|

رییس‌جمهور ترکیه در گفت‌وگو با روزنامه «شرق الاوسط»:

تشدید اختلافات مذهبی منطقه را منفجر می‌کند

ترجمه: محمدعلی عسگری

تشدید اختلافات مذهبی منطقه را منفجر می‌کند
عبدالله گل، رییس‌جمهوری آرام و خوش‌برخورد با آن لبخند همیشگی است که از سال‌ها پیش در صحنه سیاسی ترکیه و منطقه حضور دارد. ارتباط و پیوند دوستانه بین او و «رجب طیب اردوغان» نخست‌وزیر فعلی ترکیه مثال زدنی است، هرچند در این‌باره حرف و حدیث‌هایی هم وجود دارد. ترکیه مشغول بازنویسی قانون اساسی خود بوده و می‌خواهد نظام پارلمانی را به ریاست‌جمهوری تغییر دهد؛ برنامه‌ای که برخی آن را در راستای عثمانی‌گری جدید ترکیه و بلند‌پروازی‌های اردوغان تحلیل می‌کنند. عبدالله گل می‌گوید برایش هیچ‌کدام از این دو نظام فرقی نمی‌کند و او تنها خواستار رعایت معیارهای دموکراتیک در کشورش است. البته در این مصاحبه او درباره تحولات سوریه، تشدید اختلافات مذهبی در منطقه، روابط ترکیه با ایران و عربستان و عراق نیز حرف‌هایی دارد که ترجمه آن را می‌خوانید: ترکیه به زودی میزبان «کنفرانس دوستان سوریه» خواهد بود. این کنفرانس قرار است چه کند و مسوولیت جامعه بین‌المللی را در این‌باره چگونه می‌بینید؟ پیش از هر چیز باید بگویم ما از آنچه در سوریه می‌گذرد ناراحت هستیم. کشوری که در پیش چشم ما ویران می‌شود. ما به عنوان دوستان سوریه این مساله را از همان ابتدا درک کردیم و نسبت به آن هشدار دادیم. ما با دولت سوریه درباره اصلاحات ریشه‌ای صحبت کردیم اما گوش شنوایی وجود نداشت تا اینکه خشونت‌ها به راه افتاد. ما وظیفه خود می‌دانستیم در کنار مظلوم بایستیم. از این رو در کنار ملت سوریه و مخالفان ایستادیم و از آنها حمایت کردیم. طبعا کسانی که خود را دوستان سوریه می‌دانند نباید تماشاچی باشند. باید برای دست‌یافتن به یک راه‌حل فشاری بین‌المللی وجود داشته باشد تا بتواند دوباره سلامتی سوریه را به این کشور بازگرداند. آیا به نظر شما با بقای «اسد» در قدرت یا تداوم حزب حاکم می‌توان راه‌حلی برای سوریه پیدا کرد؟ آیا برای پایان‌دادن به این نزاع باید یک دخالت نظامی بین‌المللی صورت گیرد؟ تمایل اساسی ما این است که بشار اسد با واقع‌نگری عمل کند وگرنه از واقعیت‌ها دور می‌شود. پافشاری او بر آنچه الان انجام می‌دهد حاصلی جز استمرار این ویرانی نخواهد داشت. با این حال ما موافق دخالت نظامی خارجی نیستیم چون عواقب آن روشن نیست. به نظر من ملت سوریه باید به وظیفه خود عمل کرده و نقشه راهی را برای خود ترسیم کند. دو ماه پیش با «نوری المالکی» نخست‌وزیر عراق صحبتی داشتیم و او گفت که نمی‌خواهد ترکیه در امور کشورش دخالت کند. شما از روابط موجود بین دو کشور راضی هستید؟ یکپارچگی عراق و حاکمیت و استقلال آن تنها چیزی است که ترکیه نیز آن را می‌خواهد. ما از ابتدای این جنگ اعلام کردیم که ترکیه در امور عراق دخالتی نمی‌کند. در مقابل، باید گفت کسانی هستند که در امور عراق اعم از نوشتن قانون اساسی تا ساماندهی سیاسی این کشور دخالت کرده‌اند اما ترکیه تاکنون دست به چنین کاری نزده است، بلکه سعی کرده رابطه‌ای برابر و مساوی با همه گروه‌های عراقی داشته باشد و بین یک طایفه با دیگری تمایز قایل نشود.ما با دخالت خارجی هر کشوری در کشور دیگر مخالف هستیم. به نظر ما هر کشوری حق دارد خود سرنوشتش را تعیین کند. با وجود برخی کاستی‌ها در روند دموکراسی عراق این درنهایت خود عراقی‌ها هستند که باید امورشان را بدون هرگونه دخالت خارجی مدیریت کنند. شما می‌دانید که از دو سال پیش اعتراضاتی در جهان عرب به راه افتاد و در نهایت نیروهای اسلامگرا به قدرت رسیدند. در این میان بسیاری امیدوارند که تجربه ترکیه را تقلید کنند. اما برخی توصیه‌های ترکیه را مبنی بر اتخاذ سکولاریسم به عنوان اساس دولت نمی‌پذیرند. شما به آنها چه توصیه‌ای می‌کنید؟ به هرحال هر کشوری ویژگی‌های خودش را دارد که نمی‌توان آنها را نادیده گرفت. واقعیت این است که نمی‌توان الگویی را از یک کشور برای دیگری برداشت و نسخه‌برداری کرد. درست است که آنچه در ترکیه اتفاق افتاد، می‌تواند برای دیگران الهام‌بخش باشد. به هرحال ترکیه کشوری است با اکثریت مسلمان که اصول دموکراسی را تحقق بخشیده است. لیکن هر کشوری خصوصیات و حساسیت‌های خاص خودش را دارد و باید بهترین راه را برای تحقق اصول دموکراسی به شکلی که مورد رضایت مردم باشد اتخاذ کند. شما بارها گفته‌اید که اسلام با دموکراسی تناقضی ندارد. آیا راز موفقیت ترکیه نیز در یک دهه گذشته همین هماهنگی بین سکولاریسم و اسلام بوده است؟ دوست دارم قبل از هر چیز بگویم که بین اسلام و دموکراسی نزاع یا تعارضی وجود ندارد. باید حقوق اساسی افراد و گروه‌ها تضمین شود و این مساله‌ای مهم و حیاتی خواهد بود. انتخاب رهبرانی که بر یک کشور حکومت می‌کنند باید از درون مردم باشد و این مساله بالاترین اولویت را دارد. بله، در ترکیه قانون اساسی ما مبتنی بر سکولاریسم است. لیکن ما به عنوان یک ملت یا افراد یک ملت از اینکه پایبند به اصول اسلامی خود باشیم مشکلی نداریم. چندی پیش شما به خاطر به تعویق‌افتادن طرح قانون اساسی ابراز ناراحتی کردید. گفته می‌شود ترکیه می‌خواهد به یک نظام ریاست‌جمهوری تبدیل شود. تاکنون به کجا رسیده‌اید؟ تلاشی جدی برای نوشتن دوباره قانون اساسی در جریان است. به نحوی که با خواسته‌های ملت ترکیه هماهنگی داشته باشد. کمیته‌ای موظف شده است تا به صورت توافقی قانون اساسی را تهیه کند. من تردیدهایی در این‌باره داشتم. در حال حاضر مباحثاتی در جریان است که چگونه می‌توان شکل حکومت را از نظام پارلمانی به نظام ریاست‌جمهوری تبدیل کرد. لیکن صرف نظر از نوع و شکل نظام مساله مهم این است که معیارهای دموکراتیک باشد. تحکیم دموکراسی و بیان خواست ملت دو معیار اصلی در این رابطه است که باید در نظر گرفته شود. شما از کدام یک دفاع می‌کنید. نظام پارلمانی یا نظام ریاستی؟ هرکدام از این دو نظام برای خود مزایایی دارند. مهم برای من این است که مفاهیم دموکراسی در آنها رعایت شود و ما درنهایت قانونی داشته باشیم که ملت از آن رضایت داشته باشند زیرا این قانون درنهایت به رفراندوم گذاشته خواهد شد تا مردم درباره آن نظر بدهند. اجازه دهید به ایران بپردازیم. اگر ایران رفتاری را در پیش گیرد که درنهایت به تولید سلاح اتمی منجر شود ترکیه چه واکنشی در برابر آن خواهد داشت؟ ‌ ما نمی‌خواهیم هیچ یک از همسایگان ما سلاح اتمی داشته باشند. یک اصل کلی که به آن اعتقاد داریم این است که خاورمیانه باید به طور کامل خالی از سلاح‌های اتمی باشد. ما به سهم خود تلاش می‌کنیم که این هدف از راه دیپلماتیک تحقق یابد. در کل ما راه‌حل‌های دیپلماتیک را برای حل بحران‌ها ترجیح می‌دهیم. بین مواضع ایران و ترکیه درقبال مسایل سوریه تناقضاتی وجود دارد. ایران تاکنون از مواضع ترکیه انتقادهای زیادی کرده است. نظر شما دراین‌باره چیست؟ اختلاف نظر ما و ایران بر سر مسایل سوریه بر کسی پوشیده نیست. ترکیه از همان ابتدا در کنار ملت سوریه ایستاد. موضع ایران هم روشن است. ایران کشور مهمی در همسایگی ماست و ما روابط دوجانبه خوبی داریم. لیکن دوست داریم که این بن‌بست در منطقه از بین برود. چیزی را که می‌خواهم به رهبران کشورهای منطقه بگویم خطر تشدید اختلافات مذهبی و تحریک فرقه‌گرایی بین مذاهب است. این مساله دردناکی است و باید به شکلی قاطع از آن پرهیز شود. به باور من دعوت‌های مذهبی در منطقه هیچ ارتباطی با دین و اصول آن ندارد بلکه بیشتر به انگیزه‌های صرف سیاسی صورت می‌گیرد. این مساله‌ای بسیار خطرناک است و می‌تواند به یک انفجار تبدیل شود. این آزمون بزرگی برای منطقه است و نباید در دام تفرقه‌های مذهبی بیفتد. درگذشته درباره امکان وقوع جنگ تمدن‌ها حرف زدیم و نسبت به آن هشدار دادیم. امروز آنچه را که مشاهده می‌کنیم انفجار این درگیری‌ها و نزاع‌ها در داخل یک مذهب یعنی اسلام است. مسلمانان امکانات زیادی دارند که در صورت وقوع چنین نزاع‌هایی همه به هدر خواهند رفت و هرگز ما را به مسیر مطمئنی هدایت نمی‌کند. اما بعضی شما را متهم می‌کنند که می‌خواهید جنگی سنی را به راه‌اندازید. آیا شما خود را واقعا نماینده اهل سنت می‌دانید؟ من چنین ادعاهایی نمی‌بینم. در رابطه با ما باید گفت ما از این یا آن گروه حمایت می‌کنیم و این یک واقعیت است. چرا که می‌خواهیم ثبات در منطقه حاکم باشد و همه مسلمانان در فضایی آزاد و دموکراتیک زندگی کنند. در کشور ما شیعه و سنی در کنار هم زندگی می‌کنند و باید فضایی از همکاری و تفاهم و دموکراسی بین آنها وجود داشته باشد. اگر می‌خواستیم فقط از یک مذهب - برای مثال اهل سنت - دفاع کنیم که در مقابل صدام‌حسین نمی‌ایستادیم یا به قذافی نمی‌گفتیم تو ‌داری اشتباه می‌کنی.آنچه را ما در عمل می‌خواهیم این است که همه مسلمانان به‌رغم اختلاف کشورهایشان در امنیت و آسایش زندگی کنند و با شیوه‌هایی دموکراتیک به ملت‌شان خدمت کنند. ببینید چگونه جهان مسیحیت براساس همین معیارهای دموکراتیک در کنار یکدیگر با‌امنیت و آرامش زندگی می‌کنند، ولی ما به عنوان مسلمانان یک منطقه از آن بی‌بهره‌ایم. وقتی من این حرف‌ها را می‌زنم، قصدم صدور یک نمونه خاص از حکومت نیست. می‌توانند حکومت‌ها با یکدیگر اختلاف داشته باشند. یکی جمهوری باشد و دیگری سلطنتی. اما خوشبختی و سعادت ملت‌ها از مهم‌ترین معیارها در این رابطه است. این ملت‌ها هستند که شکل حکومت‌های خود را انتخاب می‌کنند و مادام که این حکومت‌ها در خدمت مردمشان باشند و رضایت آنها را جلب کنند مشکلی پیش نمی‌آید. رابطه ترکیه و عربستان سعودی را چگونه می‌بینید؟ روابط دو کشور در حال توسعه است و در همه سطوح اقتصادی و سیاسی و ... به پیش می‌رود. دیدارهای مختلفی صورت می‌گیرد و روابط در همه سطوح حتی در زمینه‌های امنیتی و نظامی و صنایع دفاعی درحال تقویت است. اخیرا رییس ستاد ارتش عربستان از ترکیه و رییس ستاد ارتش ترکیه از عربستان دیدار داشت. باید گفت روابط در همه زمینه‌ها درحال گسترش است. شخص شما چه خاطراتی از عربستان و به طور مشخص از جده دارید که سال‌های طولانی در آن زندگی کرده‌اید؟ خاطراتی بسیار زیبا دارم. دخترم متولد آنجاست. من و همسرم تمام مناطق و کوچه پس‌کوچه‌های جده را می‌شناسیم. طبعا همسرم بازارهای جده را خوب می‌شناسد. می‌دانیم که مجتمع‌های تجاری جدید در آنجا ساخته شده است. وقتی به آنجا می‌رویم و اینها را می‌بینیم احساس غرور می‌کنیم. این روزها شما به عنوان یک رییس‌جمهوری چه می‌خوانید؟ بیشتر تاریخ می‌خوانم. کتاب‌های زیادی درباره مسایل سیاسی و فکری هست که علاقه‌مند هستم آنها را بخوانم. اما به عنوان یک رییس‌جمهوری الان بیشتر بر مسایل تاریخی تمرکز می‌کنم. از بین نویسندگان و روشنفکران کسی هست که بر شما اثری گذاشته باشد؟ در ترکیه نسل ما از روشنفکران زیادی سود برده است. در راس آنها فاضل قیصا کورک قرار داشت که نسل من در رشد فکری خود از او استفاده‌های زیادی کرد. برخی از رهبران فیلم‌های مخصوصی دوست دارند. برای مثال باراک اوباما رییس‌جمهوری آمریکا علاقه‌مند به تماشای فیلم‌های کمدی است. گفته می‌شود امیر کویت فیلم‌های تاریخی را ترجیح می‌دهد. شما چه نوع فیلم‌هایی را ترجیح می‌دهید؟ این فیلم‌ها را با خانواده نگاه می‌کنید؟ ‌ امکان مشاهده فیلم در کنار خانواده و فرزندان را ندارم. چون آنها در خارج زندگی می‌کنند. تنها با همسرم فیلم می‌بینم. آخرین فیلمی را که دیدم «لینکلن» بود که فیلم خوبی بود و از آن لذت بردیم.
منبع: شرق‌الاوسط --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
زندگینامه عبدالله گل در یک نگاه - عبدالله بن احمد حمدی گل در شهر تاریخی قیصری در دشت آناتولی متولد شد (29 اکتبر 1950) - در سال 1972 از دانشکده اقتصاد دانشگاه استانبول فارغ‌التحصیل شد و سپس به بریتانیا سفر کرد. درآنجا بین سال‌های 1976 تا 1978 زندگی کرد و فوق‌لیسانس گرفت. هنگام بازگشت به ترکیه موفق به اخذ دکترای خود از دانشگاه استانبول در موضوع تحول روابط اقتصادی شد. - مدتی را به عنوان مدرس در بخش مهندسی صنعتی دانشگاه سقاریه در شمال ترکیه مشغول به کار بود تا اینکه در سال 1980 به اتهام وابستگی به گروه «السنجق» بازداشت شد. - بین سال‌های 1983 تا 1991 در بانک توسعه اسلامی شهر جده عربستان به عنوان یک کارشناس اقتصادی مشغول به کار بود و در سال 1991به عنوان یک استادیار اقتصاد بین‌المللی دوباره به ترکیه بازگشت. - در همان زمان به‌عنوان نماینده حزب رفاه ترکیه از منطقه سقاریه به مجلس راه یافت و بین سال‌های 1991 تا 1995 عضو کمیته برنامه‌ریزی و دارایی بود. در فاصله سال‌های 1995 تا 2001 عضو کمیته خارجی پارلمان ترکیه شد. - با انحلال حزب رفاه در سال 1999 به عضویت حزب فضیلت در‌آمد و بعد از ممنوعیت فعالیت این حزب در سال 2000 حزب عدالت و توسعه را بنیانگذاری کرد. در سال 2001 به همراه دوستش رجب طیب اردوغان دوباره وارد پارلمان شد و یک‌بار دیگر نیز در سال 2007 به عضویت پارلمان درآمد. یعنی زمانی که عبدالله گل خود را برای ریاست‌جمهوری نامزد کرده بود، اما نظامیان نگذاشتند انتخاب شود. - درنهایت در همان سال بود که توانست در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری با کسب بیش از نیمی از آرای پارلمان مطابق قانون اساسی این کشور به ریاست‌جمهوری برگزیده شود. - همسرش خیرالنسا گل است. رییس‌جمهوری ترکیه سه فرزند به نام‌های احمد منیر، کبرا و محمد ایمری دارد. - نجیب فاضل قیصا کورک که در این مصاحبه از او سخن گفته می‌شود، یکی از نمادهای فکری مخالف «آتاتورک» در این کشور است که جوانان زیادی تحت‌تاثیر او قرار گرفتند. وی بارها به اتهام «بی‌توجهی به ارزش‌های آتاتورکیسم» به زندان افتاد. او مجله‌ای تحت‌عنوان «شرق بزرگ» را منتشر می‌کرد که محتوایی اسلامی و اخلاقی داشت. عبدالله گل زمانی که جوان بود با او ملاقات داشت و قیصا اثری ماندگار براو گذاشت. نجیب فاضل قیصا در سال 1983 وفات یافت و در منطقه ایوب استانبول دفن شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.