|

۶۲ سال از مرگ خالق «بوف کور» گذشت

«صادق هدایت» در شیراز

جهانگیر هدایت

صادق هدایت یک‌بار در سال 1312 به شیراز مسافرت کرد، نزد عمویش دکتر کریم‌خان چند روزی مانده. ما نمی‌دانیم این سفر به شیراز در «داش آکل» و قصه‌ها و ضرب‌المثل‌های شیرازی که بعدا نوشت چه اثری داشته است. اواسط اسفند 1391 بود که همایش مربوط به صادق هدایت در شیراز ترتیب داده شد. خاک شیراز بوی عطر ادب و فرهنگ اصیل ایران را می‌دهد، چون بستری برای حافظ و سعدی در دامان خود دارد. گویی در تمام فضای این شهر زیبا فرهنگ و تمدن و ادب اصیل ایران موج بر‌می‌دارد. این‌بار صادق هدایت را کانون وکلای دادگستری منطقه فارس به شیراز دعوت کرد. همین کانون کمیسیون هنری‌ای دارد که به حرکت‌های هنری فوق‌العاده علاقه‌مند است وصادق هدایت را ضمن همایش به شیراز برد. «رهیافتی بر ادبیات صادق هدایت در سینما» عنوان همایش بود و از من دعوت شده بود که در آن حضور پیدا کنم. سال‌ها بود شیراز نرفته بودم و رفتم به شیراز. از لحظه ورود به فرودگاه شیراز دوستان کمیسیون هنری کانون وکلا با حضور در فرودگاه از من استقبال پر‌محبتی کردند. در هتل آبرومندی ما را جا دادند و روز بعد همایش برگزار ‌شد. سالن بزرگی به این گردهمایی تخصیص داده شده و عده قابل ملاحظه‌ای از وکلا، ادبا، استادان، دانشجویان و دوستداران صادق هدایت در این جلسه حاضر بودند. با توجه به موضوع همایش ابتدا صحنه‌هایی از چند فیلم در ارتباط با آثار صادق هدایت به نمایش درآمد. عمدتا صحنه‌ها مربوط بودند به فیلم‌های «بوف کور» و «سفر بهاری» ساخته کیومرث درمبخش، «گفت‌وگو با سایه» ساخته خسرو سینایی، «تاریک‌خانه» ساخته حسن هدایت و صحنه‌هایی از بعضی فیلم‌های خارجی. به‌طور کلی صحنه‌هایی از این فیلم که به نمایش درآمد با آثار صادق هدایت ارتباط داشت. بعد از من خواسته شد که صحبت کنم. من ابتدا درباره علاقه زیاد صادق هدایت به سینما و مخصوصا تماشای فیلم‌های وحشتناک مانند مطب دکتر کالیگاری، گولم و نوسفراتو صحبت کردم و بعد به فیلم‌ها و انیمیشن‌هایی که درباره زندگی و افکار و آثار صادق هدایت ساخته شده اشاره کردم. از من خواسته شده بود خاطراتی که از صادق هدایت به یاد دارم را بیان کنم. من در سه خانه‌ای که صادق هدایت در آنها زندگی می‌کرد، برای مدتی با او هم‌خانه بودم. یکی در خانه‌ای که در خیابان کوشک است و بیمارستان دکتر امیر اعلم آن را تصرف کرده است. دیگری خانه‌ای که پشت دانشسرای عالی آن موقع قرار داشت و بالاخره خانه اعتضادالملک در خیابان ثریای قبلی و سمیه فعلی. این خاطرات مربوط می‌شود به ایامی که من پسر بچه‌ای بودم تا زمانی که در دبیرستان تحصیل می‌کردم. شاید یکی از جالب‌ترین خاطرات در خانه خیابان ثریا‌ست که سگ سیاه قوی‌هیکلی در حیاط خانه نگهباني می‌کرد و من ماموریت داشتم میهمانان صادق هدایت، مخصوصا جلال آل‌احمد و همسرش را از گزند سگ محفوظ بدارم! بعد شاپور جورکش سخنرانی کرد. او کتاب جالبی تحت‌عنوان «زندگی، عشق و مرگ از دیدگاه صادق هدایت» نوشته و منتشر کرده است. آقای جورکش در رابطه با آثار و دیدگاه‌های صادق هدایت و فیلم و سینما صحبت کرد. در پایان به سخنرانان از طرف کانون وکلای دادگستری منطقه فارس جوایزی داده شد. به من تابلوی بزرگ و زیبایی اهدا شد که روی تابلو با خط‌نقاشی رباعی سروده ایرج زبردست یکی از قدرتمندترین رباعی‌سراهای معاصر درباره صادق هدایت آمده است. رباعی می‌گوید: چون روح وجود تو معمایی بود آمیزه‌ای از جنون و تنهایی بود روزی که تو را خاک در آغوش کشید زانو زدن مرگ تماشایی بود به طور کلی این همایش با برخورداری از نظم و ترتیب و نحوه برگزاری آن درخور صادق هدایت بود و جا دارد از همه برگزارکنندگان آن تشکر کنم. ایرج زبردست دوست گرامی راهنمای ما شد برای زیارت مزار حضرت حافظ و حضرت سعدی و دیگر اماکن که مخصوصا خانه‌ای که فیلم «داش آکل» در آن ساخته شد برای من بسیار جالب بود. گفتنی است دوستان شیرازی ما از هیچ محبتی درباره ما دریغ نکردند. نکته بسیار مهم آنکه در این سفر تعداد توریست و مخصوصا توریست‌های خارجی در شیراز با این همه امکانات و جاذبه توریستی بسیار اندک بود. متاسفانه ما درآمد هنگفتی را که باید داشته باشیم از دست داده‌ایم. یک روز رفتیم به یک قهوه‌خانه سنتی حوالی بازار مشیر. به محض آنکه چایمان را خوردیم یک شاگرد قهوه‌چی آمد و گفت: باید بروید! پرسیدم چرا؟ گفت ما میهمان داریم! این پسره ما را بیرون می‌کرد چون میهمان داشت. من این میهمان‌نوازی توریست داخلی را به رییس‌کل گردشگری فارس تبریک می‌گویم که نشانه مدیریت بی‌نظیری است. امیدوارم سال جدید میز آقای رییس گنده‌تر، درآمدش بیشتر و کارش کمتر شود! این اولین باری بود در آمریکا، کانادا، اروپا، خاورمیانه و آفریقا من با پدیده بیرون راندن مشتری روبه‌رو شدم! صادق هدایت در کتاب «اصفهان نصف جهان» می‌نویسد: «باید رفت! این لغت رفتن چقدر سخت است. یکی از بزرگان گفت: آهنگ سفر یک جور مردن است وقتی انسان شهری را وداع می‌کند، تعدادی از یادگار، احساسات و کمی از هستی خودش را در آنجا می‌گذارد و تعدادی از یادبودها و تاثیر آن شهر را با خودش می‌برد. حالا که می‌خواهم برگردم مثل این است که چیزی را گم کرده باشم یا از من کاسته شده باشد و آن چیز نمی‌دانم چیست، شاید یک خرده از هستی»، آنجا در خاک عطرآگین شیراز مانده باشد. قسمتی از صادق هدایت در شیراز ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.