بازار مصرف و... نیاز دارد، در این بازار نورس جهانی، رقابت تنگاتنگی در جریان است. همین امروز هم «هنر ایران» که چندی پیش در خاورمیانه یگانه می‌تاخت، رقبای جدی مثل لبنان و ترکیه دارد و باید برای مصر و سوریه هم جا خالی کنیم. دور نیست عربستان، دوبی، کویت و قطر هم حتی با هنرمندان وارداتی سهم خود را بخواهند؛ شعاع دایره محاصره دلارهای نفتی 13 کشور عربی و بانک‌های قدرتمند اروپایی ترکیه هر روز تنگ‌تر می‌شود و ما حتی رستم و یک دست اسلحه هم نیستیم؛ شاید تا پارسال بودیم اما از پاییز 91 به این‌سو با افت ریال تنها اسلحه پشتیبان هنرمان، بخش خصوصی هم به کما رفته است... از آنجا که همه این سال‌ها هیچ‌گاه صدای قلم‌مان به تصمیم‌سازان کلان فرهنگی کشور نرسیده، لطفا آنها که امکانش را دارند همین امروز اقدام کنند، فردا دیر است؛ حالا دیگر عکس ما را هم می‌توان به آنها نشان داد: «ارزآوری نقاشی (در کنار ده‌ها کارکرد فرهنگی و معنوی‌اش) در روزگاری که نفت هم در این زمینه به لکنت افتاده است.» 3- شش، هفت دوره است از نزدیک، کریستیز را دنبال می‌کنم و حالا به ضرس قاطع می‌نویسم: «ایمن‌ترین مسیر برای تثبیت اقتصاد هنر ایران در گستره بین‌الملل، تقویت بازار داخلی هنر و رونق‌افزایی به آن است.» آگاهان، شمه‌ای از آن را تیرماهی که گذشت در «حراج تهران» دیدند، آن اتفاق بزرگ فقط فروش 1/2میلیاردتومانی نبود، در آن شب، مارکت به‌خواب رفته هنرمندانی احیا شد که حتی چشم بازار منطقه را متوجه آثار آنها کرد و کریستیز، ویترین وزین برای معرفی هنر ایران به مجامع بین‌المللی‌ است اما این سکوی دیده‌شدن، نیاز مبرم به زیرساخت داخلی دارد تا پایه‌های این سکو را ستبر کند؛ از این گذشته جمعیت نقاشان جوان فوج‌فوج از راه می‌رسند و ناگفته پیداست شمار هنرمندان تجسمی ده‌ها برابر هنرمندان سایر گونه‌های هنری هستند، آنها بازار کار می‌خواهند و می‌خواهند از راه فروش آثار هنری‌شان، امرار معاش کنند، راه گریزی غیر از ساماندهی، بسط و گسترش بازار داخلی هنر با محوریت بخش خصوصی وجود ندارد؛ حیف است در این فرآیند، وقت، انرژی و هزینه هدر رود و انشای هزار بار نوشته و مردود شده اقتصاد دولتی و اکسپوی دولتی امتحان شود؛ نهادهای رسمی و دولتی باید با تصویب قوانین تشویقی نظیر معافیت‌های مالیاتی و نیز دعوت عملی از موسسات مالی بزرگ، برای حضور تاثیرگذار در بازار هنر، روند تحول در اقتصاد هنر را تسریع کنند؛ شایسته فرهنگ و هنر دیرپای ایران نیست که همچنان با آزمون و خطا پیش رود، باید کار را به کاردان سپرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.