|

مجتبي اماني، رییس دفتر حافظ منافع ایران در مصر:

همه رفتارها در کنترل حاکمیت نیست

جواد مرشدی. عکس‌ها: سمت راست خالد عماره/ عكس: مهدي حسني، شرق و مجتبی امانی/ عكس: امير جديدي، شرق

بعد از 34 سال، با رفتن دیکتاتوری به‌نام «حسنی مبارک» از صحنه قدرت، انقلاب مصر و پیروزی اسلامگرایان زمینه‌ها برای برقراری رابطه بین «تهران- قاهره» بر قرار شد و روسای جمهور دو طرف سفری به کشور مقابل داشتند؛ محمد مرسی در سفری، سه ساعت در تهران و محمود احمدی‌نژاد، سه روز را در قاهره سپری کردند، اما با وجود این سفرها و گذشت دو سال از انقلاب مصر هنوز روابط دو دولت در حد دفتر حافظ منافع است و به زعم یکی از مقامات وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، برای ارتقای این دفاتر به سفارت، نیازمند زمان بیشتری هستیم. برای بررسی سطح روابط و اینکه چرا هنوز استوارنامه‌ای بین دو طرف ردوبدل نشده، ابتدا به سراغ «خالد عماره» رییس دفتر حافظ منافع مصر در تهران رفتم و پس از چند سوال در مورد اوضاع داخلی مصر به دستاورد سفرها پرداختم، او سخنان رییس دولت ایران در مورد «روادید» را اظهارات صرفا سیاسی می‌داند و می‌گوید: «ما مثل همه کشورها از ایرانیان ویزا می‌خواهیم.» پاسخ‌های او صرفا در قالب ملاحظات معمول دیپلمات‌ها بود و سعی می‌کرد تا فضای مصاحبه را از هر چالشی مصون نگاه دارد. او در پایان گفت‌وگو خواست که مصاحبه کامل و دقیق به چاپ برسد زیرا در آینده روابط دو کشور تاثیر‌گذار خواهد بود. گفت‌وگوی بعدی با «مجتبی امانی» رییس دفتر حافظ منافع کشورمان در مصر بود. مجتبی امانی ضمن اینکه سعی در حفظ چارچوب‌ها داشت با صراحت بیشتری سخن می‌گفت. ‌طبق شنیده‌ها شما در مصر با رتبه سفیری فعالیت می‌کنید، آیا شما دارای استوارنامه هستید؟ براساس قراردادی که در سال 1991 برای بازگشایی دفاتر حافظ منافع بین دو کشور به امضا رسید، برای اینکه دو طرف در روابط خودشان با وزارت خارجه یا سفرای دیگر از لحاظ تشریفاتی چیزی کم نداشته باشند، روسای دو دفتر با درجه سفیر انتخاب می‌شوند، ولی سطح شکلی روابط به‌عنوان دفتر حافظ منافع است و در هر حال نوع روابط و محتوای آن ممکن است خارج از این سطح باشد. ‌چه برنامه‌هایی برای ارتقای این دفتر به سفارت دارید؟ ما همواره آمادگی خودمان را برای ارتقای روابط به سطح سفارت (از لحاظ شکلی) اعلام کرده‌ایم اما طرف مصری چه قبل و چه بعد از انقلاب ملاحظاتی داشته که مانع از حذف این شکل از روابط شده،‌گر چه در زمان مبارک ملاحظاتشان مرتبط با روابط ویژه و استراتژیک با آمریکایی‌ها بود اما به نظر می‌رسد بعد از انقلاب مصر، روند کند اهداف انقلاب مانع اصلی این موضوع بوده. به هر حال در طول دو سال و اندی از لحاظ شکلی ما همواره حرکت رو به جلو و فزاینده را می‌بینیم. ‌در زمان مبارک پرونده رابطه با ایران در اختیار سیستم‌های امنیتی مصر قرار داشت. آیا الان هم سیستم امنیتی مصر مخالف رابطه با ایران است؟ ببینید بحث مخالفت یا موافقت نیست. در هر حال رابطه بین مصر و ایران یک حرکتی است که تاثیرات بسیار زیادی در منطقه دارد. از نظر ما این بازگشت رابطه به سطح سفارت کاملا طبیعی است، اما همان‌طور ‌که گفته شد طرف مصری ملاحظات خودش را دارد و ما نمی‌توانیم آن معیارهایی که در کشور خودمان راجع به تحقق یک انقلاب داریم، با آنها مقایسه کنیم. ‌فشار کشورهای حوزه «خلیج‌فارس»‌ بر شخص مرسی برای برقرار نکردن رابطه با ایران تا چه حد در سیاست‌های دولت مصر تاثیرگذار است؟ کشورها حوزه‌هایی برای خود تعریف و از ابزارهایی برای تحقق اهدافشان استفاده می‌کنند. ما نمی‌توانیم با قطعیت در این مورد صحبت کنیم بلکه مسوولان مصری باید این را بگویند ولی نظر بسیاری از تحلیلگران این است که برخی از کشورهای عربی به‌رغم اینکه خودشان دارای روابط گسترده سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و جهانگردی با ایران هستند از برقراری رابطه طبیعی بین مصر و ایران استقبال نمی‌کنند و شاید هم از ابزارهایی برای انحراف این مسیر یا ممانعت از آن استفاده بکنند. ‌فکر می‌کنید این تحلیل‌ها تا چه حد بر سیاست‌های آقای مرسی تاثیر‌گذار است؟ ما نمی‌توانیم بگوییم بی‌تاثیر است. البته من نگاه تحلیلگران را می‌گویم. چون نمی‌توانم تحلیل واقعی را در این مورد بیان کنم ولی در هر حال مجموع این عوامل و محاسبه سود و زیان‌هاست که منجر به یک تصمیم می‌شود. ‌از زمان روی کار آمدن اسلامگرایان در مصر فشار سکولارها بر ارتش و شخص مرسی برای عدم برقراری رابطه با ایران بیشتر شده، آیا این فشارهای داخلی هم در نوع روابط و ملاحظات دولت مصر تاثیر‌گذار بوده؟ با برداشتی که من از سکولارها دارم فکر می‌کنم واژه سکولار برای برخی از گروه‌های مصری خیلی ملموس نباشد. ‌خب می‌گوییم همان لیبرال‌ها. بله، شاید لیبرال نزدیک‌تر باشد اما من چنین فشاری را از سوی آنها احساس نمی‌کنم بلکه در هر حال رابطه با ایران دارای موافقان و مخالفانی در خیلی از گروه‌های سیاسی است. اما صدای غالبی که ما در مصر می‌شنویم تایید رابطه با ایران است. البته برخی گروه‌ها هستند که صدایشان بیشتر به دلیل قدرت و نفوذشان است ولی برآیند نظر گروه‌های سیاسی برقراری رابطه با ایران و گاهی هم مطالبه برقراری رابطه استراتژیک با ایران از مرسی است چراکه رابطه با ایران به نفع استقلال مصر و از هم گسستن پیوندهای نظام سابق با آمریکاست. ‌در حمله اخیر به دفتر حافظ منافع ایران در مصر، لیبرال‌ها هم حضور داشتند؟ در حال حاضر شرایط داخلی مصر به‌گونه‌ای شده که برخی کشورها معرکه درگیری‌شان با دیگران را به داخل خاک مصر منتقل کرده‌اند و ما در اینجا دقیقا حرکت آمریکایی‌ها، اسراییلی‌ها و سعودی‌ها را حس می‌کنیم. ضمن اینکه در مصر مخالفت با ایران فقط خواست سلفی‌ها نیست بلکه بخشی از لیبرال‌ها هم به علت اینکه مشابهت‌هایی در الگوی اسلامگرایی مصر با ایران می‌یابند حرکت‌هایی علیه نزدیکی ایران و مصر انجام می‌دهند. آنچه دیدیم بلند شدن صدای سلفی‌ها بود اما این مخالفت با ایران، مورد قبول بسیاری از سلفی‌ها نیست و سلفی‌ها در بحث رابطه با ایران دارای یک نظر واحد نیستند چه بسا بسیاری از آنان معتقدند که نباید رابطه با هیچ کشوری را قطع کنند. ‌یعنی لیبرال‌ها با سلفیون اصول مشترک دارند؟ نه. اصول لیبرال‌ها با اصول سلفی‌ها متفاوت است. سلفی‌ها ترجیح دادند که به قشون‌کشی خیابانی روی بیاورند که در حقیقت شکست سختی خوردند و نتوانستند آن چیزی که مدنظرشان بود، به دست بیاورند، چون ممکن است جامعه مصر در بخش اسلامگرایی با سلفی‌ها همراهی نشان بدهد ولی از نظر روشنگری‌هایی که ما از طریق دیپلماسی رسانه‌ای و عمومی انجام داده‌ایم در مورد مخالفت با ایران شاهد کمترین همکاری مردم بودیم. ‌کسانی که به دفتر شما حمله کردند بیشتر لیبرال‌ها بودند یا سلفیون؟ این جهت‌گیری را افرادی با عنوان سلفی رهبری می‌کردند. ‌تعدادشان چقدر بود؟ تقریبا حدود 15تا20 نفر سلفی بودند، حدود 40 نفر افرادی بودند که معمولا مشهور هستند به اینکه پول می‌گیرند و از این کارها می‌کنند و تعدادی هم افراد هدفمند بودند که از گروه‌های تروریستی یا سازمان‌های آشوبگر خارجی دستور می‌گرفتند. ‌تعداد لیبرال‌ها چقدر بود؟ لیبرال‌ها خیلی کم بودند ولی تعدادی افراد صوری هم بودند که پرچم‌های مربوط به ارتش به‌اصطلاح آزاد سوریه را در دست داشتند و تلاش می‌کردند آن را به در و دیوار نصب کنند. ‌بعد از سخنان آقای احمدی‌نژاد درخصوص لغو روادید به صورت یکجانبه و پرداخت وام به مصری‌ها این شائبه به وجود آمد که شأن ایران و ایرانی پایین آمده، به‌عنوان رییس دفتر حافظ منافع ایران در مصر و به صرف داشتن رابطه نزدیک با مصری‌ها آیا دولت مصر هم تلاشی برای لغو روادید ایرانیان انجام داده؟ لغو روادید به‌خصوص برای گذرنامه‌های عادی به‌طور متقابل نیست و معمولا کشورهایی که جهانگردپذیر هستند اقدام به این کار نمی‌کنند زیرا این به معنای چشم‌پوشی از مبلغی است که هر جهانگرد برای ویزا می‌پردازد، پس حتما باید در این خصوص شرایط دو کشور یکسان باشد تا ما بتوانیم توقع داشته باشیم که دو طرف به‌صورت متقابل ویزایشان را لغو کنند. مصر کشور جهانگرد‌پذیری است و تقریبا یک‌چهارم درآمد این کشور توسط جهانگردان تامین می‌شود، این کشور اقدام به لغو روادید نمی‌کند بلکه تسهیلات در اختیار می‌گذارد. البته گاه سطح جهانگردی به تعدادی می‌رسد که کشور جهانگردپذیر از حق روادید صرفنظر می‌کند زیرا که احساس می‌کند از این طریق منافع اقتصادی بیشتری کسب می‌کند. ‌ولی ارایه تسهیلات با لغو روادید خیلی فرق دارد. به هر حال برای اینکه جهانگرد بیشتری جذب کنند اعطای روادید و از این قبیل را با سرعت بیشتری انجام می‌دهند. ‌درخصوص همین جهانگردی هم خبرهایی در مورد جلوگیری از رفتن ایرانی‌ها به اماکن متبرکه قاهره وجود دارد. این تابع قراردادی است که ما با مصری‌ها امضا کردیم، در آن قرارداد ما به علت ناپایدار بودن شرایط قاهره فقط بر این شهر تمرکز نکردیم، طبق این قرارداد برای اینکه به اصل جهانگردی لطمه‌ای وارد نشود روزهای کمتری را به قاهره اختصاص دادیم و همان‌طور که ایرانی‌ها هم می‌دانند 90‌درصد از آثار باستانی مصر و مناطق مرتبط با ظهور حضرت موسی(ع) و زندگانی حضرت یوسف(ع) در شهرهای دیگر مثل آسوان است که با برنامه‌ریزی صورت‌گرفته جهانگرد ایرانی از همه معابر این مسیر بازدید می‌کند. ‌ولی الان بحث دیگری درخصوص جهانگردان ایرانی پیش آمده و وزیر گردشگری مصر گفته تا 15 ژوئن (25 خرداد) پرواز گردشگران ایرانی به مصر متوقف می‌شود. این صحبت متناقض است. آقای هشام زعزوع صحبت‌هایی داشته که قطعا مطبوعات در بزرگنمایی آن نقش داشتند ولی چیزی به عنوان توقف جهانگردی بین ایران و مصر اتفاق نیفتاده و بخش خصوصی است که می‌خواهد این کار را سامان دهد، مردمی هستند که می‌خواهند از سفر به مصر لذت ببرند و آنها هستند که انتخاب می‌کنند. ما در مرحله شروع هستیم. ‌شروع مجدد؟ نه نه، شروع بعد از 34 سال. ‌ببینید یک پرواز انجام شد و بعد از بیشتر ازسه دهه اولین گروه گردشگران ایرانی وارد مصر شدند ولی پس از حمله به دفتر شما و اعتراض به این سفر بیشتر سایت‌ها و خبرگزاری‌های داخلی و خارجی توقف سفر ایرانی‌ها به مصر را اعلام کردند. اینها شایعات و اخبار غیررسمی است که منتشر می‌شود. تمرکز یک عده این است که می‌خواهند ثابت کنندجهانگردی متوقف می‌شود من فکر می‌کنم اظهاراتی ضد و نقیض در این مورد بیان می‌شود. جهانگردی در حرکت است و پس از 34 سال توقف قطعا در ابتدا با مشکلاتی روبه‌رو هستیم و این شرکت‌هایی که با هم ارتباط دارند در حال تلاش برای بر طرف کردن مشکلات هستند. در هر حال فراموش نکنید مردم تصمیم‌گیر اصلی هستند. ما نمی‌توانیم کسی را مجبور کنیم. ‌در ایران آقای ابوالفتحی مدیرعامل کانون جهانگردی پیگیر موضوع هستند؟ ایشان طرفی بود که به عنوان بخش خصوصی قرارداد را امضا کرد و به این معنی نیست که آن شرکت مجری است بلکه به این معناست که این شرکت باید حلقه اتصال و تسهیل‌کننده روابط باشد. ‌حتی خود ایشان به خبر گزاری فارس گفته ایران نقشی در تعلیق برنامه پرواز گردشگران به مصر ندارد. پس نتیجه می‌گیریم این مصری‌ها هستند که تصمیم‌گیرنده نهایی هستند. اصلا تعلیقی وجود نداشته که ما بگوییم چه کسی این کار را کرده و این در واقع عدم درک درست اخبار است که بیان می‌شود. ‌اگر شما دوباره من را به گارد گرفتن متهم نمی‌کنید، پس طبق گفته شما دومین پرواز گردشگران ایرانی به مصر در اردیبهشت انجام خواهد شد. این بستگی به توافق آن شرکت‌ها با یکدیگر دارد. چون کار جدید است قطعا طرفین ملاحظاتی نسبت به هم خواهند داشت، این چرخ سال‌ها متوقف بوده و به حرکت درآمدنش منوط به تلاش است. مهم توافق دو کشور برای انجام گردشگری است. ‌هر ساله عده زیادی گردشگر ایرانی به ترکیه و حتی امارات که بعضا اختلافات سیاسی هم با این کشور داریم سفر می‌کنند و مشکلی پیش نمی‌آید، ولی در مصر منهای مشکلات داخلی آن، آقای زعزوع، وزیر جهانگردی مصر به خبرگزاری ترکیه گفته همه چیز در دست ماست و اگر احساس خطر کنیم به صورت فوری سفر گردشگران ایرانی به مصر را لغو می‌کنیم، این اظهارات با آنچه شما می‌فرمایید تناقض دارد. یعنی چه که تناقض دارد؟ ‌حرف‌های شما با گفته‌های ایشان جور در نمی‌آید. توضیح می‌دهم، ببینید از آقای زعزوع سوال می‌کنند اگر حضور جهانگردان ایرانی علیه امنیت ملی ما باشد شما چکار می‌کنید ایشان می‌گوید متوقفش می‌کنیم. این پاسخ خیلی طبیعی و عادی است. ‌در سفری که گردشگران به مصر داشتند، بازدیدهایی که در ابتدا به آن اشاره کردید صورت گرفت؟ بله. عین برنامه ‌مشکلی پیش نیامد؟ تعرضی، شعاری علیه ایران داده نشد؟ نه مشکلی نبود، بالاخره ما دشمن داریم و ممکن است آنها بخواهند کاری کنند ولی در مجموع حفاظت خوبی انجام شد ضمن اینکه این مسایل از سوی مردم نیست و اینکه گروه بخواهد کاری انجام دهد، نمی‌توانیم به پای مردم بگذاریم. ‌فکر می‌کنید تا پایان دولت آقای احمدی‌نژاد روابط ایران و مصر از شرایط مطلوب‌تری برخوردار خواهد شد؟ ما باید یک نگاه ملی به مساله داشته باشیم. تلاش‌هایی شده، سفر احمدی‌نژاد به قاهره تاثیر بسیار زیادی در تحکیم روابط داشت. ‌منهای بخش پرتاب کفش در سفر احمدی‌نژاد به قاهره... اتفاقا این ‌را بنویسید. شما فکر می‌کنید که کفش پرت شده، مثلا‌ هزاران کفش بود؟ نه.‌هزاران نفر در مصر از احمدی‌نژاد استقبال کردند، چرا این را نمی‌بینید؟ آنچه در روزنامه‌ها دیدید دست‌پخت دشمنان ما بود. اصل موضوع این است که‌هزاران نفر در مصر از ایشان استقبال کردند فرض کنید حالا سه نفر هم در این میان آمدند و تعدی کردند حالا شما حضور آن‌هزار نفر را طبیعی می‌دانید ولی می‌گویید چرا یکی کفش پرت کرد. ‌ما آن‌هزار نفر را می‌بینیم ولی پرتاب کفش را هم می‌بینیم. ببینید اگر ایشان وارد مسجد راس الحسین (ع) شده بود و مدام به ایشان کفش پرتاب می‌کردند من هم با شما موافق بودم و می‌گفتم بله به ایشان توهین شده و افراد باید توبیخ بشوند، ولی نه این‌طور نبود. ‌همزمانی سفر وزیر خارجه کشورمان به مصر و کنفرانس تجزیه را ناشی از تحرک لیبرال‌ها می‌دانید یا ضعف دستگاه دیپلماسی ایران؟ رفتارهایی که در مصر می‌شود لزوما تحت کنترل حاکمیت نیست. ما نمی‌توانیم این نشست را یک رفتار سازماندهی شده دولتی بدانیم یا اینکه برای دولت این قدرت را قایل باشیم که بتواند از این نشست‌ها جلوگیری کند چون طبیعی است که به علت طبیعت حوادث بعد از انقلاب، افراد یا گروه‌هایی چه بسا تحت‌تاثیر عوامل خارجی بخواهند اقداماتی علیه نزدیکی ایران و مصر انجام دهند، بنابراین براساس آن محاسباتی که در مصر وجود دارد بهترین روش ما این است که نسبت به این موضوعات اعتراض کنیم ولی تجاهل هم داشته باشیم تا این موضوعات بزرگنمایی نکند. ‌روابط تجاری ایران و مصر را چگونه ارزیابی می‌کنید چون به‌رغم سفر هیات‌های تجاری مصر به تهران به نظر می‌رسد ترک‌ها برنامه‌های بهتری برای توسعه روابط اقتصادی با مصر دارند. به‌رغم همه محدودیت‌هایی که در روابط تجاری ایران و مصر تعریف شده که از آن جمله ندادن ویزا به تجار ایرانی است و بناست تسهیلاتی در این خصوص به انجام برسد، ما در 11 ماهه اخیر با وجود همین محدودیت‌ها که هنوز هم ادامه دارد صادراتمان به مصر15 برابر شده که این خود یک رکورد است. اگر بخواهیم روابط تجاری ایران و مصر را با ترکیه ومصر مقایسه کنیم مثل این است که روابط اقتصادی ایران و عراق را با کشور دیگری مثل ترکیه مقایسه کنیم؛ هر کشور ظرفیت امکانات و محدودیت‌های خودش را دارد. من فکر می‌کنم که ما زمینه بسیار وسیعی برای همکاری‌های اقتصادی دو کشور داریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.