|

یاد دوست

غلامحسین صدری‌افشار

گفتی که «دوست مرد، دریغا!» گفتم «نمرده دوستی اما. تا دوستی بجاست، تا دوستان به مهر از او یاد می‌کنند، زنده‌ست با حضورش در قلب‌های ما.» روز دوشنبه 12 فروردین در راه کرج بودم که تلفن همراهم زنگ زد و خانم دکتر دولت‌آبادی درگذشت دکتر محمود عبادیان را اطلاع دادند. در راه همچنان به این حادثه می‌اندیشیدم. فقدان چنین انسانی برایم غم بزرگی بود اما خشنود بودم از اینکه بدون زمینگیر شدن و تنها و بی‌کس در رختخواب افتادن، مرد. چون چنین کسی، که سال‌ها شرنگ فقر، کار و زحمت، زندان، شکنجه،‌دربدری و غربت و سرانجام تنهایی و دوری از زن و فرزند را چشیده بود، حیف بود منت‌کش این و آن شود. دکتر محمود عبادیان در سال 1307 در مشهد به دنیا آمد. پدرش شعرباف (بافنده پارچه‌های دستباف) بود. با رواج پارچه‌های ماشینی او کارش را از دست داد و برای گذران زندگی دچار مشکل شد، تا آنجا که ناچار شد فرزندش را به پرورشگاه بسپارد. محمود دو سال در پرورشگاه درس خواند و 10ساله بود که همراه پدرش به تهران آمد و تلاش معاش را با کار در یک کارگاه آهنگری در انتهای بازار کفاش‌ها آغاز کرد. او در کنار کار کردن شب‌ها به تحصیل ادامه داد و در عین حال وارد فعالیت سیاسی شد. با به دست آوردن دیپلم دبیرستان به استخدام شرکت نفت درآمد و به آبادان رفت و در آنجا به عنوان یک فعال سیاسی پرشور شناخته شد. به همین دلیل پس از کودتای 28 مرداد دستگیر شد و بر اثر ضربه‌هایی که به سرش خورده بود بینایی یک چشمش را از دست داد و چهارتا از مهره‌هایش شکست و مدت‌ها قادر به حفظ تعادلش نبود و سرش گیج می‌رفت. به همین علت زندانبانان آزادش کردند و او در سال 1333 از ایران خارج شد و به وین و از آنجا به پراگ رفت. در آنجا تا حدی که امکان داشت او را مداوا کردند ولی نتوانستند برای چشمش کاری کنند. در نتیجه او نتوانست در رشته‌های علوم کاربردی به تحصیلش ادامه دهد و به سراغ تحصیل در رشته فلسفه رفت و در سال 1945‌تا 1966 در رشته تاریخ فلسفه عمومی از دانشگاه کارل در پراگ درجه دکترا گرفت. دکتر عبادیان پس از آن برای کمک به برنامه‌های فارسی رادیو پکن مدتی را در چین گذراند. آن گاه عازم فرانسه شد و در جریان شورش دانشجویی سال 1968 در پاریس بود. سپس به آلمان رفت و در دانشگاه هایدلبرگ دوره دکترای فلسفه را این‌بار در زمینه فلسفه کلاسیک آلمان با گرایش زیبایی‌شناسی دنبال کرد و در سال 1978 موفق به گذراندن پایان‌نامه دکترا شد و با پیروزی انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در دانشگاه علامه طباطبایی به تدریس ادبیات فارسی و زبان‌های فارسی باستان پرداخت. او پس از بازنشستگی در دانشگاه مفید قم فلسفه تدریس می‌کرد. دکتر عبادیان با رفتن از پراگ از همسر و یگانه پسرش جدا ماند و جز چند دیدار کوتاه با آنان نداشت. همسرش تنها یک‌بار اندکی پیش از مرگ چند روزی به ایران آمد و سپس بر اثر سرطان در پراگ درگذشت. دکتر عبادیان یک دایره‌المعارف زنده علوم انسانی بود. او زبان‌های باستانی هندواروپایی، فلسفه و زیبایی‌شناسی خوانده بود. زبان‌های روسی، چکی، آلمانی، فرانسه، انگلیسی و تا حدی لاتینی و یونانی را می‌دانست. با تاریخ آشنایی ژرفی داشت و حافظه‌اش مثال‌زدنی بود. با این همه بسیار کم‌حرف بود، از خودنمایی سخت پرهیز می‌کرد و تنها هنگامی لب به سخن می‌گشود که سخن گمراه‌کننده‌ای می‌شنید. او عاشق سفر بود و با هم چندبار به آذربایجان، شاهرود و بسطام، خوانسار و محلات و گلپایگان، کاشان و اراک،‌همدان و کرمانشاه رفتیم. در نشست‌هایی که هر دو هفته یک‌بار (با حضور دکتر حبیب‌الله قاسم‌زاده، دکتر حسن عشایری، شادروانان دکتر نقی براهنی، دکتر امیرحسین آریان‌پور، دکتر علی‌نقی منزوی، دکتر اصلان ضرابی و پرویز شهریاری) داشتیم و در سمینارهایی که در بیمارستان شهدا در زمینه علوم‌شناختی برگزار می‌شد، از معلومات وسیع او برخوردار می‌شدیم. او در مجامع فرهنگی گوناگونی شرکت داشت، از جمله در فصلنامه بازتاب دانش از اعضای شورای دبیران بود. در سال 1390 دوستانش برای او مراسم بزرگداشتی برگزار کردند و فیلم زیبایی که دکتر نجل رحیم درباره او تهیه کرده بود برای حاضران نمایش داده شد. دکتر محمود عبادیان آثار متعددی در زمینه فلسفه، زیبایی‌شناسی و ادبیات نوشته و ترجمه کرده است که تعدادشان به بیش از 200 عدد می‌رسد و قرار است فهرست آنها در اینترنت گذاشته شود. همچنین امیدواریم روز جمعه 23 فروردین در مجلس یادبود او معرفی شایسته‌ای از او به عمل آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.