|

آرامش در باغ پرندگان تهران

اسماعیل کهرم . کارشناس محیط زیست

بالاخره آمدند و چه باشکوه و زیبا و طناز آمدند. دوسال تمام ده‌ها و صدها نفر مقدمات ورود این مهمانان را فراهم آوردند و بالاخره هفته گذشته تازه‌واردین آمدند، با سلام و صلوات و اضطراب و هیجان و دلهره! در زندگی حرفه‌ای من تنها چند مورد پیش آمد که با اشتیاق در انتظار آن بودم. یک‌بار دولت افغانستان چندسال پیش آب پشت سدهای کجکی و کمال‌خان را باز کرد و بعد از یکی، دو روز آب بر تالاب «هامون» رسید. پدیدار شدن آب از راه دور در هامون خشک و تشنه و بی‌آب، آب به‌چشم ما آورد. اشک شوق و اندکی تاسف از اینکه چرا نباید ما بتوانیم حقآبه هامون را به‌طور پیوسته داشته باشیم؟ بار دیگر همین دو، سه هفته پیش بود. نیمه‌های شب روی سی‌وسه‌پل زیبا منتظر روان شدن آب ماندیم که ماندیم. دو، ‌سه روز طول کشید تا آب به سی‌وسه‌پل برسد و وقتی که رسید، بنده نبودم ولی هزاران نفر با دف به استقبال آب رفته بودند. تصاویر ورود آب به زاینده‌رود، باز هم مرا آنچنان شاد کرد که اینجا، در تهران و در خانه‌ام فریاد شادی سر دادم. دانشجوی اصفهانی من می‌گفت که مردم شیرینی به همشهری‌ها تعارف می‌کردند. این روزها اصفهانی‌ها خیلی شادند و بالاخره 25 فروردین، هنگامی که در کمال تعجب و پس از آن‌همه صبر، دو وانت‌بار، جعبه‌های حاوی پرندگان را به باغ آوردند از دور می‌شد دید که پرندگان سر خود را از سوراخ‌های روی جعبه‌ها خارج کرده بودند و بی‌صبرانه به زبان خود می‌گفتند: «ما را رها کنید!» یواش‌یواش درخواست‌ها تبدیل به پرخاش شد و اعتراض شدید ده‌ها مرغ آبی و غاز. من می‌دانم. در زبان پرندگان نیز بین درخواست‌ با پرخاش تفاوت زیادی وجود دارد و هر کس دقت کند آن را می‌فهمد. به‌زودی همه غازها شروع به سروصدا کردند. بالاخره صدای پرندگان در باغ پرندگان طنین‌افکن شد. از آن لحظه به بعد پارک تبدیل به «باغ پرندگان» شد. این محوطه، بدون پرندگان نیز پارکی بس زیبا و روح‌نواز است ولی ورود این‌همه اردک و غاز، زندگی را به باغ آورد. پر پرنده توسط تیم پرنده‌شناسان و دامپزشکان به تفصیل مورد آزمایش قرار گرفت، در دفتر واردات پرندگان ثبت شد و بالاخره با نهایت آرامش و سکوت، به برکه انتخابی وارد شدند.
این پرندگان لااقل چهارساعت در داخل قفس‌ها و در حرکت بودند و بنابراین کمی خسته شده بودند و تشنه و گرسنه. به‌دلایل تکنیکی و فنی که از حوصله این مقاله خارج است تا حدود یک‌ساعت نباید به آنها غذا دهیم تا معده آنها به آرامش برسد و آنگاه تغذیه را شروع کنیم ولی، آب را خود در استخرها می‌نوشند و نباید از نوشیدن آنها ممانعت کرد. تک‌تک اردک‌ها و غازها که رها شدند به قسمتی از برکه که نزدیک جزیره وسط آن بود می‌رفتند چندین‌بار در آب شیرجه می‌زدند تا خنک شوند. این دفاع مرغابی‌ها از آسیب گرماست و نشان از شعف آنها دارد. هنگامی شیرجه‌زدن را آغاز می‌کنند که از کیفیت آب و نیز محیط اطراف اطمینان حاصل کنند. پس از چندبار شیرجه، به فکر آب‌خوردن می‌افتند و پس از آن به فکر غذا. همکاران ظرف‌های غذا را به همان رنگ و اندازه‌ای انتخاب کرده بودند که در محل قبلی از آنها استفاده می‌شد. نتیجه آنکه به فاصله چنددقیقه پس از گذاردن ظرف‌ها در محل، هجوم پرندگان آغاز شد. اردک‌های کله سبز، سرحنایی، سیاه‌کاکل و غازهای پیشانی‌سفید و غاز خاکستری به وسیله وانت به باغ پرندگان منتقل شدند. پرندگان آبزی در سراسر عالم، توسط پرنده‌شناسان به عنوان معیار و مقیاس شاد بودن و سلامت محیط‌زیست آنها تلقی می‌شود. به این مفهوم که اگر به یک دریاچه که حاوی پرندگان آبزی است نگاه کنید از میزان فعالیت، بازی کردن و به اصطلاح شاد و شنگول بودن پرندگان آبزی در خواهید یافت که این تالاب یا دریاچه محیط مناسبی برای پرندگان آبزی هست یا نه.
گاه وجود یک پرنده شکاری مانند یک سنقر یا یک باز شکاری، اگر فقط یک‌بار مثلا صبح بر فراز برکه ظاهر شود، پرندگان برای تمام روز نگران خواهند بود و صداهای وحشتناک (صدای اضطراب) تولید می‌کنند و درست حالت برعکس هم صادق است. وقتی آنها موجبی برای نگرانی ندارند، آرامش را از حرکت آرام و شنا کردن به اصطلاح (ریلکس) آنها می‌توان دریافت.
مرغابی‌های تازه‌وارد بعد از دو ساعت و خوردن غذا، به این حالت دست یافتند. آرامش آنها به ما هم آرامش داد.
دسته‌های غازها با هم گرد آمدند و اردک‌ها با هم. کبوتر با کبوتر...!
جانوران و عرفان!
به خاطر دارم هنگامی که مرحوم پدر به کار نوشتن لغتنامه چهارزبانه خود مشغول بودند، پشت درب اتاق ایشان و روی ایوان گربه‌ای چند بچه زایید و ناپدید شد (احتمالا در اثر حادثه‌ای از بین رفت) در غیر این صورت بچه‌ها را تنها نمی‌گذاشت با تمام ادعایی که در جانورشناسی دارم و گفته مردم که تصور می‌کردند که این بچه‌های گربه خوش‌شانس هستند که در خانه منیره به دنیا آمده بودند و ...
مع‌الوصف فقط دو بچه دیگر ماندند. به خاطر دارم که یک‌روز وقتی به آنها غذا دادم هر دوی آنها که سیر و سرشار از سپاسگزاری بودند چنان در داخل یک جعبه شیرینی جای گرفتند که پدرم فرمود: «لحمی لحمک». این اصطلاحی است که دوستان صمیمی برای نشان دادن صمیمیت خود به کار می‌برند. یعنی گوشت تن من از تو است!
من فکر کردم که این دو با لقمه‌ای نان چنان شاد‌و‌سرخوش شدند که بدون تاسف از گذشته و نگرانی از آینده این‌طور به خواب خرس فرو رفتند. در حالی‌که ما انسان‌ها یا در حسرت گذشته غوطه‌ور هستیم یا در نگرانی از آینده خواب و خوراک نداریم، پدرم فرمود این گربه‌ها عارف حقیقی هستند ایمان و اطمینان و اعتقاد کامل، جایی برای نگرانی از آینده نمی‌گذارد. مولانا داستانی دارد که گاوی در جزیره‌ای که همیشه پوشیده از گیاهان خرس‌خوراک و خرس‌بوده است تمام روز را می‌چرد و شب هنگام تا صبح غصه می‌خورد که وای اگر فردا این جزیره تهی از غذا باشد، تمام وزن خود را از دست می‌دهد و لاغر می‌شود. «جمعه صحرا را چرد او تا به شب/ تا شود زفت و عظیم و منتجب»، «شب ز اندیشه که فردا چه خورم/ گردد او چون تار مو لاغر ز غم»
مولانا نتیجه می‌گیرد که: سال‌ها خوردی و کم نامد ز خوردن / ترک مستقبل کن و ماضی نگر
همین چندی پیش بود که با یک صیاد در چابهار صحبت می‌کردم، فرمود: همیشه خدا را شکر تور، پر بالا می‌آید و همیشه شب که می‌خوابیم، نگرانیم که وای اگر فردا تور خالی بالا بیاید.
به‌نظر می‌آید که گربه و پرندگان به آن درجه از توکل و ایمان رسیدند که نگرانی از آینده در آنها وجود ندارد. راستی کدام عاقل‌تریم؟
مشاهده پرندگان برکه که تنها پس از دوساعت از سفر عریض و طویل آنان می‌گذشت و آن‌طور به آرامش رسیده‌بودند به راستی آرامش‌بخش بود. برخی از آنها نوک خود را داخل پرهای بال خود کرده بودند و روی یک‌پا ایستاده و به خواب فرو رفته ‌بودند. بازدم آنها که حاوی هوای گرم است قسمتی از پاهای اردک را گرم می‌کند و از طرفی ایستادن روی یک‌پا موجب می‌شود که پایی برای مدتی استراحت کند و در مجاورت قسمت گرم بدن پرنده، گرم باقی بماند. ما انسان‌ها به‌طور متناوب وزن خود را روی این پا و آن پا می‌اندازیم. برخی دیگر به آرامی بسیار در حال پارو زدن و حرکت بودند آنها نیز در حال آماده شدن برای خواب بودند. غازها که جثه بزرگ‌تری داشتند در حال تغذیه بودند و چندتایی نیز چنان از محیط جدید اطمینان حاصل کرده بودند که تصمیم به تولید‌مثل گرفته بودند. جانواران دارای قدرت فراوان آینده‌نگری می‌باشند و تنها زمانی مبادرت به تولید‌مثل می‌کنند که مطمئن باشند فرزندان آنها در نقطه‌ای به‌وجود می‌آیند که امن بوده، از طرفی غذا به اندازه کافی برای آنها وجود داشته باشد. دیدن آرامش بی‌بدیل پرندگان آبزی برای بازدیدکنندگان نیز آرامش به بار می‌آورد. فکر کردم در سال‌ها و روزهای آینده روز 25/1/92 روزی تاریخ‌ساز برای باغ پرندگان و مردم تهران تلقی خواهد شد. حتما.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.