توزیع نامتوازن در بودجه ۹۲ مراکز آموزش عالی
پرداخت 87 درصد بودجه به دانشگاههای تولیدکننده 25درصد علم
محمدحسین نجاتی: ایران به غیر از شعبههای دانشگاه آزاد اسلامی بیش از 2005 دانشگاه و مرکز آموزش عالی دارد. از این میان تنها 9 دانشگاه ایرانی یعنی 4/0درصد از کل دانشگاهها، 74درصد از کل تولید علم کشور را در اختیار دارند و باقی دانشگاهها یعنی 6/99درصد از آنها تنها 17/25درصد از تولید علم کشور را در مراکز خود ایجاد میکنند. اما نکته قابلتوجه در این زمینه کیفیت و کمیت اختصاص بودجه به دانشگاههای کشور است. بررسی بودجه سال 1392 دانشگاههای ایران نشان میدهد، 99درصد دانشگاههای ایران که تنها 25درصد از تولید علم کشور را در اختیار دارند، بیش از 87درصد بودجه دانشگاههای کشور را دریافت میکنند. از طرف دیگر 9 دانشگاه دولتیای که 74درصد تولید علوم کشور از سوی آنها ایجاد میشود (به غیر از دانشگاه آزاد اسلامی)، تنها 13درصد از کل بودجه دانشگاهها را در اختیار دارند. دانشگاههایی همچون دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه تهران، دانشگاه تربیتمدرس، دانشگاه شیراز، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه امیرکبیر و دانشگاه فردوسی مشهد جزو دانشگاههایی هستند که 74درصد از تولید علم ایران در
اختیار آنهاست و در مقایسه با سایر دانشگاههای کشور، بودجه کمتری دریافت میکنند. این درحالی است که اکثر دانشگاههای مطرح دنیا، بودجه خود را بر اساس میزان تولید علم، بهرهوری نیروی انسانی و سایر شاخصهای علمی دریافت میکنند.
سهم ناچیز 6/99درصد دانشگاهها در تولید علم
دانشگاههای علوم پزشکی تهران، تهران، آزاد اسلامی، صنعتی اصفهان، صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر، تربیت مدرس، شیراز، علوم پزشکی شیراز و فردوسی مشهد 10 دانشگاهی هستند که هر کدام سهمی در تولید علم کشور دارند و مجموع این 10 دانشگاه 83/74درصد از کل تولید علم کشور را در اختیار دارند.
با این حال، این سوال مطرح میشود که وقتی 83/74درصد علم از سوی 10 دانشگاه کشور (در میان 2005 دانشگاه) تولید میشود، باقی دانشگاهها چه اقداماتی در زمینه تولید علم انجام میدهند و چرا سهم هرکدام از آنها حتی به یکدرصد از کل تولید علم در کشور نمیرسد اما بودجهای همتراز با دانشگاههایی با تولید علم بالا دریافت میکنند.
درواقع دانشگاههایی نظیر دانشگاه تبریز، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه مازندران، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دانشگاه ارومیه، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه بوعلیسینا، دانشگاه شهید باهنر کرمان، علامهطباطبایی تهران، جامعه المصطفی قم و دانشگاه پیام نور، که همگی بودجه دولتی دارند و در میان 20 دانشگاه برتر کشور قرار میگیرند، در بهترین و بیشترین حالت هرکدام تنها یکدرصد نسبت به کل تولید علم ایران سهم دارند.
افزایش بودجه مراکز آموزشی وابسته به حوزه علمیه
در این میان بودجه مراکز آموزشی خاصی همچون موسسه آموزشی و پژوهشی امامخمینی(ره) قم و جامعه المصطفی که عنوان میشود به صورتی مستقل از دولت و سیاستهای آن فعالیت میکنند نیز در قانون بودجه سال 92 افزایش قابلتوجهی داشته است. رقم بودجه این مراکز بهخصوص جامعه المصطفی همتراز با دانشگاههای دولتی و مادر کشور است و طبق اساسنامه، این مرکز به شکلی غیردولتی با پشتیبانی نهادهای حوزوی تنها اقدام به آموزش طلبههای خارجی حوزه علمیه قم میکند. جامعه المصطفی مرکز آموزشی وابسته به حوزه علمیه قم دارای امکانات آموزشی و فضای فیزیکی بزرگی در حد دانشگاههای مادر کشور در شهر قم است و تاکنون 41هزار دانشپژوه مرد و زن از 103 کشور جهان در این نهاد علمی - آموزشی پذیرش شدهاند که بیش از 16هزار نفر از آنان در مقاطع گوناگون تحصیلی فارغالتحصیل شدهاند. از سوی دیگر، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم که تا پیش از این از سوی مسوولان آن مستقل از سیاستهای دولتی بهخصوص طی چند سال اخیر فعالیت میکند، براساس بودجه سال 1391 دولت دارای ردیف مالی مستقلی است، در حالی که طبق اساسنامه آن، بودجهاش باید «از وجوه شرعی و کمکهای دولت و افراد
خیر و منابع دیگر تامین شود.» بررسی کلیات بودجه سال 91 دولت نشان میدهد، جامعه المصطفی با بیش از257/620/1ریال و موسسه آموزشی و پژوهشی امامخمینی(ره) با چهاردرصد رشد بودجه (جدای از سهم بودجهای از حوزههای علمیه و کمکهای عمرانی دولت) دارای بیشترین سهم از بودجه نسبت به سایر مراکز آموزشی خاص وابسته به حوزههای علمیه هستند؛ بهطوری که جامعه المصطفی در مقایسه با بودجه دانشگاههای مادر از سهم قابلتوجهی برخوردار است. بودجه این مرکز با دانشگاههایی مانند شهید بهشتی، صنعتی شریف، علم و صنعت، صنعتی امیرکبیر و فردوسی مشهد همتراز است و به میزان این دانشگاههای بزرگ کشور سالانه بودجه دریافت میکند. همچنین این مرکز در مقایسه با دانشگاههایی همچون دانشگاه علامهطباطبایی، خواجه نصیر، شهید باهنر کرمان، الزهرا، شاهد، علمی - کاربردی، اصفهان و شیراز از ردیف بودجهای بیشتری برخوردار است. موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم نیز بودجهای معادل با دانشگاههایی همچون خواجه نصیرالدین طوسی، هنر اصفهان و سایر دانشگاههای شهرستانی دریافت میکند.
ادعای غیردولتی بودن «پیام نور» و بودجه دوبرابری آن در قیاس با دانشگاه تهران
اگرچه دانشگاهها در سال 92 وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته دارند و این بودجه دقیقا رقم مورد نیاز دانشگاهها نیست و در تصویب نهایی مجلس، چکشکاری و چه بسا بیشتر هم خواهد شد اما در این میان بودجه دانشگاه پیام نور که تولید علم آن با دانشگاههای معتبری همچون دانشگاه تهران، صنعتی شریف، علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی و صنعتی امیرکبیر قابل مقایسه نیست، افزایش قابلتوجهی داشته است. دانشگاهی که با حمایتهای دولتی و به منظور کاهش میزان قدرت و نفوذ دانشگاه آزاد اسلامی و سایر موسسههای آموزشی شش سال پیش آغاز به کار کرد و امروز سیاستهای دولتی آن را به جایی رسانده است که در بودجه سال 92 بودجهای دو برابر دانشگاه تهران، چهار برابر دانشگاههایی نظیر شهید بهشتی، صنعتی امیرکبیر، صنعتی شریف و دهها برابر دانشگاههای شهرستانی و صنعتی برای آن در نظر گرفته شده است. دانشگاه پیام نور با بیش از 8462024میلیونریال، سهم بالایی از بودجه سال 92 دانشگاههای کشور را دارد و این درحالی است که این دانشگاه و مسوولان آن بنابر ادعای خود در این سالها گوی سبقت را از سایر رقبایشان در آموزش عالی غیرانتفاعی ربوده و به دانشگاهی تبدیل شدهاند که به
صورت مستقل از دولت فعالیت کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.