|

جایگاه مردم در نظام‌های مردمسالار

شکراله مسیح‌پور

دموکراسی ساختاری است که در آن اراده مردم بر اراده حکومت اعمال می‌شود. واژه یونانی دموکراسی از ترکیب «دموس» به معنی مردم و «کرائوس» به معنی قدرت است. از ویژگی‌های بنیادین دموکراسی برابری و آزادی شهروندان است، شهروندانی که با رای یکسان، رهبران و نمایندگان خود را برای اداره امور کشور گزینش می‌کنند در صورت کوتاهی کردن حاکمان در اعمال اراده مردم، خود مردم آنان را کنار می‌گذارند. چهار رکن اساسی دموکراسی عبارتند از قانون اساسی، نظام پارلمانی، احزاب سیاسی و مطبوعات آزاد. قانون اساسی یکی از مکانیزم‌هایی است که قدرت حاکمان را مشخص و محدود می‌کند. تجربه نشان داده که وقتی کسی بر اریکه قدرت نشست، اولین بیماری که به سراغش می‌آید تمامیت‌طلبی است. برای اینکه حاکمان پس از رسیدن به قدرت فاسد نشوند یکی از ابزار کنترلی آنان قانون اساسی است که توسط نمایندگان مردم نگاشته شده باشد. پارلمان یا همان مجلس که باید اعضا آن نمایندگان برگزیده مردم باشند با وضع قوانین برای اداره کشور از رویکرد دولت به خودکامگی پیشگیری می‌کند. از دیگر ارکان دموکراسی احزاب سیاسی هستند. یک کشور هرچند خوب اداره شود، بدون وجود احزاب و بدون گزینش نمایندگان شهروندان توسط خود شهروندان از این یا آن حزب، راه به سوی خودکامگی باز خواهد شد. همچنانکه در اقتصاد آزاد شهروندان حق دارند از محصول هر کارخانه‌ای که خود دوست دارند گزینش و خرید کنند، در عرصه سیاست، شهروندان نیز باید آزادانه نمایندگان و رهبران خود را برگزینند. انتخابات باید آزادانه با رای برابر و تحت شرایط تفکیک کامل قوا صورت پذیرد. مطبوعات آزاد و رسانه‌های خبری از جمله‌رادیو، تلویزیون، اینترنت همگانی به‌دور از سانسور دولتی از دیگر ارکان دموکراسی هستند. مردم حق دارند از طریق رسانه‌های آزاد از عملکرد حاکمان و دولت آگاهی یافته و انتقادات و خواسته‌های خود را بازتاب دهند. از ویژگی‌های بارزنظام‌های دموکراتیک 1-فرصت‌های اجتماعی و اقتصادی یکسان برای همه است تا هرکس بتواند بدون نگرش به جنسیت و نژاد براساس توانمندی‌های فردی به جایگاه اجتماعی و اقتصادی مطلوب دست یابد.2-آزادی اقتصادی یا به عبارتی مکانیزم‌های اقتصاد آزاد خارج از انحصار دولت به منظور شکوفایی اقتصادی از دیگر ویژگی‌های دموکراسی است. در این راستا دولت باید از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در زمینه‌های صنعتی، کشاورزی، خدمات و نیز افراد، گروه‌ها و تعاونی‌ها به منظور ایجاد کار و رشد سرمایه پشتیبانی کند. از بایدهای دولت دموکراتیک در این زمینه تدوین قوانینی برای بازدهی هرچه بیشتر تولید و رشد و توسعه اقتصادی و نظارت و کنترل بر اجرای این قوانین است. در نظام‌های غیر دموکراتیک همچنانکه سیاست در مونوپل دولت است اقتصاد نیز در انحصار دولت و ارگان‌های وابسته به دولت است. از نمونه‌های چنین حکومت‌هایی می‌توان از کره‌شمالی و روسیه، سودان و... نام برد. 3-حاکمیت قانون به این معنی که هیچ مسوول، پادشاه یا شخص خاصی فراتر از قانون نیست. همه شهروندان و حاکمان در برابر قانون دارای حقوق برابر بوده و مسوولان باید پاسخگوی اعمال خود و انحراف از وظایفی باشند که مردم به آنها واگذار کرده‌اند.4-حقوق زنان یا به عبارتی پشتیبانی از حقوق برابر زن و مرد و برانگیختن زنان برای شرکت در کنش‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی از ویژگی‌های حکومت‌های دموکراتیک است.5-آموزش همگانی در تمام سطوح آموزشی از حقوق عام شهروندان است. آموزش موجب بالندگی انسان و ابزاری برای دستیابی به آگاهی، قدرت اجتماعی و زندگی بهتر است. بر اساس اعلامیه جهانی حقوق بشر همه شهروندان یک کشور حق دسترسی به آموزش و پرورش را دارا بوده و هیچکس حتی در دور افتاده‌ترین روستاها نباید به دلیل تنگدستی از حق دسترسی به آموزش بی‌بهره بماند. اینجانب بر این باورم که سنجه‌ها و آموزش‌های دموکراسی باید از آغاز در متون درسی گنجانده شوند تا کودکان نه تنها با حقوق خود آشنا شوند، بلکه نخستین گام‌های زندگی را در عمل با تمرین دموکراسی بردارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.