نخستین نشست منطقهای فرصتها و چالشهای پیش روی پناهندگان افغان
نسل جدید افغانهای مهاجر بیگانه با وطن
شرق: هر دم از این باغ بری میرسد. یک روز جنگ است و یک روز تهدید و نتیجه همه اینها، فقری است دامنگیر برای کشورهای آسیب از جنگ و تباهی. سازمانهای جهانی و نهادهای مدنی این روزها ادبیات تازهای را به کمکهای مالی خود اضافه کردهاند؛ «پناهندگان سوری» و خلق این واژه در ادبیات تازه کمکهای مالی آنها موجب شده تا سرانه کمک به پناهندگان افغان از حالت اضطرار درآمده و در اولویتهای بعدی قرار گیرد؛ مسالهای که بدون تردید وضعیت زندگی، سلامت، بهداشت و آموزش افغانهای مهاجر در ایران و پاکستان را با مشکلات عمده مواجه خواهد کرد. مهاجرانی که هنوز طعم زندگی در کمپهای پاکستان را میچشند و زندگیشان در ایران نیز پس از اجرا شدن هدفمندی یارانهها با موجی از گرانی و تورم همراه شده است. نشست منطقهای فرصتها و چالشهای پیش روی پناهندگان افغان برای نخستینبار فرصتی شد تا نمایندگانی از کشورهای پاکستان، افغانستان، ایران و سازمانهای بینالمللی حاضر در این سه کشور دور یک میز بنشینند و بعد از 30 سال درباره مسایلی بگویند که شباهتهای زیادی به هم دارد. هدف این بود تا از اتلاف وقت و انرژی و تکرار موازیکاریها جلوگیری
شود. نمایندگان سازمانهای مردمنهاد این سه کشور در کنار «ان.جی.او»های بینالمللی به این نتیجه رسیدند که باید شبکهای از روابط و اطلاعات کاری میان فعالان مدنی به وجود آید و اطلاعات و برنامهها مدام میان افراد رد و بدل شود؛ همان شبکهسازیهای ملی و منطقهای که بارها از آن سخن به میان آمده بود. بلاتکلیفی پناهندگان افغان ساکن در پاکستان اما نشست منطقهای تهران به دعوت ان.جی.اوی «حامی»، فرصتی برای بیان دغدغههای ملی و منطقهای بود. عمدهترین مشکل سرریز کمکهای مالی از پناهندگان افغان به پناهندگان «سوری» بود و اینکه تولید جنگهای منطقهای تا چه میزان بر زندگی روزمره مهاجران ساکن در گوشه و کنار تاثیرگذار بوده است. آن هم در شرایطی که هنوز تکلیف نزدیک به یکمیلیون پناهنده رسمی و سهمیلیون پناهنده غیررسمی در ایران مشخص نیست و پاکستان نیز سیاستهای تازهای برای بازگرداندن پناهندگان افغان به وطن در دستور کار قرار داده، سیاستی که در نهایت افغانها را ملزم میکند تا خردادماه خاک این کشور را قطع کنند. «ربیعه صبری»، یکی از فعالان سازمانهای مدنی افغان در پاکستان به قطع حمایتهای مالی دولتها از
سازمانهای مدنی و سوق دادن آن به سمت دولتها خبر میدهد؛ تصمیمی که بدون تردید به دلایل سیاسی و نفوذ هرچه بیشتر در دولت افغانستان در دستور کار قرار گرفته است. «بازگشت»، شاهکلید مشکلات پناهندگان است، آن هم پناهندگانی که بیش از آنکه افغانستان را بشناسند، به ایران و پاکستان و فرهنگ آن خو گرفتهاند؛ فارسی افغانهای ساکن در ایران شبیه فارسی استانها و شهرهایی شده که در آن ساکن شدهاند و به لهجه یزدی و اصفهانی و مشهدی سلیس سخن میگویند. افغانهای ساکن در پاکستان هم رفتهرفته لهجه پشتویی پاکستانی به خود گرفتهاند و به این سادگیها حاضر به ترک پاکستان نیستند؛ هرچند زندگیشان در کمپهای مخصوص پناهندگان شکل گرفته و ورود و خروج از آن منوط به مجوزهای اداری باشد. همه داستان از آنجا شروع شده که چشم باز کردهاند و مفهوم وطن و خاک را در مهاجرت یافتهاند. برخی از فعالان سازمان مدنی افغان این مساله را مطرح میکنند که چرا نباید کشورهای میزبانی که 30 سال پذیرای پناهندگان ایرانی بودهاند، به آنها حق شهروندی دهند و ماجرا را با مساله ارایه حق پناهندگی و شهروندی کشورهای غربی مقایسه میکنند. منتقدان این پیشنهاد هم آنها را متوجه
آمار و اعداد میلیونی پناهندگان افغان در دو کشور پاکستان و ایران میکنند و مشکلاتی که این دو کشور در حوزههای اقتصادی و سیاسی با آن مواجهند. غیبت سوالبرانگیز سفیر افغانستان سفیر افغانستان در ایران خلفوعده کرده و به نشست نیامده است. «آرزو غنی»، از فعالان سازمانهای مردمنهاد در افغانستان که تمام این سالها در افغانستان حضور داشته خطاب به سفیر نیامده میگوید: «ای کاش آقای سفیر، دستکم، نیمروزی به ما اختصاص میدادند و پای صحبت افرادی مینشستند که زندگیشان را برای بهبود وضعیت پناهندگان افغان گذاشتهاند. متاسفانه پولهای زیادی که در این سالها راهی افغانستان شد به جای کمک به خدمات اجتماعی صرف تسهیلات نظامی شده است.» امیری؛ نماینده سفیر افغانستان به جای او به نشست آمده و درباره دلایل عدم بازگشت افغانها به ایران ایدههای تازهای دارد: «افغانهایی که در ایران و پاکستان به دنیا میآیند، افغانستان را از یاد میبرند و در همین راستا از دولت ایران میخواهیم تا به نهادهای فرهنگی افغان در ایران اجازه فعالیت داده تا این هویت و تصویر روشن از افغانستان هرچه سریعتر شکل بگیرد.» او در جای دیگری از
سخنانش به تصویر اشتباهی از افغانستان در رسانههای جهان اشاره دارد و میگوید: «زندگی در کابل و هرات و بامیان و مزارشریف و گوشه و کنار افغانستان در جریان است اما مدام رسانههای جهان به جای تبلیغ این جریان زندگی به انتشار اخبار کشت و کار و مرگ و میر و انفجار محدود شدهاند، هیچ پناهندهای با دیدن این تصاویر حاضر به بازگشت نخواهد بود و همه اینها از فقدان آگاهی و ارایه تصویر درست در رسانه ناشی میشود.» او از سوی دیگر خطاب به مسوولان ایران در پروژه بازگشت پناهندگان افغان پیشنهاد میدهد که در صورت بازگشت مدارک اقامت پناهجویان باطل نشود اما اسماعیل جعفری، مسوول بینالملل اداره کل اتباع خارجی وزارت کشور به «شرق» میگوید: «موضوع ابطال مدارک پس از بازگشت پناهندگان از سوی مقامهای ایرانی صحت ندارد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.