|

سرمقاله

وضعیت سوم

داوود محمدی . سردبیر

شمارش معکوس برای فرارسیدن 24 خرداد آغاز شده، زمان اندک است و کارزار ریاست‌جمهوری یازدهم در راه؛ اما نه‌تنها مرددها، بلکه مشتاقان هم، کمتر، برنامه مشخصی دارند. پیچیدگی سپهر سیاسی کشور تحت تاثیر رخدادهای انتخابات خرداد 88 و وضعیت سرگردان سه قطب رقیب، دست به دست هم داده‌اند تا حتی در واپسین روزهای فروردین نیز صحنه‌گردان میدان انتخابات، نامزدهای منفردی باشند که تاکنون از مزیت حمایت جناحی محرومند. در این میان؛ از اردوگاه اصلاح‌طلبان دو آوای متفاوت به گوش می‌رسد؛ بخشی با استناد به وضعیت موجود، حامی معرفی نکردن نامزد هستند و طیفی دیگر، معرفی نامزد را ضرورت سیاست‌ورزی می‌دانند. اکثریت این گروه از اصلاح‌طلبان، سیدمحمد خاتمی را نامزدی رای‌آور و مورد وثوق مردم می‌دانند و پیشتازی رییس دولت اصلاحات در نظرسنجی‌های انتخاباتی اخیر اصولگرایان را گواهی بر مدعای خویش معرفی می‌کنند. با توجه به اینکه چند نامزد منفرد اصلاح‌طلب تاکید کرده‌اند که در صورت نامزدی خاتمی، به نفع او از رقابت‌ها کنار می‌روند؛ ورود رییس‌جمهوری سابق می‌تواند اجماع حداکثری اصلاح‌طلبان حول محور نامزدی واحد را شکل دهد، ولی مشکل آنجاست که خاتمی برای نامزدی در انتخابات تاملاتی جدی دارد و در مقابل فشارهای حامیانش، اعلام موضع نهایی را به صدور بیانیه‌ای در آینده نزدیک ارجاع داده است. گزینه‌محوری اصلاح‌طلبان در عین حال، متمایل به نامزدی هاشمی‌رفسنجانی است و جالب آنکه هاشمی هم که به اذعان باهنر، ورودش معادلات انتخاباتی را دگرگون خواهد کرد؛ در پاسخ به اصرار هوادارانش برای نامزدی ضمن اعلام عدم تمایل خویش آنان را به سمت متقاعدکردن رییس‌جمهوری دوره اصلاحات سوق داده است. در این میان برخی معتقدند طیف تندرو اصولگرایان و حامیان دولت، استراتژی‌ای را برگزیده‌اند که با اعمال فشار تبلیغی و در مواردی، کاربرد تهدید، خاتمی و هاشمی را وادار یا مجاب سازند که عطای نامزدی را به لقایش ببخشند و سپس در تبلیغات خود مدعی شوند که در سال حماسه سیاسی، مانعی برای نامزدی آنان وجود نداشت و این دو، صرفا به دلیل پیش‌بینی آرای اندک و یقین به باخت خویش، از حضور در میدان وزن‌کشی سیاسی و مبارزه انتخاباتی امتناع کردند. اگر تاکید خاتمی و هاشمی برای خودداری از نامزدی، ناشی از «عزم جزم» باشد، نیازی به کنکاش بیشتر نیست و باید به تصمیم آنان احترام گذاشت اما اگر بی‌رغبتی آنان در «تردید»شان (به هر علتی) ریشه داشته باشد، آنگاه می‌توان برای به‌حاشیه‌راندن عوامل این دودلی و برون‌رفت هواداران‌شان از بلاتکلیفی، دو گزینه «فقط خاتمی» یا «فقط هاشمی» را کناری نهاد و به‌وضعیت سوم اندیشید که مبنای آن «هم خاتمی و هم‌هاشمی» و ثبت‌نام همزمان هر دو شخصیت به عنوان نامزد انتخاباتی است. با تحقق چنین فرضی؛ رخدادهایی به شرح زیر قابل تصور است: 1- بررسی صلاحیت‌ها : در این مرحله که از نظر صدور مجوز حضور در انتخابات دارای حساسیت ویژه‌ای است، بروز احتمالات زیر امکان‌پذیر است: 1-1- رد صلاحیت هر دو نامزد: تحقق این انگاره در فضای انتخاباتی امسال که بر مبنای «مشارکت حداکثری» هدف‌گذاری شده است؛ بعید به نظر می‌رسد اما در صورت تحقق؛ از ناهمواری مسیر حضور همه سلایق کشور در کارزار انتخاباتی - رقابتی حکایت خواهد داشت. علاوه بر این؛ چنین رخدادی تندروهای رقیب را از کاربرد تبلیغات مبتنی بر متهم‌سازی خاتمی و هاشمی به رقابت‌گریزی به دلیل ضعف پایگاه اجتماعی؛ پیشاپیش، خلع سلاح خواهد کرد. 2-1- رد صلاحیت یک نامزد و تایید صلاحیت دیگری: در این صورت، نامزد رد صلاحیت‌شده، می‌تواند حمایت خود را از نامزد تایید صلاحیت‌شده اعلام کند و از حامیانش بخواهد تا آرای خویش را به نفع نامزد باقیمانده در عرصه رقابت واریز کنند؛ مشابه اقدام خاتمی در انتخابات سال 88؛ با این تفاوت که در برهه کنونی، این اقدام توسط دو نامزد «ناهم‌جناح» و در مرحله «پس از ثبت‌نام» رقم خواهد خورد. 3-1- تایید صلاحیت هر دو نامزد: در چنین وضعیتی، پس از تبادل نظر و توافقی که دست‌یافتنی است، یکی از نامزدها، کناره‌گیری خود را به سود دیگری اعلام کرده و رای‌آوری ناشی از اعتبار سیاسی خویش را به نامزد فعال در رقابت منتقل می‌کند. هم‌افزایی‌آرایی هواداران پرشمار هر دو نامزد، وزن سرمایه اجتماعی - انتخاباتی نامزد باقیمانده را افزون‌تر می‌کند. 2- تاثیرات سیاسی: از قوه به فعل رسیدن این سناریو تاثیرات کوتاه‌برد، میان‌برد و دوربرد گوناگونی برجای خواهد گذاشت که برخی از آنها عبارتند از: 1-2- الگوسازی سیاسی - فرهنگی: در کارزارهای سیاسی ایران که فضای غالب بر پایه کسب قدرت به هر شیوه‌ای و نگاه حذفی به دیگران است، تعامل داوطلبانه و هدفمند دو شخصیت همچون خاتمی و هاشمی و همگرایی حامیان آنان می‌تواند الگویی ماندگار از تقدم منافع ملی بر مصالح شخصی ارایه کند. این رویکرد سازنده، سوای برد و باخت انتخاباتی احتمالی آن، به‌مثابه «ستاره راهنمایی» ملاک عملکرد آینده همفکران و حامیان این دو چهره سیاسی قرار گرفته و دامنه تاثیرگذاری آن تا درون تفکرات رقیب هم رخنه خواهد کرد. به این ترتیب، روند اصلاح نگرش فعالان سیاسی به مقوله انتخابات که از پیش نیازهای ناگزیر تعمیق مردمسالاری است، تسریع خواهد شد. 2-2- ارتقای انگیزش هواداران: به مرحله عمل رسیدن این ایده، همان‌قدر که برای رقیب غافلگیر‌کننده و بهت‌آور خواهد بود، برای حامیان خاتمی و هاشمی، روحیه‌بخش بوده و موجی از امید و انگیزه را در صفوف آنان برخواهد انگیخت. علاوه بر این، بسیاری از سرگشتگان وادی مشارکت یا عدم مشارکت در انتخابات و مرددین را به سوی جمع‌بندی حضور انتخاباتی و رای دادن به نامزد باقیمانده از ائتلاف دوگانه رهنمون خواهد کرد؛ کمااینکه تاثیرات مشابهی را در تعیین تکلیف سمت و سوی صاحبان «آرای خاکستری» مشاهده خواهیم کرد. 3-2- استحکام فزون‌تر پایگاه اجتماعی خاتمی و هاشمی: در ح ال حاضر، حامیان خاتمی و هاشمی برای متقاعد کردن آنان، استدلال‌هایی مطرح می‌کنند که یکی از رایج‌ترین آنها تاکید بر ضرورت نامزدی از زاویه الزامات تلاش برای صیانت از منافع ملی و ارتقای آن است. برخی حامیان، حتی پا را فراتر گذاشته و معتقدند نامزدی این دو شخصیت شاید با نتایج مصلحت‌سنجی فردی آنان منطبق نباشد اما از دریچه منافع ملی، گزینه‌ای گریزناپذیر است. اگر خاتمی و هاشمی در انتخابات نامزد نشوند و شرایط بعدی کشور دشوارتر شود؛ آنگاه نه‌فقط این گروه از حامیان این دو، «توصیه» فعلی خویش را به « انتقاد» مبدل خواهند کرد بلکه شماری از حامیان فعلی خاتمی و هاشمی که در تاکید بر نامزدی آنان تردید دارند، با مشاهده نابسامانی احتمالی آتی به صف منتقدان پیوسته و خاتمی و هاشمی را بابت فرصت‌سوزی در استفاده از امکان نامزدی مورد شماتت احتمالی قرار خواهند داد اما نامزدی آنان به ویژه در قالب ایده حاضر، نه تنها نوعی« پیشگیری زودرس» از انتقادهایی است که تضعیف پایگاه اجتماعی آنان را در نطفه نهفته دارد بلکه گرانسنگ‌تر شدن پایگاه اجتماعی و اعتبار سیاسی‌شان را به همراه خواهد آورد. جمع‌بندی آنکه؛ دستاوردهای چنین رویکردی به انتخابات در حدی است که حداقل، تامل و «بررسی» آن را در مرحله تصمیم‌گیری؛ توجیه‌پذیر جلوه می‌دهد. احتمالات «منفی» در عیارسنجی این رویکرد، به ویژه هنگامی که با «تشکیک» در بحث «پذیرش» برد انتخاباتی از جانب طیف تندرو رقیب گره می‌خورد، در حد «ریسک» مرسوم در هر تصمیم‌گیری حیاتی سیاسی است، با این ملاحظه که شرایط خاص حاکم بر انتخابات امسال و پیوند آن با «حماسه سیاسی» و نیز دو قطبی شدن رقیب، استواری این تشکیک را متزلزل کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.