|

زیر آن دود سفید

جاناتان فرایر . ترجمه: نسرین رضایی

حلبچه، نامی که در بخشی از حافظه تاریخی ما با تصاویری تیره و تار حک شده است. بهار سال 1988 بود که صدام حسین، دیکتاتور قرن دستور بمباران شیمیایی شهر کوچک حلبچه را داد. آنچه اکنون از آن تحت عنوان نسل‌کشی کردها یاد می‌کنند. عملیات «انفال»، عملیاتی که نیروهای رژیم بعث عراق به‌طور مستقیم از «صدام حسین تکریتی» فرمان می‌گرفتند، بیش از صدهزار (182هزار نفر شامل 80هزار بارزانی و چندده‌هزار گرمیانی) کرد عراقی را قتل‌عام کردند. بمب‌ها فرو ریختند و بوی شیرین گازخردل خیابان‌ها را پر کرد و از درها و پنجره‌های باز داخل آمد. زمانی طول نکشید که هر موجود زنده‌ای نابود شد. می‌گوید زندگی در آنجا متوقف شده بود. می‌گوید همه چیز مثل تماشای فیلمی بود که با فشار دادن یک کلید متوقف شده بود. اینها جملاتی است که «کاوه گلستان»، عکاس ایرانی مدتی پس از حضور در منطقه با هلیکوپتر بر زبان آورد. زمانی که شاهد پیکر بی‌جان حیوانات و انسان‌ها در منطقه بود. کاوه گلستان نوشت: ما وارد یک خانه شدیم، وارد آشپزخانه و بعد شاهد پیکر بی‌جان یک زن بودیم؛ زنی که در حال خرد کردن هویج، جان داده بود. عکس‌های گلستان بعد‌ها در خبرگزاری «ایرنا» منتشر شد. و بعد از آن در سرتاسر جهان. من در آن زمان در خبرگزاری «بی‌بی‌سی» مشغول به کار بودم. در آن زمان مقامات عراقی مدام پافشاری می‌کردند که ایران از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده است. ایران و عراق درگیر جنگی هشت‌ساله بودند و سرمقاله‌های دنیا روی این دو کشور متمرکز شده بودند. میلیون‌ها سرباز جان خود را از دست داده بودند و پای سلاح‌های شیمیایی به میان آمده بود. چیزی از جنگ جهانی اول کم نداشت. نیروی هوایی عراق از انواع مواد شیمیایی علیه حلبچه استفاده کرد: گازهای اعصاب، چون وی ایکس، سارین، تابون و گاز خردل که از زمان جنگ جهانی اول از آن استفاده نشده بود. صدام حسین سخت مشغول نبرد با جمهوری اسلامی ایران بود؛ ایران پس از سقوط شاه. برای عقل سلیم بعید به نظر می‌رسید که حکومتی علیه ملت خود دست به سلاح شیمیایی ببرد. هرگز قابل‌قبول نبود. اما صدام حسین و «علی حسن المجید» معروف به علی شیمیایی، دستور بمباران شیمیایی این مناطق را دادند. عملیاتی که در آن حدود پنج‌هزار نفر از مردم حلبچه که غیرنظامی بودند کشته شدند. در عملیات هفت‌ماهه انفال از فوریه تا سپتامبر ۱۹۸۸، که در استان‌های کرکوک، دیاله، نینوا و صلاح الدین اجرا شد، بیش از سه هزار روستا نابود و بیش از 182هزار نفر مردم بی‌دفاع از سوی ارتش و ماموران سازمان امنیت عراق به قتل رسیدند. شهرهای «حلبچه»، طویلا، خورمال، سید صادق، پینجوین، قلعه دیزه، سنگ سر، جوارتا، قلاچولان و «ماوه‌ت» به تمامی ویران و از سکنه خالی شدند. حالا باز هم بحث داغ روز این روزها تهدید به استفاده از سلاح‌های شیمیایی، است. سلاح شیمیایی که این بار در سوریه استفاده شده. مخالفان می‌گویند دولت اسد مسوول است و دولت می‌گوید تروریست‌ها عامل کشتار شیمیایی اخیر هستند. باز هم سخن از استفاده سلاح‌های خطرناک است. کشتار شیمیایی منطقه «خان العسل». حالا بحث داغ این روزها کره‌شمالی است. می‌گویند «پیونگ‌یانگ» تهدید به‌شمار می‌آید. آمار آوارگان و کشته‌شدگان سوری مدام رو به افزایش است. مردم کره گرسنه هستند. حالا به کاوه گلستان فکر می‌کنم او که فروردین‌ماه ۸۲ هنگام تصویربرداری برای شبکه خبری بی‌بی‌سی در منطقه‌ای در اطراف شهر کفری، در ۱۳۰ کیلومتری کرکوک، واقع در شمال عراق که در آن زمان تحت کنترل اتحادیه میهنی کردستان بود، بر اثر انفجار مین کشته شد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.