درباره کیارستمی و عکسهایش
از «بوم» تا کوچه «نان و کوچه»
پرویز کلانتری
ما امروز با جلوههای گوناگون و متناقضی از شهر تهران روبهرو هستیم که به دو دسته تقسیم میشوند: تهران قرون وسطایی و تهران مدرن و پیشرفته. بنابراین وقتی که میگوییم تهران، باید بگوییم کدام تهران؟ تهران در ساخت و ساز به دست بساز و بفروشها؟ تهران گمشده و فراموششده در غبار گذر زمان؟ یا تهرانی که گالریای مثل «بوم» دارد که در سراسر اروپا و آمریکا به تعداد انگشتان دست میتوان مشابه آن گالری خصوصی یافت؟ در شب افتتاحیه گالری بوم به دیدار بخشی از تهران سرشار از سلیقههای بهروز در زیبایی و هنر رفتم. با نمایشی از عکسهای عباس کیارستمی با عنوان سفیدبرفی. در یک کلام عباس کیارستمی هنرمندی است شناختهشده در جهان با کارنامهای درخشان در هنر سینما به شهادت کوروساوا و دیگر صاحبنظران معتبر جهان در نشریات سینمایی جهان و همچنین در برگزاری نمایشگاه عکسهایش در گالریهای معتبر جهان. بنابراین او نیازی به معرفی از طرف آدمهایی مثل من ندارد اما هنوز ناگفتهها درباره زندگی کیارستمی در همین شهر جورواجور زیاد است از جمله اینکه او هم میتوانست مثل خیلیها مهاجرت کند اما او همچنان در همین شهر در محله قدیمی چیذر در کنار دیگر
هممیهنانش زندگی میکند. گاهی در کوچهپسکوچههای چیذر و گاهی روی فرش قرمز جشنوارههای سینمایی گام برمیدارد و حق دارد آثارش را به همشهریانش نشان دهد. بنابراین بحق و به شایستگی گالری فاخر بوم با نمایش عکسهای او افتتاح شد... نمایشگاه سفیدبرفی کیارستمی ویژگیهای شاخصی دارد: عکسها به اندازهای بزرگ شدهاند تا عناصر درون عکس مثل پرنده و سگ و درخت به اندازه طبیعی دیده شوند و این آثار در بیان تصویری مثل فیلمهای کیارستمی گرایش به مینیمالیسم دارند، این آثار در قالب هنر مفهومی تعریف میشوند. گرچه در این عکسها طبیعت و برف با زیبایی شاعرانه توصیف شدهاند ولی هدف هنرمند پرداختن به مفاهیم نهفته در عمق آثار است. فضای گالری و شیوه نمایش عکسها و نورپردازی روی آنها بسیار حرفهای و زیبا طراحی شدهاند تا انسان که بیاغراق شاید نظیر آن را در کمتر کشورهای جهان بشود دید. تماشاگران آثار کیارستمی چنان زیادند که شب اول نمایشگاه حضور جمعیت بسیار بیشتر از نمایشگاههای مشابه در تهران بوده است. این جمعیت اکثرا از روزنامهنگاران، هنرمندان، اندیشمندان و صاحبنظران بودند که سبب میشود این نمایشگاه را یکی از رویدادهای مهم و
شگفتانگیز در این روزها به حساب آورد و از همین نقطهنظر میشود گفت ایران هیچ شباهتی به همسایگانش مثل افغانستان و پاکستان و عراق و حتی ترکیه که یک پایش توی اروپاست ندارد. کمی بگذریم... گفتنیها درباره این شهر و هویت فرهنگی آن بسیارند. اولین فیلم کیارستمی: «نان و کوچه» در یکی از کوچههای فقیرنشین اختیاریه ساخته شد: داستان درباره پسرکی است که از نانوایی نان گرفته و در راه خانه توی کوچه سگی راه را بر او بسته است. پسرک نانش را لقمه به لقمه به سگ میدهد... چه خوب میشد اگر یک پلاک برنجی بر آن کوچه نصب میشد با این عنوان: نان و کوچه نخستین فیلم عباس کیارستمی در تاریخ فلان در این کوچه ساخته شد. به این ترتیب آن کوچه فقیرنشین هویت فرهنگی شایستهای پیدا میکرد. عباس کیارستمی امروز اعتبار حرفهایاش را از جهان میگیرد و به عنوان هنرمند برجسته جهان شناخته شده است و نیازی ندارد که اسمش بر یک کوچه در محلهای فقیرنشین نصب شود. درواقع این محله و شهر اوست که میتواند از اعتبار نام او بهرهمند شود. در اینجا مطلب را با بخشی از نوشته کاتالوگ نمایشگاه «سفیدبرفی» بوم به قلم دکتر سمیعآذر به پایان میرسانم که گمان میکنم به
روشنی و سادگی نگاه خاص کیارستمی را تبیین میکند: «آنچه که تمامی آثار مجموعه حاضر را به یکدیگر پیوند میدهد عنصر «برف» است که بر زمینه همه تصاویر حاکمیت داشته و بهطور منطقی عنوان کل مجموعه را دربرمیگیرد. «سفیدبرفی» فراتر از جاده، باران، درخت و کلاغ، مشهورترین سری کارهای کیارستمی بهویژه در مارکت بینالمللی است که در عین حال در دوره زمانی وسیعتری (بالغ بر 20 سال) کار شده است. در قیاس با کارهای متاخر که جنبه مفهومی نمایانتری دارند، کارهای اولیه اکنون کلاسیکتر به نظر میرسند. نکته مهم در تمامی این آثار جنبه حاشیهای برف است که با وجود سیطره ثابت و جاری آن بر همه تصاویر، اما کاملا مشخص است موضوع اصلی اساسا برف نیست! در حقیقت حضور برف تنها پسزمینهای است برای حکایت پدیدهای دیگر... برف تنها به یک مفهوم کلی همچون زندگی، هستی و وجود اشاره دارد که اسرار حیات در آن جریان دارد.» این نمایشگاه تا 31 فروردین دایر خواهد بود و همه علاقهمندان را به تماشای این آثار و این گالری شیک و برازنده تهران مدرن دعوت میکنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.