|

حادثه مریوان

حسین احمدی‌نیاز . حقوقدان

حسب صدر اصل یکصد و پنجاه و ششم قانون اساسی قوه‌قضاییه پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسوول تحقق بخشیدن به عدالت است. همچنین بند پنجم این اصل وظیفه اصلی در پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان را بر عهده این قوه قرار داده و اصل یکصد و پنجاه و نهم قانون مذکور مرجع رسیدگی به تظلمات و شکایات را دادگستری دانسته. از سوی دیگر هدف اصلی مجازات را تنبیه، ارعاب و اصلاح بزهکاران برای اجرای عدالت و حفظ نظم عمومی با رعایت اصل بیست و دوم قانون اساسی مبنی بر حفظ حیثیت و کرامت انسانی تمامی شهروندان و بر اساس حکم و رای مستند به قانون و اصول مسلم حقوقی و منابع فقهی دانسته است. همچنان‌که اصول 166، 167 و 169 قانون اساسی به‌طور کامل این امر را بیان می‌دارد. ایضا نظارت بر حسن اجرای قانون (طبق بند سوم اصل یکصد و پنجاه و ششم قانون اساسی) بر عهده قوه‌قضاییه است. تلاش و هدف اصلی دادگستری دادگری و پاسداری از عدالت و کرامت انسانی شهروندان است و سعی و تلاش تمامی مسوولان و روسا و قضات دادگستری این امر مهم است اما متاسفانه در چند روز گذشته در شهر مریوان استان کردستان حکمی در ملأعام اجرا شد که نحوه اجرای این حکم بازتاب‌های زیادی در رسانه‌ها و جامعه داشت. در این میان، دادگستری این قضیه را مربوط به نیروی انتظامی دانسته و خود را مبرا از آن دانسته است. طبق قانون آیین دادرسی کیفری دادیار اجرای حکم زیر نظر دادستان بر چگونگی اجرای حکم نظارت دارد. جدای از این نکته‌ای که حایز اهمیت است چرایی اجرای مجازات در ملأعام است که آیا این روش در اجرای امنیت اجتماعی و اصلاح بزهکاران موثر است همچنان‌که یکی از مسوولان نیروی انتظامی اجرای حکم قضیه مریوان در ملأعام را برای حفظ امنیت ضروری دانسته است ولی آیا واقعا چنین است؟ آیا پوشاندن لباس زنانه بر تن کسی که مجازات علیه او در مریوان اجرا شد باعث پایان ارتکاب جرم می‌شود؟ چرا با صدور و اجرای چنین حکمی بیشتر به لوث شدن بزه و تخریب شخصیت متهم و مظلوم‌نمایی او کمک کرده‌ایم؟ میان حقوقدانان و جرم‌شناسان در اجرای مجازات در ملأعام همواره اختلاف‌نظر است. دیدگاه‌ها و نظرات مختلفی در این زمینه وجود دارد اما نظر اکثریت حقوقدانان مبتنی بر منسوخ بودن این روش و ضعف و ناکارایی آن در اجرای مجازات است. واقعیت مساله این است که از بین بردن زمینه‌های جرم با اجرای مجازات در ملأ عام و تشدید مجازات امکان‌پذیر نیست و بازتاب‌های این نوع اجرای مجازات در جامعه که به زعم زنان مریوانی توهین به کرامت آنان بود، نشان از ناموفق بودن این شیوه اجرای مجازات است. از سوی دیگر اصولا در اسلام اجرای مجازات‌ها برای اصلاح مجرمان است و نه خدشه‌دار کردن شخصیت آنان. وقتی به سیره پیامبر و امیرالمومنین علی(ع) رجوع می‌کنیم، می‏بینیم ایشان از افرادی که باید حدود الهی درباره آنها اجرا شود می‌خواستند به طوری اقرار کنند که مجبور نشوند حد را در جامعه اجرا کنند. هنگامی‌که اقرار می‌کردند، از آنها می‌خواستند که توبه کنند. به طور مثال زنی خدمت امیرالمومنین می‌آید و تقاضا می‌کند که حد رجم را در مورد او اجرا کند. حضرت می‏فرمایند: من خدا نیستم که تو را پاک کنم؛ تو اگر توبه کنی خدا تو را پاک خواهد کرد و این‌گونه بهتر است تا اینکه بخواهی آبرو و حیثیتت از بین برود. به همین دلیل از نظر اسلام حفظ آبرو و حیثیت افراد جایگاه بسیار مهمی دارد و به‌ویژه در مسایل مربوط به جرایم خاصی اعتقاد بر این است که نباید این‌گونه مسایل در جامعه پخش شوند که نکند این امر احساسات و عواطف مردم را‌برانگیزد و اثر سوء داشته باشد. روایات دیگری نیز هست که دلالت بر این دارد که پیامبر اکرم و ائمه اطهار(ع) تا آنجایی که امکان داشت از اجرای حد جلوگیری می‌کردند، بنابراین اجرای مجازات در ملأ‌عام با این شیوه که لباس زنانه بر تن مجرم شود و او را در سطح شهر و انظار مردم بگردانی متناسب با اصول حقوقی و اسلامی نبوده و امید است ریاست محترم قوه‌قضاییه مانع تکرار چنین اجرای مجازاتی در جامعه شوند. اگرچه هنوز معلوم نیست چه کسی یا نهادی مسوول این حادثه بوده و ممکن است این واقعه در پی تصمیم شخصی برخی افراد در نیروی انتظامی رخ داده باشد اما آنچه مهم است اثر زیانبار این نحوه اجرای مجازات در ملأ‌عام است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.