|

گزارش «شرق» از هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی نفت

حمایت و خودکفایی از رویا تا واقعیت

شرق، بهناز جلالی‌پور: وزیر نفت وعده داده امسال جشن خودکفایی در صنعت نفت برگزار شود؛ پیش‌بینی‌ای که اهالی تولید آن را رویا و یک وعده می‌دانند. دلیل آنها مشکلاتی است که سال پیش برایشان همزمان با افزایش محدودیت‌های بین‌المللی ایجاد شد. سال 91 که «حمایت از تولید داخلی» نام‌گذاری شده بود، بسیاری نسبت به عدم حمایت‌ها گلایه‌مند هستند و حتی معتقدند در آن سال برخلاف وعده حمایت، سنگ‌اندازی‌ها در صنایع تولیدی افزایش یافت.
هجدهمین نمایشگاه بین‌المللی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی، فرصتی است برای گردهمایی صنایع مختلف خارجی و داخلی و تبادل اطلاعات و ایجاد فرصت برای استفاده از تجربیات و فرصت‌های تازه. نمایشگاهی که شرکت‌های بزرگ و نام‌دار جهان جایشان خالی بود. با همین جاهای خالی، بزرگان نفت ایران، چشم‌انداز خودکفایی دارند.
حمایت ناکام از صنایع داخلی
سال گذشته با نام حمایت از صنایع داخلی آغاز شد و به اتمام رسید. اما نتیجه‌اش از نظر تولیدکننده‌ها چندان رضایت‌بخش نبوده است و از عدم حمایت دولت گله‌مند هستند. به گفته حمیدرضا مشق‌دوست، مدیر فنی شرکت مشعل‌کاوه، شرکت‌ها به تنهایی فعالیت می‌کنند و حمایتی از آنها صورت نمی‌گیرد. او می‌گوید: «آنچه تاکنون اتفاق افتاده، ناهمراهی، به‌جای تسهیل بوده چنان‌که حتی در صادرات کالا نیز محدودیت ایجاد می‌کنند. اخیرا یکسری مشعل‌های صنعتی به عراق صادر کردیم که مدیران با پیش‌کشیدن مساله استاندارد، در روند صادرات مانع ایجاد کردند. در حالی که مشعل‌های صنعتی از یک ظرفیتی به بعد استانداردی برایشان تعریف نشده و این نکته را مدیر کل استان مرکزی نمی‌دانست و همین ایراد نابجا موجب شد که 10 روز محموله صادراتی در گمرک بلوکه شده و هزینه و خسارت بالایی متحمل شدیم که عامل اصلی آن عدم هماهنگی بود.»
به گفته مشق‌دوست، دانش فنی و توانایی تولید داخل در حد و میزان مناسبی است و نیازی به حمایت نداریم.
یکی دیگر از گلایه‌های او، حمایت‌های بانکی و مالی است که روند واردات مواد را مشکل کرده است.
مدیر فنی شرکت مشعل‌کاوه می‌گوید: «ارزهای دولتی را به شرط گشایش اعتبار می‌توان دریافت کرد که به دلیل تحریم، امکان دریافت آن را نداریم و به همین دلیل مجبور به خرید با ارز آزاد هستیم که تولیدات بسیار‌گران تمام می‌شود. اکنون تنها درخواست بخش داخلی، همکاری و هماهنگی دولت است. گاهی به دلیل عدم آگاهی و هماهنگی و توجیه نبودن برخی مدیران داخلی، تولید‌کنندگان متضرر می‌شوند.»
طرلان جهانی، مدیر بازرگانی شرکت مصنوعات فلزی سنگین، درخصوص حمایت‌ها در سال گذشته می‌گوید: «سال گذشته اصلا این هدف محقق نشد و شرایط سخت‌تر شد. تولید‌کنندگان نیاز به ثبات دارند. این ثبات نسبی، سال گذشته در مباحث قوانین و مقررات از بین رفت و این بدترین تهدید برای سرمایه‌گذاران بود و هر روز مجبور به اتخاذ سیاست‌های جدید و تشکیل کمیته بحران بودیم. قوانین چنان دایم در حال تغییر بود که هر روز نیاز به برنامه‌ریزی جدید بود و نمی‌توانستیم یک تصمیم را بیشتر از یک ماه پیاده کنیم و به نتیجه مورد انتظار رسید. بدترین بخش این بود که هزینه‌های ما چند برابر بیشتر شد.» او با بیان اینکه از تحریم چنان ضربه نخوردیم که از بی‌ثباتی قوانین، می‌افزاید: «در یک مورد هزینه‌های اجرای یک پروژه تا 300 برابر افزایش یافت و هیچ یک از وزارتخانه‌ها برای حمایت از ما اقدامی نکردند. در چنین شرایطی هر شرکتی خود برای حل چالش‌ها اقدام و مشکلات را حل می‌کرد. اگر تدبیر درستی اندیشیده می‌شد، این اتفاقات نمی‌افتاد.» احسان پیل‌زور، مدیر بازرگانی شرکت مشعل‌صدرا نیز در مورد حمایت‌های دولتی می‌گوید: «حمایت‌ها در حد صفر بوده و حتی موانع زیادی در راه تولید است. در مورد تامین ارز برای واردات که در سال گذشته وعده داده بودند، اتفاقی نیفتاد و نیازهایمان را با ارز آزاد وارد کردیم. در همین حال سال گذشته بدهی‌های شرکت‌ها را که بر مبنای ارز مرجع بود؛ در سال 91 بانک‌ها آن را برمبنای ارز مبادلاتی گرفتند. در همین حال حجم کارها و پروژه‌ها نیز کاهش یافت.» به گفته او، کیفیت تولید، در حد قابل قبولی نیست که مقصر آن تولید‌کننده نیست. در محصولات ما، 70تا80‌درصد مواد اولیه آن خارجی است اما به دلیل آنکه نمی‌توانیم آن را از کشورهای اروپایی یا آمریکا تهیه کنیم، به اجبار با چین همکاری می‌کنیم که قیمت مناسب‌تری دارد اما کیفیتش پایین‌تر است. در عین حال تعدادی شرکت داخلی هم فعال هستند که به دلیل آنکه فعالیت‌شان را تازه آغاز کرده‌اند، کیفیت بالایی ندارند و بر تولیدات تاثیر منفی گذاشته است.» منصور میرزایی، مدیر فروش شرکت صنایع جوش و برش کارا نیز با بیان اینکه به عنوان یک شرکت خصوصی حمایت دولتی دریافت نکرده‌اند، می‌افزاید: «تولید‌کننده داخلی همیشه نیاز به حمایت دارد. در چین که بازار جهانی را گرفته، در بسیاری موارد از یارانه‌های دولتی بهره برده و توانسته تولیداتش را با قیمت‌های پایین عرضه کند اما در اینجا عدم بهره‌مندی از حمایت‌های دولتی، موجب افزایش قیمت‌های تمام‌شده می‌شود که تاوان نهایی آن را علاوه بر تولیدکننده، مصرف‌کننده نیز باید بپردازد.
تولید داخلی یا مهندسی معکوس
در حالی که بسیاری بر تولیدات داخلی افتخار می‌کنند و آن را جایگزین تولیدات خارجی می‌دانند، برخی پیمانکاران اعلام می‌کنند که آنچه ساخته می‌شود تولید نیست، بلکه کپی‌برداری از محصولات خارجی است.
مشق‌دوست، مدیر فنی شرکت مشعل‌کاوه، در این خصوص می‌گوید: «تکنولوژی‌ها بسیار به هم شبیه هستند و تنها شکل‌ها فرق می‌کنند. حتی اگر مهندسی معکوس هم در تولیدات داخلی انجام شود، اگر این کار به خوبی انجام شود و با قیمت پایین، بسیار مورد قبول است. البته خیلی از شرکت‌ها خود طراحی و تولید می‌کنند و همه تولیدکننده‌ها امکان کپی کامل را ندارند. طرلان جهانی نیز معتقد است: «صنعت با صنعت فرق دارد. در کار خودمان مهندسی معکوس را قبول ندارم. در عین حال مهندسی معکوس هم یک روش است. اما سازندگان تجهیزات توانایی ساخت دارند و تنها در تامین مواد اولیه و بخش مهندسی کمی مشکل داریم.
احسان پیل‌زور، مدیر بازرگانی شرکت مشعل صدرا نیز تاکید می‌کند: «دقیقا مشابه‌سازی انجام می‌شود. در پروژه پارس‌جنوبی که پیش از این تعدادی شرکت‌های خارجی آن را انجام داده بودند، اکنون از تولیدات آنها نوعی کپی‌برداری صورت می‌گیرد.» دیار عصمتی، مدیر امور نفت گاز پتروشیمی شرکت پمپیران، با مهندسی معکوس مخالف است و می‌گوید: «شرکت پمپیران بخش طراحی دارد و واحد طراحی ما از صفر شروع کرده و نمونه‌های خارجی را هم مدنظر داشته است. اما از ساخته‌های آنها به صورت تجربی استفاده کردیم و مهندسی معکوس را قبول ندارم.» منصور میرزایی، مدیر فروش شرکت صنایع جوش و برش کارا نیز تاکید می‌کند: «در صنعت داخلی خیلی جاها مهندسی معکوس استفاده می‌کنیم و خیلی جاها بنا به درخواست مشتری، طراحی جدیدی انجام می‌دهیم. بخشی از کیفیت تولیدات به توان ساخت و مهندسی آن برمی‌گردد. بخشی هم ادوات و موادی که در ساخت استفاده می‌شود. وقتی نمی‌توان از مواد اولیه اصلی استفاده کرد مجبور به جایگزینی هستیم و در نتیجه آن کیفیت بالای اولیه را نخواهیم داشت.
جشن خودکفایی از رویا تا واقعیت
وزیر نفت وعده داده امسال در صنایع نفت به خودکفایی خواهیم رسید.
مشق‌دوست می‌گوید: «امیدوارم این اتفاق بیفتد اما شبیه یک رویاست کما اینکه در تحریم‌ها این کار را کردیم، اما تا خودکفایی راه زیادی داریم و با تولید چند قطعه نمی‌توان نام خودکفایی بر آن گذاشت.» طرلان جهانی نیز می‌گوید: «خودکفایی یعنی چی؟ مگر همه مواد اولیه، دانش مهندسی را به دست آورده‌ایم؟ از لیسانس تا ساخت تجهیزات همچنان وابسته هستیم و هنوز نیاز به واردات داریم.» احسان پیل‌زور از اساس به چنین وعده‌ای مخالف است و می‌گوید: «70‌درصد مواد اولیه ما خارجی است که به سختی هم تهیه می‌شود. در ابعاد و حجم کوچکی خودکفا هستیم که آن هم از نظر کیفیت پایین است.» دیار عصمتی اما خودکفایی را ممکن و آن را مشروط به دیدگاه مشترک در درخواست‌کننده و انجام‌دهنده می‌داند.
پیامد عدم حضور شرکت‌های خارجی
نمایشگاه و تولیدکننده‌های خارجی فرصتی است برای عرض اندام تولیدکنندگان داخلی اما فرصتی برای ارزیابی برایشان باقی نمی‌ماند.
مشق‌دوست این عدم حضور را همراه با فواید مثبت و منفی می‌داند و می‌گوید: «اگر بخواهیم در دنیا رقابت کنیم، نبود آنها ما را در صادرات دچار مشکل می‌کند. بستن ایران برای عدم ورود، یک سود موقتی دارد اما در درازمدت ما را دچار مشکل می‌کند.» طرلان جهانی می‌گوید: «نبود شرکت‌های خارجی رقیب، موجب استفاده از توان داخلی می‌شود اما در عین حال فضای رقابت را از بین می‌برد.»
احسان پیل‌زور می‌گوید: «نبود شرکت‌های خارجی از یک جهت حسن است، اما کم‌شدن رقبا، کیفیت تولیدات را پایین می‌آورد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.